II SA/Gl 463/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-06-28
NSAAdministracyjneŚredniawsa
samorząd gminnyzarządzenieutrzymanie drógczystość i porządekkontrola administracjibezprzedmiotowość postępowaniauchylenie aktuprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach umorzył postępowanie w sprawie skargi Wojewody na zarządzenie Wójta dotyczące zimowego utrzymania dróg, ponieważ zarządzenie zostało uchylone przez Wójta przed wydaniem wyroku przez sąd.

Wojewoda Śląski zaskarżył zarządzenie Wójta Gminy W. z 2016 r. dotyczące zimowego utrzymania dróg, zarzucając mu niezgodność z prawem, w tym ograniczenie zakresu działań i przerzucenie odpowiedzialności na mieszkańców. Wójt Gminy W. wniósł o umorzenie postępowania, wskazując, że zaskarżone zarządzenie zostało uchylone zarządzeniem z marca 2024 r., co czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Sąd uznał, że wobec uchylenia zarządzenia przez Wójta przed wydaniem wyroku, kontrola sądowa stała się zbędna, i umorzył postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Śląskiego na zarządzenie Wójta Gminy W. z dnia 8 stycznia 2016 r. wprowadzające zimowy plan utrzymania dróg. Wojewoda zarzucił zarządzeniu istotne naruszenia prawa, w tym ograniczenie zakresu zwalczania śliskości zimowej tylko do wybranych odcinków dróg, przerzucenie odpowiedzialności za posypywanie dróg na mieszkańców oraz niezgodność z przepisami dotyczącymi utrzymania chodników. Podkreślono, że zarządzenie nie powinno nakładać obowiązków na obywateli i powinno być wydane na podstawie ustawy. Wójt Gminy W. w odpowiedzi na skargę wniósł o umorzenie postępowania, argumentując, że zaskarżone zarządzenie zostało uchylone zarządzeniem z dnia 28 marca 2024 r., co czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpatrując sprawę, stwierdził, że zgodnie z art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, sąd nie mógł stwierdzić nieważności zarządzenia, ponieważ nie podlegało ono obowiązkowi przedłożenia organowi nadzoru i nie było aktem prawa miejscowego, a termin do stwierdzenia nieważności upłynął. Sąd mógł jedynie orzec o niezgodności z prawem, ale uchylenie zarządzenia przez Wójta przed wydaniem wyroku sprawiło, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W związku z tym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd umorzył postępowanie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, sąd może orzec o niezgodności z prawem, ale w sytuacji, gdy zarządzenie zostało uchylone przed wydaniem wyroku, a sąd nie miał podstaw do stwierdzenia jego nieważności (np. z powodu upływu terminu), postępowanie staje się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.

Uzasadnienie

Sąd nie mógł stwierdzić nieważności zarządzenia, ponieważ nie podlegało ono obowiązkowi przedłożenia organowi nadzoru i nie było aktem prawa miejscowego, a termin do stwierdzenia nieważności upłynął. Uchylenie zarządzenia przez Wójta przed wydaniem wyroku sprawiło, że kontrola sądowa stała się zbędna, co uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

umorzono

Przepisy (21)

Główne

p.p.s.a. art. 161 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 90 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 93 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 94 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 94 § 2

Ustawa o samorządzie gminnym

u.d.p. art. 20 § 4

Ustawa o drogach publicznych

u.d.p. art. 19 § 1

Ustawa o drogach publicznych

u.d.p. art. 4 § 20

Ustawa o drogach publicznych

u.c.p.g. art. 5 § 1

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

u.c.p.g. art. 4 § 1

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

u.c.p.g. art. 4 § 2

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

p.p.s.a. art. 147 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 201

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 93

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zaskarżone zarządzenie zostało uchylone przez Wójta Gminy przed wydaniem wyroku przez sąd, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym.

Godne uwagi sformułowania

kontrola działalności administracji publicznej kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem stwierdzenie nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego sąd administracyjny nie jest władny stwierdzić nieważności zaskarżonego Zarządzenia, tj. spowodować jego usunięcie z obrotu prawnego od daty, w której zaczęło ono obowiązywać. zaistniało zdarzenie (inne niż wymienione w pkt 1 i 2), z powodu którego dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu lub czynności stało się bezcelowe, a więc zbędne albo niedopuszczalne.

