I SA/Sz 135/16

I SA/Sz 135/16 - Postanowienie WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2016-04-29
Data wpływu
2016-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Iwona Golec /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M N o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 14 grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osiąganych w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za 2010 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.
Uzasadnienie
Skarżący M N (ur. [...] r.), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania rodziny, nie ma majątku, oszczędności, nieruchomości ani ruchomości. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną A (ur. w [...] r.), a na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje dzieci w wieku [...] lat. W małżeństwie Skarżącego istnieje rozdzielność majątkowa, żona jest właścicielką domu w T przy ul. Z i samochodu [...] z 2001 r. Źródłem utrzymania rodziny jest umowa o pracę żony Skarżącego i prowadzona przez nią działalność gospodarcza, z której otrzymuje dochody w wysokości netto, odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Skarżący wskazał w uzasadnieniu wniosku na znaczne zobowiązania, w tym kredytowe (kredyt mieszkaniowy [...] CHF, kredyt związany z działalnością [...] zł i [...] zł, debet – kredyt odnawialny [...] zł, leasing samochodu [...] zł).
Do wniosku dołączył kopię umowy kredytowej z 2012 r. na kwotę [...] zł z ostatnią ratą przypadającą na dzień 19.12.2015 r.; kopię umowy kredytowej z 2014 r. na kwotę [...] zł rata w wysokości [...]` zł; kopię umowy kredytowej z 2012 r. na zakup środków transportu; kopie umowy leasingu operacyjnego z 2013 r. maszyny do drewna –prasa próżniowa; dwie faktury "klienta" "PP – H "J" M z sierpnia 2015 r. na łączną kwotę brutto [...] zł; preliminarz płatności związany z fakturami formy Skarżącego wystawionymi w okresie od 13 marca 2015 r. do 1 marca 2016 r., wydruk księgowy rozrachunki z kontrahentem "PP – U J". Dołączone opisane wyżej umowy związane są z działalnością gospodarczą Skarżącego.
Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego z dnia 15 marca 2016 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających sytuację finansową skarżącego i jego rodziny. Rozpoznając wniosek w sprawie, referendarz sądowy ocenił dokumenty źródłowe dotyczące sytuacji finansowej Skarżącego znajdujące się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Sz 134/16, złożone przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 marca br. w związku z ubieganiem się o prawo pomocy. Skarżący przedłożył: dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków tytułem opłat za wodę, gaz, energię elektryczną; wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów PP-Ho "J" M N za 2014 r. z zaewidencjonowanym przychodem [...] zł, kosztami [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł oraz za styczeń i luty 2016 r. z przychodem [...] zł, kosztami [...] zł i dochodem [...] zł; zeznanie podatkowe Skarżącego za 2015 r. z zadeklarowanymi: przychodem [...] zł, kosztami [...] zł, dochodem [...] zł; umowę majątkową małżeńską z dnia 31 lipca 2012 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej w małżeństwie Skarżącego; wydruk z rachunku bankowego Skarżącego (firmowego) za okres od 15 stycznia do 29 marca 2016 r.; wydruk z rachunku bankowego Skarżącego i jego żony za okres od 15 stycznia do 29 marca 2016 r.; zaświadczenie biura rachunkowego z dnia 24 marca 2016 r. o wysokości dochodu żony Skarżącego z tytułu prowadzonej działalności za okres od września 2015 r. do lutego 2016 r. oraz o wysokości średniego dochodu za ww. okres w kwocie [...] zł; zaświadczenie ZSP w T (pracodawca żony Skarżącego) o zatrudnieniu A N od 2 listopada 2015 r. na czas nieokreślony na stanowisku sekretarz oraz o wynagrodzeniu w wysokości [...] zł netto (brutto 1[...] zł); zeznanie podatkowe żony Skarżącego (PIT-36) za 2015 rok z zadeklarowanym przychodem ze stosunku pracy [...] i dochodem [...] zł oraz z działalności gospodarczej (działalność usługowa), odpowiednio: [...] zł i [...] zł; zeznanie podatkowe żony Skarżącego (PIT-36) za 2014 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł i dochodem [...] zł; wyciągi z rachunków bankowych żony Skarżącego (rachunek firmy usługowej "A" oraz rachunek osobisty) za okres od 15 stycznia do 29 marca 2016 r.; wyciągi z rachunków bankowych Skarżącego (rachunek związany z działalnością gospodarczą PPU J oraz rachunek osobisty) za okres 15 stycznia do 20 marca 2016 r.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy
w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Stosownie do art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc
o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podnieść też należy, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).
