II SA/Gl 467/21

II SA/Gl 467/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-07-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 2339/21 - Wyrok NSA z 2022-12-19
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 49b  ust. 1 w zw. z  art. 49 ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. z dnia [...] r. nr [...]; 2) zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach (ŚWINB) decyzją z dnia [...] nr[...] , utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. (PINB) z dnia [...] r.nr[...], nakazującą E. S. i Z.S. rozbiórkę przydomowej oczyszczalni ścieków.
Zaskarżoną decyzję wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 9 września 2019 r. Z. S. ( skarżący) zwrócił się do PINB o legalizacje przydomowej oczyszczalni ścieków wykonanej na jego posesji w drugiej połowie 2010 r. Wyjaśnił, że w tym czasie nie wymagano pozwolenia na budowę tego typu urządzeń. Wskazał również, że zgodnie z opinią hydrogeologiczna z 2010 r. nie przewiduje się negatywnego oddziaływania na środowisko.
W dniu 21 stycznia 2020 r. PINB przeprowadził kontrolę na nieruchomości w trakcie której ustalono między innymi, że przydomowa oczyszczalnia ścieków została wykonana zamiast wcześniej użytkowanego zbiornika na nieczystości. Skarżący nie zna jej wydajności. Została wybudowana bez pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia.
W oświadczeniu z dnia 7 lutego 2020 r. skarżący oświadczył między innymi, że firma produkująca oczyszczalnię już nie istnieje. Wskazał, jaką przepustowość ma oczyszczalnia według jego wyliczeń. Zobowiązał się do dostarczenia bliższych informacji w oparciu o dane innych firm produkujących przydomowe oczyszczalnie ścieków.
Postanowieniem z dnia [...] PINB nałożył na E. i Z. S. (inwestorzy) obowiązek przedstawienia dokumentów określających rodzaj, zakres i sposób wykonywania robót; projekt zagospodarowania działki lub terenu; zaświadczenia prezydenta miasta o zgodności budowy z m.p.z.p. albo ostatecznej w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zagospodarowania terenu - w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia.
W kolejnych pismach z dnia 1 czerwca 2020 r. i 3 lipca 2020 r. PINB wzywał inwestorów do przedłożenia dokumentów wskazanych w postanowieniu z dnia[...] wskazując na terminy do wykonania nałożonego obowiązku.
W piśmie do PINB z dnia 15 lipca 2020r. skarżący opisał okoliczności związane z wybudowaniem na jego posesji przydomowej oczyszczalni ścieków akcentując, że podjął decyzję o jej wykonaniu z uwagi na uciążliwość korzystania z szamba. Zachętę dla skarżącego stanowiła szeroko nagłaśniana i propagowana kwestia ochrony środowiska. Wyjaśnił, że zgodnie z informacją uzyskaną w Wydziale Urbanistyki i Architektury nie była mu potrzebna zgoda lecz opinia hydrogeologiczna, co też zostało wykonane.
W pismach z dnia 31 lipca 2020 r. oraz dnia 30 października 2020 r. PINB przedłużał terminy załatwienia sprawy.
W piśmie z dnia 12 sierpnia 2020 r. po PINB raz kolejny wezwał inwestorów do wykonania obowiązku nałożonego postanowieniem z dnia [...] wskazując, że dokumenty przedłożone przez inwestorów z dnia 21 lipca 2020 r. nie stanowią dokumentów określonych w postanowieniu
PINB decyzją z dnia [...] nakazał inwestorom rozbiórkę przydomowej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na działce nr 1 obręb [...] położonej w J. przy ul. [...]. Stwierdził, że kolejne wezwania nie doprowadziły do przedłożenia wymaganych dokumentów, a zatem zgodnie z art.49b ust. 3 zastosowanie znajdują przepisy art. 49 b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U z 2020 r. poz. 1333- dalej "P.b.") . Powyższa decyzja została odebrana przez inwestorów w dniu 12 stycznia 2021 r. W tym samym dnia przy piśmie z dnia 10 stycznia 2021 r. skarżący uzupełnił dokumenty o opracowanie pn: [...] dla budynku jednorodzinnego położonego w J. przy ul. [...] oraz opinię hydrologiczną dla dz. Nr 1 J. przy ul.[...] , wyjaśniając przyczyny opóźnienia. Dodatkowo w piśmie z dnia 21 stycznia 2021 r skarżący ponownie opisał trudności związane z uzyskaniem stosownych dokumentów związane między innymi z pandemią. Stwierdził, iż miał nadzieję, że skoro po raz kolejny PINB wyznaczył termin załatwienia sprawy do dnia 21 stycznia 2021 r. to jest szansa na pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Pisma te PINB potraktował jako odwołanie od decyzji .