Skład orzekający

Aneta Majowska

sprawozdawca

Grzegorz Dobrowolski

członek

Rafał Wolnik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty kontroli sądowej nad aktami organów samorządowych, w szczególności w kontekście uchylenia aktu przed wydaniem wyroku i bezprzedmiotowości postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy sąd nie ma kompetencji do stwierdzenia nieważności aktu, a akt został już uchylony.

Wartość merytoryczna

Ocena: 4/10

Sprawa ma charakter proceduralny i dotyczy interpretacji przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy o samorządzie gminnym w kontekście uchylenia aktu przez organ przed wydaniem wyroku. Jest to istotne dla prawników procesowych, ale mniej interesujące dla szerszej publiczności.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 463/24 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Grzegorz Dobrowolski
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Czystość i porządek
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Umorzono postępowanie z art. 161 ustawy -PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 609
art. 91 ust. 1,  art. 90 ust. 1, art.  art. 93 ust. 1, art. 94 ust. 1, ust. 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 161 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi Wojewody Śląskiego na zarządzenie Wójta Gminy W. z dnia 8 stycznia 2016 r. nr 6/2016 w przedmiocie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie sądowe.
Uzasadnienie
Zarządzeniem nr [...] z dnia 8 stycznia 2016 r. Wójt Gminy W. (dalej: organ, Wójt), działając na podstawie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (wówczas: tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 460 z późn. zm., dalej: u.d.p.), ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (wówczas: tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1399 z późn. zm., dalej: u.c.p.g.), oraz Uchwały Nr [...] Rady Gminy W. z dnia [...] r. - regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy W. (dalej: Uchwała), wprowadził zimowy plan utrzymania dróg w granicach administracyjnych gminy W. .
Pismem z dnia 7 marca 2024 r. Wojewoda Śląski (dalej: Skarżący, Wojewoda), działając w oparciu o art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1999 r. o samorządzie gminnym (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 609 z późn. zm., dalej: u.s.g.) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na powyższe zarządzenie Wójta Gminy W. , wnosząc o stwierdzenie niezgodności z prawem powyższego Zarządzenia jako naruszającego art. 20 pkt 4 u.d.p. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP.
Na wstępie uzasadnienia skargi wskazał, iż wobec treści art. 90 ust. 1 u.s.g. Zarządzenie nie zostało przekazane Wojewodzie po jego wydaniu oraz nie podlegało publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego. Na skutek zgłoszonych zastrzeżeń co do prawidłowości Zarządzenia, Wojewoda wystąpił do organu o jego doręczenie. Akt wpłynął do Wojewody w dniu 19 stycznia 2024 r. W ocenie organu nadzoru, przedmiotowe Zarządzenie w sposób istotny narusza prawo, a co z tym związane koniecznym staje się orzeczenie o jego niezgodności z prawem.
Dalej Wojewoda podkreślił, że w myśl art. 7 ust. 1 pkt 2 u.s.g., zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy, obejmujących w szczególności sprawy gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego. Na mocy art. 19 ust. 1 u.d.p., organ administracji rządowej lub jednostki samorządu terytorialnego, do którego właściwości należą sprawy z zakresu planowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg, jest zarządcą drogi. Wedle ust. 2 powołanego artykułu, w przypadku dróg gminnych zarządcą jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Jak wynika z art. 20 pkt 4 u.d.p. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonego Zarządzenia, jednym z zadań zarządcy drogi było utrzymanie nawierzchni drogi, chodników, drogowych obiektów inżynierskich, urządzeń zabezpieczających ruch i innych urządzeń związanych z drogą, z wyjątkiem części pasa drogowego, o których mowa w art. 20f pkt 2 tej ustawy. W tym miejscu Wojewoda podkreślił, że pojęcie utrzymania drogi zyskało swoją definicję ustawową zamieszczoną w art. 4 pkt 20 u.d.p., zgodnie z którą (zarówno w brzmieniu na moment wydania zaskarżonego zarządzenia, jak i w dniu wniesienia skargi) utrzymanie drogi to wykonywanie robót konserwacyjnych, porządkowych i innych, zmierzających do zwiększenia bezpieczeństwa i wygody ruchu, w tym także odśnieżanie i zwalczanie śliskości zimowej. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że zadaniem zarządcy jest zarówno odśnieżanie, jak i zwalczanie śliskości zimowej, a zadanie to należy odnieść do wszystkich dróg gminnych pozostających w zarządzie wójta. W zaskarżonym Zarządzeniu, w części II Planu, zatytułowanej "Zasady zwalczania śliskości zimowej" w pkt 1-3 organ ograniczył realizację zadania polegającego na zwalczaniu śliskości zimowej wyłącznie do wybranych przez siebie odcinków dróg, zastrzegając zarazem w pkt 9, że odcinki proste i poziome nie będą posypywane. Zdaniem Wojewody, powyższe stoi w sprzeczności z przywołanym już obowiązkiem Wójta do utrzymywania wszystkich pozostających w jego zarządzie dróg gminnych. Z powołanych postanowień wynika natomiast, że Wójt wyraża zamiar zwalczania śliskości jedynie względem części dróg, jednocześnie odstępując od realizowania tego zadania względem pozostałych. Tym samym uchyla się od wykonywania nałożonych na niego obowiązków ustawowych, działając w wyraźnej sprzeczności z prawem.
Ponadto Skarżący zwrócił uwagę, że zgodnie z pkt 6-8 części II Planu na odcinkach o znacznym nachyleniu śliskość zimowa będzie zwalczana poprzez dostarczenie przez urząd gminy grysu uszorstniającego, do wykorzystania przez mieszkańców według własnych potrzeb i we własnym zakresie do posypania nawierzchni drogi. Regulacja ta, zdaniem Wojewody, prowadzi do nieuprawnionego scedowania obowiązków tego organu w zakresie zwalczania śliskości zimowej na mieszkańców gminy i jest niedopuszczalna w świetle treści art. 20 pkt 4 u.d.p., zgodnie z którym utrzymanie jezdni jest zadaniem zarządcy. Odstępstwo od wykonywania tego zadania bezpośrednio przez zarządcę danej drogi ustawodawca przewidział jedynie w art. 19 ust. 4 oraz art. 21 u.d.p. W myśl pierwszego z przywołanych przepisów (w brzmieniu na dzień wydania Zarządzenia) zarządzanie drogami publicznymi może być przekazywane między zarządcami w trybie porozumienia regulującego w szczególności wzajemne rozliczenia finansowe. Drugi wyjątek odnosi się natomiast do możliwości powołania przez właściwą radę gminy jednostki organizacyjnej w postaci zarządu drogi, przy pomocy której wykonywane będą obowiązki pozostające w sferze zadań i kompetencji zarządcy. Z żadnego z powyższych przepisów nie wynika uprawnienie zarządcy drogi do przerzucenia odpowiedzialności za utrzymanie jezdni (dróg) na inne podmioty, a tym bardziej do nakładania tego rodzaju obowiązków bezpośrednio na mieszkańców.
Dodatkowo Skarżący podniósł, że zaskarżone Zarządzenie zaliczyć należy do kategorii aktów prawa wewnętrznego, wydawanych w celu realizacji zadań nałożonych na Wójta, jako zarządcę dróg gminnych. Z tego względu, nie może ono regulować sytuacji podmiotów pozostających poza strukturą organizacyjną jednostek podległych Wójtowi. Zgodnie z art. 93 Konstytucji RP zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy. Nie mogą one stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. Choć w powołanym przepisie mowa wyłącznie o aktach przyjmowanych przez Radę Ministrów oraz Prezesa Rady Ministrów, to zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego regulacje te należy odnosić do wszystkich aktów prawa wewnętrznego, a co za tym idzie, także tych, pochodzących od organów wykonawczych gmin (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 grudnia 1998 r., sygn. akt K 21/98, OTK 1998, nr 7, poz. 116). Aby zarządzenie wójta mogło być uznawane za legalny akt prawa wewnętrznego, winno spełniać następujące warunki: musi być wydane na podstawie ustawy; może obowiązywać tylko jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu ten akt; nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. Zaskarżone Zarządzenie, zdaniem Wojewody, spełnia jedynie pierwszy z powyższych warunków. W zaskarżonym Zarządzeniu ust. 6-8 części II Planu Wójt scedował na mieszkańców Gminy obowiązek zapobiegania śliskości na odcinkach dróg gminnych o znacznym nachyleniu, zaś w części VI Planu właścicielom nieruchomości polecił uprzątniecie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń na chodnikach położonych wzdłuż nieruchomości.
