II SA/Gl 451/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę J.P. na decyzję SKO w Katowicach, uznając, że sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionych okoliczności" pozwalających na umorzenie lub dalsze rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń.
Skarżąca J.P. wniosła o rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 6 200 zł. Organy administracji rozłożyły należność na raty, ale skarżąca odwołała się, argumentując trudną sytuacją zdrowotną i finansową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, stwierdzając, że mimo trudnej sytuacji życiowej, nie można jej uznać za "szczególnie uzasadnioną" w rozumieniu ustawy, a dochody rodziny są wystarczające do spłaty zobowiązań.
Sprawa dotyczyła wniosku J.P. o rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 6 200 zł. Wójt Gminy P. rozłożył należność na raty, jednak skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów KPA i przekroczenia granic uznania administracyjnego. Argumentowała swoją trudną sytuacją zdrowotną (choroby, opieka nad niepełnosprawną córką) i finansową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, że choć organ rozłożył należność na raty zgodnie z wnioskiem, sytuacja skarżącej nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionych okoliczności" wymaganych przez art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń jest decyzją uznaniową, a przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności" wymaga sytuacji nadzwyczajnych lub splotu zdarzeń powodujących, że sytuacja rodziny jest wyjątkowa. W ocenie sądu, mimo trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącej i jej rodziny, ich dochody (ponad 10 000 zł miesięcznie) i brak zdarzeń losowych nie uzasadniają przyznania ulgi w spłacie, zwłaszcza że rozłożenie na raty zostało ustalone zgodnie z wnioskiem skarżącej. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia procedury administracyjnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, sytuacja skarżącej, mimo że trudna, nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionych okoliczności" w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ dochody rodziny są wystarczające do spłaty zobowiązań, a brak jest zdarzeń losowych wskazujących na nagłe pogorszenie sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że rozłożenie na raty jest decyzją uznaniową. Choć organy zbadały sytuację materialną, zdrowotną i życiową skarżącej, nie stwierdzono wystąpienia okoliczności nadzwyczajnych lub wyjątkowego splotu zdarzeń, które uzasadniałyby przyznanie ulgi w spłacie. Dochody rodziny przekraczające 10 000 zł miesięcznie i brak zdarzeń losowych wskazują na stabilną sytuację, która nie różni się znacząco od innych rodzin.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (14)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 30 § 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten statuuje wyjątek od zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i ma charakter uznaniowy. Przesłanką zastosowania jest występowanie "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", które mogą być nadzwyczajne lub wynikać ze splotu typowych zdarzeń, ale muszą być na tyle wyjątkowe, by egzekucja mogła prowadzić do następstw niedających się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka.
Pomocnicze
p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 30 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § 8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 84 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 86
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 97 § 1 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 7 w zw. z art. 75 § 1, art. 84 § 1, art. 86 oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, co doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 7 - 8, art. 75 § 1, art. 84 § 1, art. 86 oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i obrazę słusznego interesu strony. Naruszenie art. 7-10 w zw. z art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez naruszenie prawa do działania w postępowaniu i wykazania zasadności złożonego wniosku, a następnie odwołania, czyli nie przesłuchanie jej w charakterze strony. Naruszenie art. 3, art. 17, art. 20, art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich wadliwe zastosowanie oraz uznanie, że skarżąca nie spełnia warunków do zwolnienia z obowiązku uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 4.800,- zł. Zarzut, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wobec szczególnie trudnej jej sytuacji życiowej i zdrowotnej. Zarzut, że sytuacja majątkowa rodziny jest tragiczna przy dochodach pozwalających wyłącznie na oszczędne utrzymanie się z miesiąca na miesiąc.