Jak wielokrotnie również podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie
w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309).
Niemniej jednak należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA).
Zdaniem referendarza, Skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Aktualnie Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów od skarg
w sprawie oraz dwóch innych sprawach z jego skarg zawisłych przed tutejszym Sądem w łącznej wysokości [...] zł (sprawy o sygn. akt I SA/Sz 134 -136/16).
W małżeństwie skarżącego istnieje od 31 lipca 2012 r. rozdzielność majątkowa, małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku [...] lat.
Źródłem utrzymania skarżącego jest działalność gospodarcza w zakresie produkcji wyrobów stolarskich ciesielskich pod nazwą PP-U "J", z której wykazał za 2104 r. dochód [...]zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł), za 2015 rok także dochód [...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł), z kolei w okresie styczeń – luty br. zaewidencjonował przychód [...] zł, koszty [...] zł, dochód [...] zł. Z powyższego wynika, że aktualnie skarżący uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości średnio [...] tys. zł miesięcznie. Należy zwrócić uwagę, że na urzędowym formularzu PPF skarżący nie wykazał źródła i wysokości swojego dochodu, wskazując jedynie dochody żony i zobowiązania związane z kredytami zaciągniętymi w związku z działalnością gospodarczą. Okoliczność zadłużenia Skarżącego z tytułu kredytów nie może mieć znaczenia przesądzającego, albowiem zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Za niedopuszczalne uznaje się bowiem przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców z tym związanego.
Z kolei żona skarżącego posiada dwa źródła utrzymania, za pracę w szkole na stanowisku sekretarza otrzymuje netto [...] zł, a z działalności gospodarczej zadeklarowała za 2015 rok roczny dochód w wysokości [...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł). Z kolei jej bieżące dochody z działalności gospodarczej kształtują się na poziomie [...] zł (średnia z ostatnich 6 miesięcy).
Miesięczne wykazane wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą ok. [...] zł (opłaty za gaz, energie elektryczną, wodę i wywóz ścieków).
Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, natomiast jego żona jest właścicielką domu położonego w T i samochodu marki [...] z 2001 r.
Analiza nadesłanych wyciągów bankowych wskazuje, że żona skarżącego dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości pozwalającej na ewentualne wsparcie męża w zakresie zainicjowanych postępowań sądowoadministracyjnych.
Skarżący przedłożył dokumenty wskazujące na dochody żony w wysokości średnio [...] zł (dochód z pracy i z działalności gospodarczej), na urzędowym formularzu podał, że łączne dochody stanowią kwotę [...] zł (z ww. źródeł), natomiast z analizy wyciągów bankowych wynika, że żona Skarżącego dokonała w okresie od stycznia do marca br. wpłat gotówki na wspólny rachunek bankowy małżonków N tzw. wpłaty własne) w wysokości [...] zł (wpłata z dnia 20.01.2016 r. kwoty [...] zł k. 78 i z dnia 19 lutego 2016 r. kwoty [...] zł k.74).
W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 216/09, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, Lex nr 582903, postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, Lex 783804, postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477).
Reasumując, stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ani samodzielnie, ani z pomocą żony, ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Dlatego mając na uwadze wszystko powyższe, należało na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. postanowić jak w sentencji.