W dalszej kolejności Wojewoda wskazał, że obowiązek właścicieli nieruchomości, polegający na uprzątnięciu błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania Zarządzenia, tj. 8 stycznia 2016 r.), natomiast dookreślenie sposobu jego realizacji stanowi kompetencję organu stanowiącego gminy. W myśl bowiem art. 4 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 lit. b u.c.p.g. rada gminy przyjmując regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy określa m.in. szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku dotyczące wymagań w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości obejmujących uprzątanie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z części nieruchomości służących do użytku publicznego. Tym samym organ nie tylko zmodyfikował ustawowy obowiązek właścicieli nieruchomości w powyższym zakresie, ale także w nieuprawniony sposób wkroczył w kompetencję rady gminy.
Wojewoda wskazał również na niezgodność z prawem części III Planu, zatytułowanej "Standardy utrzymania dróg w granicach administracyjnych Gminy W. ". W pkt 1 zastrzeżono, że wszystkie drogi publiczne – gminne, w granicach administracyjnych gminy W. , utrzymywane są w V i VI standardzie zimowego utrzymania dróg, określonym w Zarządzeniu nr 46 Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 października 1994 r. w sprawie zasad odśnieżania i usuwania gołoledzi na drogach publicznych (Dz. Urz. Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, Warszawa, dnia 26 października 1994 r. Nr 10, poz. 20). Zwrócił uwagę, iż po pierwsze, wspomniane zarządzenie Ministra w momencie wydania zaskarżonego Zarządzenia nie obowiązywało, po drugie - miało ono charakter aktu wewnętrznego. Oznacza to, że jego moc normatywna ograniczała się jedynie do ściśle określonych podmiotów pozostających w strukturze podległej temu ministrowi. Zastosowanie tego rodzaju konstrukcji godzi w zasady prawidłowej legislacji. Na zakończenie Wojewoda wskazał, że w zaskarżonym Zarządzeniu wadliwie skonstruowano jego podstawę prawną, albowiem wskazano jedynie akty normatywne (ustawy i uchwały), na podstawie których Zarządzenie jest wydawane, nie przytaczając jednak konkretnego przepisu prawa, który stanowił bezpośrednią podstawę do jego wydania. Nieprawidłowe (nieuwzględniające reguł wynikających z rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie "Zasad techniki prawodawczej") jest także oznaczenie jednostek redakcyjnych Planu, stanowiącego załącznik do zaskarżonego Zarządzenia. W ocenie Skarżącego Zarządzenie zostało podjęte z istotnymi naruszeniami prawa, uzasadniającymi stwierdzenie jego nieważności w całości, jednakże ze względu na upływ terminu określonego w art. 94 ust. 1 u.s.g. Skarżący wniósł o orzeczenie o niezgodności z prawem zaskarżonego zarządzenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość wobec uchylenia zaskarżonego Zarządzenia na mocy zarządzenia Wójta Gminy W. z dnia 28 marca 2024 r. nr [...].
Wskazał, że zaskarżone Zarządzenie miało charakter wewnętrzny i określało standardy zimowego utrzymania dróg na potrzeby służb gminnych oraz podmiotów, którym zarządca drogi powierzył zimowe utrzymanie dróg. Nie było celem zaskarżonego Zarządzenia nakładanie praw i obowiązków na mieszkańców gminy W. , a jedynie opracowanie procedur wewnętrznych, skierowanych do służb urzędu Gminy W. , regulujących częstotliwość i terminowość działań tych służb. Jednocześnie organ wskazał, że realizacja zadań przez służby drogowe gminy w postaci zimowego utrzymania dróg odbywać się będzie aktualnie poprzez bezpośrednie stosowanie regulacji art. 20 u.d.p. oraz art. 5 ust. 1 pkt 4 u.p.c.g. w ich obecnym brzmieniu. W ocenie organu, wobec uchylenia zaskarżonego Zarządzenia, istnieje przesłanka z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a do umorzenia niniejszego postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie stało się Zarządzenie nr [...] z dnia 8 stycznia 2026 r. Wójta Gminy W. w sprawie wprowadzenia planu zimowego utrzymana dróg w granicach administracyjnych gminy W. .
Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 (akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej) i pkt 6 (akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej), stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Stosownie do art. 91 ust. 1 u.s.g., uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. Po upływie tego terminu organ nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego (art. 93 ust. 1 u.s.g.).
Przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 147 § 1 p.p.s.a., wyłączającym stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu jest natomiast art. 94 ust. 1 u.s.g., stosownie do którego, nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego.
Przywołana regulacja ogranicza możliwość stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy – sąd może to uczynić w terminie roku od daty podjęcia aktu. Wskazane ograniczenie nie obejmuje dwóch przypadków – kiedy uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały w terminie określonym w art. 90 ust. 1 lub jeżeli uchwała ma charakter aktu prawa miejscowego. Natomiast jeżeli z powodu upływu rocznego terminu nie jest możliwe stwierdzenie nieważności uchwały, a istnieją ku temu przesłanki w postaci istotnej sprzeczności aktu z prawem, sąd administracyjny orzeka o jego niezgodności z prawem.
Wymóg przedłożenia uchwał i zarządzeń organom nadzoru wynika z treści art. 90 u.s.g. W myśl tego przepisu, wójt obowiązany jest do przedłożenia wojewodzie uchwał rady gminy w ciągu 7 dni od dnia ich podjęcia. Akty ustanawiające przepisy porządkowe wójt przekazuje w ciągu 2 dni od ich ustanowienia (ust. 1). Wójt przedkłada regionalnej izbie obrachunkowej, na zasadach określonych w ust. 1, uchwałę budżetową, uchwałę w sprawie absolutorium oraz inne uchwały rady gminy i zarządzenia wójta objęte zakresem nadzoru regionalnej izby obrachunkowej (ust. 2). Uchybienie omawianemu obowiązkowi przedłożenia aktów, stwarza określone przez ustawodawcę skutki prawne w postaci możliwości stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu jednostki samorządu terytorialnego po upływie roku od ich podjęcia. Termin wskazany w art. 94 ust. 1 wiąże także w sytuacji, w której zarządzenie wójta (burmistrza, prezydenta) nie podlega obowiązkowi przedłożenia organowi nadzoru. W przypadku takich aktów nie można mówić o uchybieniu obowiązkowi przedłożenia w wyznaczonym terminie. Jeśli zatem nie uchybiono terminowi, to w takiej sytuacji organ nadzoru nie ma kompetencji do wydania rozstrzygnięcia nadzorczego po upływie roku od dnia podjęcia zarządzenia wójta. Jest to bowiem termin materialnoprawny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 496/19; pogląd taki zaprezentowany został również w komentarzu: Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, wyd. 4, LexisNexis 2010, s. 758 w: A. Matan, B. Dolnicki (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. III, WKP 2021 el.).
Podobnie w przypadku aktów prawa miejscowego sąd administracyjny jest uprawniony, stosownie do przywołanego wyżej art. 94 ust. 1 u.s.g. do stwierdzenia nieważności aktu - po upływie roku od daty ich podjęcia. Powyższe dotyczy również sytuacji, gdy przed wydaniem rozstrzygnięcia uchwała została uchylona (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1710/13), co powoduje, że od samego początku uchwalenia akt ten nie był zdolny do wywołania skutku prawnego, a zatem do kształtowania uprawnień czy obowiązków. Uchylenie uchwały nie czyni zatem bezprzedmiotowym postępowania sądowego.
Należy zwrócić również uwagę, iż uchylenie aktu eliminuje go z obrotu prawnego z dniem wejścia w życie aktu uchylającego. Ewentualne stwierdzenie jego nieważności na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. powoduje natomiast jego usunięcie z obrotu prawnego od daty, w której zaczął on obowiązywać.