Godne uwagi sformułowania
"szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" rozstrzygnięcie organu w powyższych kwestiach podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego Trafnie na podstawie analizy powyższego przepisu wyprowadzony został wniosek, iż rozstrzygnięcie organu w powyższych kwestiach podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego, o czym świadczy użyty tekście przepisu zwrot "organ właściwy (...) może". Konsekwencją takiego charakteru decyzji jest ograniczony zakres sądowej kontroli jej legalności. sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega na zbadaniu, czy przed podjęciem tej decyzji, orzekający organ administracji publicznej dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy, czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia, a także, czy rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia. "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mogą być zarówno sytuacjami nadzwyczajnymi stanowiącymi następstwo zdarzeń nagłych, nieprzewidywalnych (np. klęsk żywiołowych), jak i wynikać ze splotu typowych, zwyczajnych zdarzeń i czynników powodujących, że sytuacja konkretnej rodziny czy osoby może być uznana za szczególną przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" obejmuje przede wszystkim te przypadki, w których zachodzi duże prawdopodobieństwo, że egzekucja nienależnie pobranego świadczenia może spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji sąd administracyjny nie ocenia decyzji uznaniowej z punktu widzenia jej słuszności Zasada państwa prawa wyrażona w art. 2 Konstytucji RP nie przewiduje automatycznej wyższości interesu społecznego nad słusznym interesem jednostki. nie można zatem zgodzić się z zarzutami, iż wadliwie oceniono przesłankę zastosowania art. 39 ust. 9 u.ś.r., w zakresie rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń. nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Skład orzekający
Tomasz Dziuk
przewodniczący
Beata Kalaga-Gajewska
sprawozdawca
Agnieszka Kręcisz-Sarna
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadnionych okoliczności\" w kontekście rozkładania na raty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a także zakres kontroli sądowej decyzji uznaniowych w sprawach administracyjnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i specyfiki przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ocena "szczególnie uzasadnionych okoliczności" jest zawsze indywidualna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu pomocy rodzinom i zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Choć nie zawiera nietypowych faktów, pokazuje praktyczne zastosowanie przepisów i granice uznania administracyjnego, co jest istotne dla prawników i osób zainteresowanych prawem socjalnym.
“Czy trudna sytuacja zdrowotna i opieka nad dzieckiem zawsze usprawiedliwiają umorzenie długu wobec państwa? Sąd wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 6200 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 451/24 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2024-09-10 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-04-08 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Agnieszka Kręcisz-Sarna Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/ Tomasz Dziuk /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2024 poz 323 art. 30 ust. 9 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi J. P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 stycznia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3746/2023/25822 w przedmiocie rozłożenia na raty świadczenia nienależnie pobranego oddala skargę. Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 24 lipca 2023 r. J. P. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Wójta Gminy P. o rozłożenie na raty, przez okres maksymalnie 8 lat, nienależnie pobranych przez nią świadczeń, w łącznej wysokości 6 200,- zł., z tytułu dodatków do świadczenia pielęgnacyjnego i pomocy finansowej, akcentując, że te roszczenia nadal uważa za niesłuszne (k. 77 akt administracyjnych). Decyzją z dnia 15 listopada 2023 r., nr [...], Wójt Gminy P. (dalej: "organ I instancji") orzekł o rozłożeniu skarżącej na raty kwoty 6 200,- zł., wypłaconej w formie: - pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 listopada 2011 r. do 31 grudnia 2012 r., w łącznej wysokości 1.400 zł., ustalonych decyzją nr [...] z dnia 09.05.2022 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/1671/2022/8543 z dnia 01.07.2022 r. - na 14 rat na kwotę 100 zł. każda bez odsetek; - dodatków do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2013 r., w łącznej wysokości 600 zł., oraz pomocy finansowej przyznanej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od kwietnia 2013 r. do grudnia 2014 r., w łącznej wysokości 4.200 zł., ustalonych decyzją nr [...] z dnia 05.01.2022 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/340/2022/1732 z dnia 09.03.20221 r. - na 80 rat oraz ustalił wysokość rat od 15 do 94 na kwotę 60 zł. każda i wymagane odsetki ustawowe za opóźnienie; a także wskazał rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej w P., na który należy wpłacać poszczególne raty wraz z ustawowymi odsetkami, w terminie do 10 dnia każdego miesiąca, po uprawomocnieniu niniejszej decyzji. W odwołaniu z dnia 4 grudnia 2023 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zgodziła się z rozstrzygnięciem. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 7 w związku z art. 75 § 1, art. 84 § 1, art. 86 oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, co doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, co uzasadnia uchylenie decyzji, jak również zawieszenie postępowania do czasu uprawomocnienia się wyroku tut. Sądu o sygn. akt II SA/Gl 1978/23 z dnia 26 kwietnia 2024 r. w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranych przez nią świadczeń. Podała, że jest osobą w wieku [...] lat, wykazuje utratę sił i stale pogarszający się stan zdrowia. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i sprawuje jednocześnie opiekę nad niepełnosprawną córką. Dochody osiągane przez rodzinę pozwalają jedynie na oszczędne utrzymanie się z miesiąca na miesiąc i nie stwarzają możliwości do poczynienia jakichkolwiek oszczędności, zwłaszcza w związku z ponoszonymi kosztami pożyczek zaciąganych w celu zakupu opału - węgla. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO w Katowicach") decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3746/2023/25822, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 15 listopada 2023 r. Wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Odnosząc się do zarzutów odwołania podało, że organ I instancji w sposób wyczerpujący opisał ustalony stan faktyczny sprawy, w wyniku prawidłowego zebrania i rozważenia materiału dowodowego. Odebrał oświadczenie o stanie majątkowym, przeprowadził diagnozę sytuacji rodziny, czyniąc zadość wymaganiom art. 77 k.p.a. Jednocześnie przeprowadzony wywiad środowiskowy pozwolił ustalić sytuację życiową i finansową skarżącej oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak ustalono, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i niepełnosprawną córką. Leczy się neurologicznie z powodu zwyrodnienia kręgosłupa i choruje urologicznie. Trudno jednak uznać jej sytuację za szczególną, w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tak samo należy ocenić okoliczność, iż opiekuje się córką, która od urodzenia cierpi na [...] i wymaga pomocy w zaspokajaniu wszystkich potrzeb życiowych. Rodzina utrzymuje się z łącznych dochodów w wysokości około 10.990,88 zł. miesięcznie, a jej zobowiązania ustalono na kwotę 2.708,99 zł. miesięcznie. Dlatego skarżąca ma możliwość samodzielnego pokrycia wydatków na cele bytowe, co więcej rozłożenie należności na raty, na okres 7 lat i 10-ciu miesięcy, jest zgodne z jej wnioskiem. Odnosząc się do uwzględnienia w ratach również odsetek SKO w Katowicach podało, że od miesiąca października 2023 r. sytuacja rodziny skarżącej nie uległa zmianie pod kątem istnienia podstaw do ewentualnego umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, dlatego rozłożenie ich w ratach jest zgodne z prawem i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję złożyła jej adresatka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagała się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zarzuciła tym rozstrzygnięciom naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 7 - 8, art. 75 § 1, art. 84 § 1, art. 86 oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i obrazę słusznego interesu strony - na skutek wydania wadliwej decyzji, co doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego oraz wątpliwości w prawidłowości i rzetelności działania organów administracji, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz prowadzenie postępowania mimo zaistnienia przesłanki jego zawieszenia w związku z odrębną sprawą o umorzenie kwot nienależnie pobranych przez nią świadczeń. Dodatkowo zarzuciła naruszenie art. 7-10 w zw. z art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez naruszenie prawa do działania w postępowaniu i wykazania zasadności złożonego wniosku, a następnie odwołania, czyli nie przesłuchanie jej w charakterze strony na okoliczność ustalenia jej sytuacji życiowej i finansowej oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wszystko to skutkowało naruszeniem art. 3, art. 17, art. 20, art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich wadliwe zastosowanie oraz uznanie, że skarżąca nie spełnia warunków do zwolnienia z obowiązku uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 4.800,- zł. Zdaniem skarżącej w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wobec szczególnie trudnej jej sytuacji życiowej i zdrowotnej z uwagi na wiek i stale pogarszający się stan zdrowia (w związku z chorobą zwyrodnieniową stawów kończyn górnych i dolnych oraz kręgosłupa, reumatyzm - zwyrodnienia wielostawowe, choroby układu moczowego z nietrzymaniem moczu, układu pokarmowego z refluksem) przy stale rosnącym obciążeniu dźwigania niepełnosprawnej córki wspólnie z mężem, leczącym się specjalistycznie kardiologicznie i urologicznie. Sytuacja majątkowa rodziny jest tragiczna przy dochodach pozwalających wyłącznie na oszczędne utrzymanie się z miesiąca na miesiąc, co nie pozwala na zaoszczędzenie jakiejkolwiek kwoty, zwłaszcza w związku z potrzebą corocznego zakupu opału na zimę finansowanego z pożyczek (CO na węgiel), przy braku jakichkolwiek oszczędności i cennych zbywalnych nieruchomości oraz zamieszkiwaniu w domu przystosowanym do potrzeb córki. Odpowiadając na skargę SKO w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja lub postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądowa weryfikacja aktów z zakresu administracji publicznej, prowadzona jest wyłącznie pod względem zgodności danego aktu z prawem. W konsekwencji dotyczy ona wyłącznie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 323) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie do ust. 8 tego artykułu, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Stosownie do treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych "organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" (cytat). Trafnie na podstawie analizy powyższego przepisu wyprowadzony został wniosek, iż rozstrzygnięcie organu w powyższych kwestiach podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego, o czym świadczy użyty tekście przepisu zwrot "organ właściwy (...) może". Wyjaśnienie charakteru prawnego decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego należy poprzedzić stwierdzeniem, iż art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych statuuje wyjątki od wspomnianej już wcześniej o uregulowanej w art. 30 ust. 1 tej ustawy zasady postępowania, która stanowi, iż osoba pobierająca nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z tego też powodu regulacja art. 30 ust. 9 u.ś.r. ma charakter szczególnego wyjątku. Konsekwencją takiego charakteru decyzji jest ograniczony zakres sądowej kontroli jej legalności. Jedyną przesłanką uzasadniającą zastosowanie powyższej regulacji jest występowanie "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1011/20 sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega na zbadaniu, czy przed podjęciem tej decyzji, orzekający organ administracji publicznej dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy, czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia, a także, czy rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia. Z tego względu organ administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu powinien ustalić i ocenić całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej osoby oraz jej rodziny ubiegającej się o zastosowanie wnioskowanej ulgi. Zebrany w sprawie materiał dowodowy powinien odzwierciedlać stan majątkowy, rodzinny, wiek, stan zdrowia (np. występującą niepełnosprawność czy długotrwałe, przewlekłe choroby oraz wydatki). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mogą być zarówno sytuacjami nadzwyczajnymi stanowiącymi następstwo zdarzeń nagłych, nieprzewidywalnych (np. klęsk żywiołowych), jak i wynikać ze splotu typowych, zwyczajnych zdarzeń i czynników powodujących, że sytuacja konkretnej rodziny czy osoby może być uznana za szczególną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 września 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 482/18). Innymi słowy, szczególnymi okolicznościami w rozumieniu omawianej regulacji są wypadki nieprzewidywalne np. losowe, komunikacyjne, klęska żywiołowa, ciężka choroba bądź splot różnych okoliczności, w tym kalectwo, obiektywny i stały brak jakichkolwiek możliwości zarobkowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1474/22). To oznacza, że nawet jeżeli ziszczą się szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny to organ ma możliwości rozstrzygnięcia, czy i w jakiej wysokości ulga może zostać zastosowana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 1478/22). W orzecznictwie podkreśla się, iż przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" obejmuje przede wszystkim te przypadki, w których zachodzi duże prawdopodobieństwo, że egzekucja nienależnie pobranego świadczenia może spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 941/19 i z dnia 8 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1659/12). Zwrócić przy tym należy uwagę, że sąd administracyjny nie ocenia decyzji uznaniowej z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 3/12). Samo działanie w ramach uznania administracyjnego oznacza pewną swobodę organu w wyborze rozstrzygnięcia. Zasada państwa prawa wyrażona w art. 2 Konstytucji RP nie przewiduje automatycznej wyższości interesu społecznego nad słusznym interesem jednostki. Organ winien zatem każdorazowo zidentyfikować zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony, oraz w okolicznościach konkretnej sprawy rozważyć owe interesy, przyznając jednemu z nich prymat (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981r. sygn. akt SA 820/81, publ. ONSA 1981/1/57 oraz glosa J. Łętowskiego do tego wyroku, publ. OSPiKA 1982/1-2/51-57; B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2012, s. 61). W rozpatrywanej sprawie wszczętej na wniosek skarżącej z dnia 24 lipca 2023r. w przedmiocie tylko i wyłącznie rozłożenia na raty nienależnie pobranych przez nią świadczeń, w łącznej wysokości 6 200,- zł., przez okres maksymalnie 8 lat (k. 77 akt administracyjnych), organy orzekające dokonały analizy szczegółowej uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny z punktu widzenia zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kwestia stanu zdrowia nie tylko skarżącej, ale także jej męża i niepełnosprawnej córki pozostawała kluczowym elementem opisu sytuacji, w której znalazła się rodzina skarżącej. Uwzględniono w szczególności wiek członków rodziny, ich schorzenia i niepełnosprawności oraz zakres opieki sprawowanej nad córką. Niezależnie od tych ustaleń organy szczegółowo zbadały i opisały także sytuację dochodową i majątkową rodziny skarżącej (stały dochód trzyosobowej rodziny przekraczający łącznie 10.000 zł. miesięcznie). Wbrew zarzutom skargi, okoliczności faktyczne zastały