ŚWINB decyzją z dnia [...] utrzymał rozstrzygnięcie PINB. W uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowania znajduje art. 49 b) ust.1 P.b w związku z art. 49 ust. 3 P.b. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej P.b. Podkreślił, że inwestorzy na żadnym etapie postepowania nie negowali nałożonego na nich obowiązku dotyczącego konieczności przedstawienia odpowiedniej dokumentacji legalizacyjnej uznając tym samym zasadność nałożonego na nich obowiązku. Zauważył, że przez 10 miesięcy nie poczynili istotnych starań celem skompletowania koniecznej dokumentacji. Skoro zatem nie przedłożyli stosownych dokumentów legalizacyjnych to obowiązkiem organu I instancji było wydanie decyzji nakazującej rozbiórkę oczyszczalni ścieków. Wskazał dalej, że zasady ogólne procedury administracyjnej są dla organu wiążące na równi innymi przepisami procedury administracyjnej. W ocenie ŚWINB materiał dowodowy zebrany w sprawie jest na tyle wyczerpujący, że nie jest konieczne dalsze prowadzenie postępowania wyjaśniającego.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego poprzez wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, a zatem co najmniej przedwcześnie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji celem wydania decyzji legalizacyjnej, przywrócenie terminu złożenia materiału dowodowego oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że ŚWINB nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy skupiając się jedynie na aspektach formalnych. Podkreślił, że w toku postępowania nie unikał odbioru korespondencji, odniósł się do każdego pisma w możliwie szybkim terminie. Na dzień złożenia skargi przedłożył wszystkie możliwe dokumenty. Dodatkowo stwierdził, że w ramach swoich uprawnień organ mógł zgromadzić niezbędną dokumentację. Ponadto, w ocenie skarżącego, za inwestycją przemawia interes społeczny i lokalny.
W piśmie z dnia 30 marca 2021 r. skarżący przytoczył obszerne fragmenty orzeczeń Wojewódzkich Sądów Administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, które w jego ocenie przemawiają za tym, że decyzje o nakazie rozbiórki zapadły przedwcześnie.
W odpowiedzi na skargę ŚWINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie jest decyzja Śląskiego Wojewódzkiego Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach (ŚWINB) z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. (PINB) z dnia [...] nakazującą, w trybie art. 49 b) ust. 1 w związku z art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane(Dz.U. z 2020 r. poz. 1333-dalej "P.b.") rozbiórkę ww. przydomowej oczyszczalni ścieków.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.
Zauważyć przyjdzie, że przepisy P.b. dopuszczają możliwość legalizacji samowoli budowlanej, o ile budowa obiektu jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem (art. 48 ust. 1 P.b.). W celu dokonania ustaleń czy warunki legalizacji zostały spełnione organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych, jednocześnie nakładając na inwestora obowiązek przedstawienia, w wyznaczonym terminie dokumentów wskazanych w art. 48 ust. 3 pkt. 1-3, w tym zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego. W przypadku niespełnienia w wyznaczonym terminie obowiązków, o których mowa w ust. 3 wydawany jest nakaz rozbiórki (art. 48 ust. 4) . Natomiast przedłożenie w wyznaczonym terminie dokumentów, o których mowa w ust. 3, traktuje się jak wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i pozwolenie na wznowienie robót budowlanych, jeżeli budowa nie została zakończona (art. 48 ust. 5).
W pierwszej kolejności Sąd odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że to organ posiada środki procesowe zmierzające do zgromadzenia dokumentacji zauważa, że stanowisko to jest chybione. To na inwestorów został nałożony nakaz przedłożenia dokumentów wskazanych w postanowieniu z dnia [...] Skarżący został należycie uprzedzony przez organ I instancji, że niedostarczenie terenu organowi dokumentów prawidłowo opisanych w postanowieniu, wywoła nakazanie mu rozbiórki. Zrealizowanie istniejących prawnych przesłanek legalizacji samowoli budowlanej uzależnione jest od czynności inwestora.
W realiach rozpatrywanej sprawy wielokrotnie zmieniano i przedłużano terminy, czy to przeprowadzenia kontroli przydomowej oczyszczalni ścieków, czy też załatwienia sprawy co mogło być mylące dla osoby działającej bez pełnomocnika.