Objęte przedmiotem niniejszego postępowania Zarządzenie Wójta nie podlegało doręczeniu w trybie art. 90 ust. 1 u.s.g. do organu nadzoru, zatem nie uchybiono obowiązkowi jego przedłożenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1 u.s.g., a jednocześnie Zarządzenie to nie jest aktem prawa miejscowego (art. 94 ust. 1 u.s.g.).
Na gruncie rozpoznawanej sprawy sąd administracyjny nie był zatem władny do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu.
Uwzględniając powyższe, stosownie do brzmienia art. 94 ust. 2 u.s.g., rozważeniu pozostawało zatem jedynie stwierdzenie jego niezgodności z prawem. Przypomnieć należy, iż stwierdzenie niezgodności z prawem wywołuje ten skutek, że akt traci moc prawną z dniem orzeczenia.
Jak wynika z akt sprawy, zaskarżone Zarządzenie zostało uchylone na mocy Zarządzenia Wójta Gminy W. z dnia 28 marca 2024 r. nr [...]. Odnotować także przyjdzie, że bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy po wniesieniu skargi, a przed wydaniem wyroku przez sąd administracyjny, zaistnieje zdarzenie (inne niż wymienione w pkt 1 i 2), z powodu którego dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu lub czynności stało się bezcelowe, a więc zbędne albo niedopuszczalne.
Poczynione uwagi prowadzą w niniejszej sprawie do następującej konkluzji.
W przypadku zaskarżonego Zarządzenia wydanego w dniu 8 stycznia 2016 r., które nie podlegało doręczeniu w trybie art. 90 ust. 1 u.s.g. do organu nadzoru, zatem nie uchybiono obowiązkowi jego przedłożenia w określonym w ww. przepisie terminie, a jednocześnie Zarządzenie to nie jest aktem prawa miejscowego (art. 94 ust. 1 u.s.g.), sąd administracyjny nie jest władny stwierdzić nieważności zaskarżonego Zarządzenia, tj. spowodować jego usunięcie z obrotu prawnego od daty, w której zaczęło ono obowiązywać.
W tej sytuacji sąd administracyjny, zgodnie z brzmieniem art. 94 ust. 2 u.s.g. może jedynie (jeśli istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności) orzec o niezgodności zaskarżonego Zarządzenia z prawem. Akt utraciłby moc prawną z dniem orzeczenia. Utrata mocy zaskarżonego Zarządzenia nastąpiła jednak na podstawie Zarządzenia Wójta Gminy W. z dnia 28 marca 2024 r. nr [...], więc jeszcze przed dokonaniem kontroli sądowodministracyjnej w niniejszej sprawie. Uchylenie przez Wójta zaskarżonego Zarządzenia eliminuje go z obrotu prawnego z dniem wejścia w życie aktu uchylającego, tj. z dniem [...] r.
Skoro zatem skutkiem stwierdzenia niezgodności Zarządzenia z prawem jest utrata mocy prawnej dopiero z dniem orzeczenia o niezgodności z prawem, a utrata tej mocy nastąpiła już na mocy Zarządzenia uchylającego, wywołując ten skutek z dniem [...] r., należało uznać, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Po wniesieniu skargi, a przed wydaniem wyroku przez sąd administracyjny, zaistniało bowiem zdarzenie, z powodu którego dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu stało się bezcelowe, a więc zbędne.
Podkreślenia wymaga, iż nie jest to sytuacja tożsama z uprawnieniem sądu administracyjnego do stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy, gdy uchybiono obowiązkowi ich przedłożenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego. Jak już wskazano, wówczas stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały lub zarządzenia powoduje ten skutek, że zostają usunięte z obrotu prawnego od daty, w której zaczęły obowiązywać. Akt ten należy potraktować tak jakby nigdy nie został podjęty, co może mieć znaczenie dla czynności prawnych realizowanych na jego podstawie.
W rozpoznawanej sprawie, sąd administracyjny nie posiadał uprawnienia do stwierdzenia nieważności zaskarżonego Zarządzenia, a więc orzeczenia o jego wadliwości od chwili jego podjęcia (ex tunc). Jednocześnie, w stanie rozpoznawanej sprawy, zaskarżone Zarządzenie zostało już wyeliminowane z obrotu prawnego.
Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd orzekł jak w sentencji - postanowił umorzyć postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
O kosztach nie orzeczono, bowiem w sprawie nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 201 p.p.s.a.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI