II SA/GL 456/23

II SA/Gl 456/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-07-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 3a-3d, art. 3
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2023 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 6 lutego 2023 r. nr SKO.4117.792.2022 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 14 grudnia 2022 r. nr [...].
Uzasadnienie
Wójt Gminy P. decyzją z 14 grudnia 2022 r., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej - k.p.a.), art. 2, 3 i in. ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 141 z ze zm. – dalej u.d.w.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił T. W. (dalej "skarżąca", "strona") przyznania dodatku węglowego.
W uzasadnieniu wskazano m.in., że wniosek strony dotyczy adresu zamieszkania, na który został już przyznany dodatek. Strona nie przedłożyła zaś dokumentu o nadanie zajmowanemu przez siebie lokalowi odrębnego adresu i oświadczyła, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie podjęła kroków formalnych prowadzących do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkiwania dla poszczególnych gospodarstw domowych. Stąd organ uznał, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że niemożliwym było do dnia 30 listopada 2022 r. ustalenie odrębnego miejsca zamieszkania. Z tego względu nie pozostawił wniosku strony bez rozpoznania i rozpatrując go zastosował art. 2 ust 3c i 3d u.d.w.
Organ wskazał jednocześnie, że według przeprowadzonego wywiadu środowiskowego strona zamieszkuje w domu jednorodzinnym, ogrzewanym współdzielonym źródłem ciepła, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. Budynek zamieszkuje jeszcze jedno gospodarstwo domowe (syn z rodziną gospodarujący na piętrze i poddaszu). Zatem jest zamieszkiwany przez dwie rodziny, spokrewnione ze sobą, wielopokoleniowe. W trakcie wywiadu ustalono także, że możliwe jest niezakłócone korzystanie z poszczególnych lokali, choć ma miejsce korzystanie ze wspólnego ciągu komunikacyjnego. Wskazane przez stronę lokale nie posiadają wyodrębnionych liczników/podliczników prądu ani wody. Ustalono także, że strona ponosi wspólnie koszty utrzymania domu jednorodzinnego z pozostałym gospodarstwem domowym tj. koszty opału, wody i ścieków, energii elektrycznej.
Według organu wspólne ponoszenie kosztów, w tym kosztów ogrzewania, wskazuje na "współdziałania w celu zaspokojenia wspólnych potrzeb życiowych, wzajemną pomoc, wsparcie (...)". Wobec tego nie jest zasadne, aby gospodarstwa te otrzymywały kilka dodatków węglowych. Cechy samodzielnego lokalu, to bowiem oprócz "wyodrębnionej przestrzeni życiowej" również samodzielne utrzymanie lokalu, co rozumie się przez "samodzielne ponoszenie kosztów eksploatacji lokalu".
W odwołaniu od powyższej decyzji strona wskazała, że koszty wody i prądu są pokrywane wspólnie. Są one jednak dzielone na pół według ustaleń z właścicielem budynku, tak jak w większości bloków. Podała także, że przysługuje jej dożywotnia bezpłatna służebność mieszkania na całym parterze domu mieszkalnego wraz z prawem korzystania z urządzeń służących do wspólnego użytku i zabudowań gospodarczych w niezbędnym zakresie oraz prawem swobodnego poruszania się po całej nieruchomości. Podniosła także, że z mężem prowadzi wspólne rachunki i inwestycje, a "syn swoje". Za lokal na parterze zaś nie płaci, gdyż był to warunek darowizny domu.
Decyzją z 6 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium, zaakcentowało, że podziela stanowisko organu I instancji, że zajmowany przez stronę lokal nie spełnia warunków odrębnego lokalu w rozumieniu art. 2 ust. 3d u.d.w. Wskazało na art. 2 ustawy o własności lokali i wynikający z ust. 3 tego przepisu wymóg, aby spełnienie wymagań samodzielności lokalu (wskazanych w ust. 3 tego przepisu) zostało stwierdzone przez starostę w drodze zaświadczenia. Organ I instancji oraz Kolegium nie są zaś uprawnione do potwierdzenia, że przedmiotowy lokal spełnia warunki samodzielności wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali.
Ponadto, według Kolegium, aby skorzystać z przepisów pozwalających na przyznanie dodatków węglowych dla kilku gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem wnioskodawca powinien wykazać się inicjatywą i wskazać jakie podjął kroki formalne prowadzące do nadania odrębnego adresu i przedstawić np. zaświadczenie o samodzielności lokalu, kopię złożonego wniosku o wydanie takiego zaświadczenia, czy też kopię wniosku o nadanie numeru porządkowego. Ewentualnie wnioskodawca powinien wykazać, że podjęcie tych kroków nie było możliwe z obiektywnych i jednoznacznie potwierdzonych przyczyn. Tymczasem strona nie podjęła starań w celu wyodrębnienia różnych adresów zamieszkania dla osobnych lokali mieszczących się pod tym samym adresem.
W skardze na decyzję Kolegium strona w celu wykazania odrębności lokali podniosła, że są w nich osobne dzwonki, kuchnie, łazienki, sypialnie, przedpokoje, garaże. Zaakcentowała zamieszkiwanie na osobnych piętrach z oddzielnymi izbami, ścianami, drzwiami zamykanymi na klucz. Wyjaśniła, że woda jest głównie pobierana ze studni.
Wyjaśniła ponadto, że nie były podejmowane żadne prawne kroki zmierzające do wydzielenia lokalu ze względu na treść ustanowionej na jej rzecz służebności.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko. Wniosło jednocześnie o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 6 lutego 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 14 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego.
Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 i ust. 14 u.d.w.
W rozpoznawanej sprawie w związku z wnioskiem skarżącej o wypłatę dodatku węglowego organ I instancji ustalił, że na adres wskazany przez stronę, został już złożony wniosek o wypłatę dodatku węglowego przez innego wnioskodawcę, który uczynił to jako pierwszy.
W związku ze stwierdzoną wyżej okolicznością, zaakcentować należy, że zgodnie z art. 2 ust. 3a u.d.w., w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem.
Przepis art. 2 ust. 3b tej ustawy precyzuje, że w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania.
Od powyższej reguły, dotyczącej pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wypłatę dodatku węglowego, został wprowadzony wyjątek w art. 2 ust. 3c u.d.w. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
Stosowanie powyższego wyjątkowego unormowania i w konsekwencji przyznanie dodatku węglowego – jak stanowi art. 2 ust. 3c u.d.w - jest możliwe tylko wówczas, gdy gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu i jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania.
Ze względu na treść przytoczonych przepisów, Zdaniem Sądu, organ był zobligowany ustalić, czy w sprawie zaistniały okoliczności, będące warunkiem zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b u.d.w.
W aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie skarżącej z dnia 8 grudnia 2022 r., wedle którego właściciel nieruchomości nie poczynił kroków formalnych celem wyodrębnienia lokali mieszkalnych w budynku jednorodzinnych. Z oświadczenia tego Kolegium wywiodło, że skarżąca nie podjęła starania w celu wyodrębnienia różnych adresów zamieszkania dla osobnych lokali mieszczących się pod tym samym adresem i z tego względu uznało za zasadną odmowę przyznania wnioskowanego dodatku węglowego. Kolegium przyjęło przy tym, że wnioskodawca powinien wykazać się inicjatywą i wskazać jakie podjął kroki formalne prowadzące do nadania odrębnego adresu i przedstawić np. zaświadczenie o samodzielności lokalu kopię złożonego wniosku o wydanie takiego zaświadczenia czy też kopię wniosku o nadanie numeru porządkowego. Ewentualnie wnioskodawca powinien wykazać, że podjęcie tych kroków nie było możliwe z obiektywnych i jednoznacznie potwierdzonych przyczyn. Jednak, w ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy stanowiska tego nie można uznać za prawidłowe.
Zdaniem Sądu w świetle art. 2 ust. 3c u.d.w. organ był zobowiązany wezwać skarżącą do wykazania, że gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu. Tymczasem oświadczenie skarżącej z 8 grudnia 2022 r. dotyczyło innej kwestii tj. niezłożenia wniosku o wyodrębnienie lokalu - a nie tego, że nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, jak określa tę przesłankę art. 2 ust. 3c u.d.w. Ponadto w oświadczeniu tym jest mowa o właścicielu nieruchomości. Tymczasem jak zostało podniesione już w odwołaniu skarżącej przysługuje wyłącznie "dożywotnia bezpłatna służebność mieszkania ...."
Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własne stanowisko tutejszego Sądu przedstawione w wyroku z 31 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 474/23, wedle którego w odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby wskazana okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem.
Wprowadzona regulacja nie wymaga bowiem wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu czy złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego. Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy nowelizacja, na mocy której do art. 2 dodano ust. 3c i ust. 3d weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. (ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, Dz. U. z 2022 r. poz. 2236).
Wykazanie, iż omawiana tutaj przesłanka została spełniona może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony (por. wyroki WSA: w Gliwicach z 11 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 355/23, z 8 maja 2023 r. sygn. II SAB/Gl 24/23, w Łodzi z 23 maja 2023 r. sygn. I SA/Łd 299/23). Natomiast ze złożonego przez skarżącą oświadczenia z 8 grudnia 2022 r. nie wynika, czy w określonym przez ustawę terminie było, bądź nie było, możliwe ustalenie odrębnego adresu. Jest w nim jedynie mowa o tym, że właściciel nieruchomości, tj. jak można przypuszczać syn skarżącej, któremu podarowała ona jej własność, zastrzegając sobie prawo dożywotniego zamieszkiwania, nie podjął kroków w celu ustanowienie odrębnej własności lokali. Tym samy organ winien był wezwać skarżącą do złożenia oświadczenia dotyczącego wskazanej powyżej możliwości ustalenia odrębnego adresu, czego jednak nie uczynił.
Gdyby intencją ustawodawcy było uzależnienie przyznania świadczenia do podjęcia przez wnioskodawcę określonych czynności zmierzających do wyodrębnienia lokalu, to znalazłoby to swój bezpośredni wyraz w brzmieniu przepisów u.d.w. i spowodowałoby istotne zawężenie kręgu osób, które mogłyby skorzystać z omawianego tutaj wyjątku. Tymczasem kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych, dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23).
Organ zobowiązany był zatem skierować do strony wezwanie o wskazanej wyżej treści, zawierające pouczenie, że w przypadku niezastosowania się do wezwania w wyznaczonym terminie, wniosek zostanie pozostawiony bez rozpoznania – na podstawie art. 2 ust. 3b u.d.w. W przypadku zaś złożenia takiego oświadczenia obowiązkiem organu była ocena, czy w jego świetle brak odrębnego adresu spowodowany jest faktycznie tym, że jego ustalenie było niemożliwe czy też wynikało z tego, że skarżąca mając możliwość ustalenia takiego adresu z tej możliwości nie chciała skorzystać. Tymczasem kwestie te nie zostały wyjaśnione.
W konsekwencji odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była przedwczesna.
Odnotować należy, że utrzymując zaskarżoną decyzję Kolegium skoncentrowało swoją uwagę na braku kroków formalnoprawnych zmierzających do ustanowienia odrębnej własności lokalu. Tymczasem organ I instancji jako powód odmowy wskazał także okoliczność wspólnego ponoszenia kosztów opału, wody i ścieków oraz energii elektrycznej. Do tych zagadnień Kolegium nie odniosło się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i to pomimo, że w odwołaniu strona przedstawiła w tym zakresie wyjaśnienia. Pomijając ten istotny brak uzasadnienia zaskarżonej decyzji zaakcentować należy, że brak odrębnych liczników wody, prądu czy odrębnych deklaracji śmieciowych nie stoi z góry na przeszkodzie uznania odrębności gospodarstw domowych prowadzonych pod jednym adresem. W takim przypadku koniecznym jest jednak ustalenie, czy wskazane powyżej koszty są rozdzielane na poszczególne gospodarstwa domowe. Ustalić zatem należało kto płaci rachunki za wskazane wyżej media i kto faktycznie ponosi koszty związane z opałem. Takich ustaleń również nie poczyniono.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W realiach rozpoznawanej sprawy ze względu na niewyjaśnienie przedstawionych powyżej zagadnień stwierdzić należało, że organy obu instancji nie wypełnił prawidłowo obowiązków wynikających ze wskazanych tutaj przepisów k.p.a., przy czym naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., a także mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w. polegające na błędnej wykładni tych przepisów, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) i art. 135 p.p.s.a., dały podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a to wobec wniosku Kolegium w tym zakresie i braku żądania strony skarżącej o skierowanie sprawy na rozprawę (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wyżej poczynione rozważania Sądu, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.