Postanowieniem PINB z dnia [...] skarżący został zobowiązany do przedstawienia dokumentów określających rodzaj, zakres i sposób wykonywania robót; projekt zagospodarowania działki lub terenu; zaświadczenia prezydenta miasta o zgodności budowy z m.p.z.p. albo ostatecznej w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zagospodarowania terenu - w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia.
Zauważyć należy, iż postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek inwestorów złożony po upływie 9 lat od daty realizacji oczyszczalni, co mogło wpłynąć na możliwość szybkiego uzyskania żądanej przez organy dokumentacji dodatkowo spotęgowaną ograniczeniami pandemicznymi. W niniejszej sprawie skarżący przejawiał zamiar uniknięcia nakazu rozbiórki, jednak jego czynności były chaotyczne. Skarżący wyjaśniał, że ma trudności z uzyskaniem żądanych dokumentów, wskazując na to, że firma produkująca oczyszczalnię ścieków nie istnieje. Wskazywał na trudności w znalezieniu osoby z odpowiednimi uprawnieniami do wykonania koniecznego opracowania oraz kłopotów wynikających z pandemii. Okoliczności podnoszone przez skarżącego są usprawiedliwione z punktu widzenia doświadczenia życiowego. Opracowanie p.n. Przydomowa oczyszczalnia ścieków (..) została sporządzona dopiero w grudniu 2020 r. Natomiast zaświadczenie o zgodności budowy przydomowej oczyszczalni ścieków z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego jest datowane na dzień 17 listopada 2020 r. Skarżący wyjaśniał też, iż wobec wskazania przez organ I instancji przewidywanego terminu załatwienia sprawy na dzień 29 stycznia 2021 r. dokumenty złożone w dniu 12 stycznia 2021 r. zostały złożone skutecznie.
Zdaniem Sądu nie można było też nie uwzględnić tego, że możliwość legalizacji wykonanej samowolnie przydomowej oczyszczalni ścieków będzie zbieżna z celami i kierunkami, jakie w tym zakresie wyznacza ustawa z dnia 13 września 1996 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 888), która w art. 5 ust. 1 pkt 2 nakłada na właścicieli nieruchomości alternatywny obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Przy tym przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Z informacji ujawnionych przez skarżącego w toku postępowania wynika, że w związku z trudnościami i wysokimi kosztami korzystania z szamba zdecydował się na budowę przydomowej oczyszczalni ścieków, co miało być również działaniem proekologicznym, podjętym w interesie społecznym.
W tym kontekście uwadze organów przy kwalifikacji wykonanych robót nie powinna była umknąć również ocena niezbędności wymiany szamba na oczyszczalnię ścieków, której istnienie na nieruchomości jest konieczne.
W tym miejscu należy przypomnieć, że podstawowym obowiązkiem organu administracyjnego, mającego wydać decyzje w określonej sprawie, jest zebranie i ocena materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić wszystkie okoliczności istotne w sprawie (art. 7 i 77 K.p.a ). Ponieważ nie ma ustawowej definicji "okoliczności istotne w sprawie", ani nie jest możliwe sformułowanie uniwersalnej, zawsze poprawnej definicji tego określenia, organ jest zobowiązany zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a. ), a w szczególności organ powinien ustosunkowywać się do wniosków dowodowych strony i okoliczności faktycznych wskazywanych przez stronę dla wyjaśnienia swego postępowania (art. 78 i nast. K.p.a.). Konsekwencją tego dla organu jest obowiązek wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji wyboru faktów uznanych przez organ za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz wskazanie przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 K.p.a ). Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania i oceny pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. Bez wyjaśnienia tej okoliczności rozstrzygnięcie tak organu I instancji, jak i organu odwoławczego było przedwczesne. Wobec tego brak jest podstaw do rozpatrywania zarzutów naruszenia prawa materialnego podnoszonych w skardze. Organy naruszyły zatem przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. nie dokonując ustaleń niezbędnych do prawidłowego określenia wymagań względem inwestorów w postępowaniu legalizacyjnym i przepisy prawa materialnego poprzez zastosowanie sankcji rozbiórki na bazie niekompletnych ustaleń faktycznych i ich oceny.
W tym stanie rzeczy decyzje organów obydwu instancji jako wydane uchybieniem reguł procedury administracyjnej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie mogły się ostać i podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy w kwocie 500 zł, rozstrzygnięto na wniosek skarżącego zgodnie z art. 200 p.p.s.a. art. 205 § 2 i art. 209 cyt. ustawy.
Z braku odmiennego orzeczenia sądu, zaskarżona decyzja z mocy art. 152 § 1 p.p.s.a., nie wywołuje skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przytoczonych wyżej uwag.