uwzględnione w niniejszej sprawie. Co więcej, podnoszone w skardze okoliczności nie przeczyły ustaleniom dokonanym w toku postępowania administracyjnego, a wszechstronna ich ocena nie pozwala uznać, iż sytuacja rodziny skarżącej na tle innych rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych jest "szczególna", w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 859/16). Z okoliczności sprawy wyraźnie wynika, iż sytuacja ta, w porównaniu do takich rodzin, jest lepsza i stabilna. Nie występują żadne dodatkowe problemy w postaci zdarzeń losowych (pożar, powódź, śmierć członka rodziny, nagły wypadek itp.), które mogłyby uzasadnić nagłe pogorszenie sytuacji materialnej. Brak było zatem podstaw do uznania za wypełnioną przesłankę "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", zważywszy na datę złożenia wniosku, tj. 24 lipca 2023r., co potwierdzają wydane również w sprawie skarżącej wyroki tut. Sądu: 1) z dnia 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 489/19 (prawomocny), dotyczący ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń za okres od 25.01.2010 r. do 30.06.2013 r. wraz z odsetkami ustawowymi za okres od 1.07.2013 r. do 31. 05.2015r.; 2) z dnia 19 października 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 710/22 (nieprawomocny), dotyczący ustalenia wysokości nienależnie pobranych dodatków do świadczenia pielęgnacyjnego oraz pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od 15 stycznia do 30 czerwca 2013 r.; 3) z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1088/22 (nieprawomocny), dotyczący ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń oraz pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1.11.2011 r. do 31.12.2012 r.; 4) z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1171/20 (prawomocny), dotyczący decyzji merytorycznych o odmowie częściowego umorzenia nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń, w zakresie rozpatrzenia złożonego w dniu 25 lutego 2020r. wniosku o umorzenie części zadłużenia wraz z odsetkami i rozłożenia na raty należności za okres od 25.01.2010 r. do 31.05.2015 r.; 5) z dnia 26 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1978/23 (nieprawomocny), dotyczący decyzji merytorycznych o odmowie umorzenia nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń, w zakresie rozpatrzenia kolejnego wniosku o umorzenie zadłużenia. Nie mniej jednak sytuacja skarżącej jest trudna z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką. Niewątpliwie okoliczność ta różnicuje sytuację rodziny skarżącej w porównaniu do innych rodzin składających się z osób w zbliżonym wieku. Skoro, jednak stan ten trwa od wielu lat i podlega ustabilizowaniu, tak z uwagi na zakres sprawowanej opieki i zaangażowania w nią członków rodziny, jak i w zakresie świadczeń przyznawanych z tego tytułu, to kwestie te w okolicznościach badanej sprawy nie wypełniają przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Nie można zatem zgodzić się z zarzutami, iż wadliwie oceniono przesłankę zastosowania art. 39 ust. 9 u.ś.r., w zakresie rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń. Ustalone wysokości rat zostały tak doprecyzowane, aby w całości uwzględnić wniosek skarżącej złożony w dniu 24 lipca 2023 r., którego treść została przywołana na wstępie niniejszego uzasadnienia. Rozłożenie spłaty należności na 14 rat po 100 zł. oraz 80 rat odsetek po 60 zł. miesięcznie przy dochodach rodziny skarżącej z pewnością nie może być postrzegane jako naruszające słuszny interes strony, w rozumieniu art. 7 k.p.a. Z kolei, zarzut naruszenia art. 39 ust. 9 u.ś.r. wskutek uznania, iż "ostatecznie i prawomocnie" nie zostało zakończone postępowanie administracyjne w sprawie umorzenia w całości nienależnie pobranych świadczeń, nie może zostać uznany za zasadny, bowiem nie ma związku pomiędzy treścią tego przepisu, a okolicznością przywołaną dla wykazania jego naruszenia. Kwestia zakończenia postępowania w sprawie umorzenia w całości nienależnie pobranych świadczeń, zatem rozpoznania innego wniosku skarżącej, nie była kluczowa dla biegu postępowania w niniejszej sprawie, zainicjowanego odrębnym wnioskiem o rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń. Trudno uznać, iż sytuacja materialna skarżącej jest "tragiczna", jak stwierdzono w skardze. Również podniesiony argument dotyczący konieczności zakupu opału jest zupełnie chybiony, bowiem każdy, posiadający mieszkanie lub dom, musi pokrywać koszty ogrzewania. W tym zakresie sytuacja skarżącej nie różni się od sytuacji innych osób. W tych okolicznościach sprawy zarzuty skargi są bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie, bowiem organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, obszernie wyjaśnił powody wydanego rozstrzygnięcia, prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącej oraz zinterpretował przepisy (przede wszystkim art. 30 ust. 9 u.ś.r.), a także dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę omówionej powyżej normy prawnej, w szczególności nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Powoływane w skardze okoliczności dotyczące stanu zdrowia oraz sytuacji majątkowej skarżącej i członków jej rodziny były brane pod uwagę przez organ, który dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy oraz dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych. W tym stanie sprawy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI