II SA/Gl 420/24

II SA/Gl 420/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Renata Siudyka
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 2d, ust. 2e, ust. 2f, art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi T. L. (L.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 stycznia 2024 r. nr SKO.PS/41.5/1456/2023/26688/ w przedmiocie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 24 listopada 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia 24 listopada 2023 r. Prezydent Miasta J. (dalej: organ pierwszej instancji), działając w oparciu o art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ust. 2e, ust. 2f ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm., dalej: u.p.s.), ustalił wysokość opłaty, jaką T. L. (dalej: Skarżący, Strona) jest obowiązany wnosić za pobyt ojca J. L. w Domu Pomocy Społecznej w J. ul. [...], tj. 11.366,24 zł za okres od 1 maja 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. (1.420,78 zł x 8 miesięcy), oraz 1.420,78 zł za miesiąc styczeń 2024 r. i kolejne do 30 kwietnia 2024 r. oraz określił, że opłatę za okres od 1 maja 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. należy uiścić w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji, natomiast opłaty za miesiąc styczeń 2024 r. i kolejne do 30 kwietnia 2024 r. do 25-go każdego miesiąca.
W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie decyzji Nr [...] z dnia 22 września 2021 r. umieszczono ojca Skarżącego w Domu Pomocy Społecznej, natomiast odrębną decyzją ustalono odpłatność pensjonariusza za pobyt w domu pomocy społecznej na poziomie 70% dochodu, tj. w wysokości 1.626,98 zł. Koszt pobytu mieszkańca od 1 marca 2023 r. Domu Pomocy Społecznej w J. wynosi 7.515,24 zł, dlatego pozostała wysokość dopłaty wynosi 5.888,26 zł. Dalej organ wyjaśnił, że w sprawie nie przeprowadzono wywiadu, ponieważ nie ustalono obecnego miejsca zamieszkania Strony, mimo wystąpienia do: Urzędu Miejskiego, Komendy Miejskiej Policji, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Naczelnika Urzędu Skarbowego, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Biura Krajowego Rejestru Karnego w Warszawie. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w J. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...] z dnia [...]r. został ustanowiony kurator adwokat A. P. do reprezentowania interesów Strony jako osoby nieznanej z miejsca pobytu. Organ ustalił, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności są również bracia Strony: R. L. , M. L. , W. L. , zatem odpłatność ustalił w wysokości 1/4 opłaty pozostającej do dopłaty, tj. 1.420,78 zł. Decyzja została doręczona kuratorowi w dniu 5 grudnia 2023 r.
Postanowieniem nr [...] z dnia 5 stycznia 2024 r. organ sprostował z urzędu błąd pisarski w sentencji decyzji "za okres od 1 maja 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.", w miejsce zapisu: "za okres od 1 maja 2022 r. do 31 grudnia 2023 r.".
W odwołaniu nadanym w ustawowym terminie kurator podniósł zarzuty naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 w zw. z art. 86 k.p.a., brak wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz dokonania ustaleń faktycznych niezgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, które to naruszenie polegało na braku przeprowadzenia wywiadu wśród braci obowiązanych do ponoszenia odpłatności zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Zdaniem kuratora organ błędnie ocenił materiał dowodowy w sprawie i dokonał wadliwych ustaleń faktycznych.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją nr SKO.PS/41.5/1456/2023/26688/ z dnia 29 stycznia 2024 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił zwięźle dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał brzmienie przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie. Wskazał, iż po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy Kolegium stwierdziło, że decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, Strona jako zstępny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej należy do grona osób obowiązanych do ponoszenia opłaty, a z uwagi na nieznane miejsce pobytu Strony nie było możliwe ustalenie czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalenia odpłatności bądź zastosowania innych ulg. Ocenił też, że organ pierwszej instancji podjął wszelkie próby ustalenia miejsca pobytu Stron. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, iż możliwości organu pierwszej instancji w zakresie ustalenia stanu faktycznego były ograniczone, organ przestrzegał jednak przepisów procedury administracyjnej, lecz z przyczyn niezależnych nie mógł ustalić stanu majątkowego Strony, sytuacji materialno-bytowej i w związku z tym nie miał podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty.
Decyzja została doręczona kuratorowi w dniu 31 stycznia 2024 r.
W skardze wniesionej w dniu 1 marca 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach kurator sformułował zarzuty naruszenia:
I. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d oraz ust. 2f u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji, gdy organ winien był to rozstrzygnięcie uchylić i orzec w sposób odmienny, względnie uchylić je i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji,
II. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, a nadto przeprowadzenia postępowania w sposób wybiórczy, a nie wszechstronny poprzez przyjęcie, że Strona ponosi odpowiedzialność z tytułu odpłatności za pobyt swojego ojca w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy organ winien wyłączyć jego odpowiedzialność z tego tytułu, z uwagi na to, że jest osobą nieznaną z miejsca pobytu,
III. art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 9 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie zbadania, czy nie zachodzą okoliczności przemawiające za całkowitym zwolnieniem Strony z ponoszenia odpłatności, jak również pominięcie przy ocenie materiału dowodowego kwestii związanych ze statusem Strony jako osoby nieobecnej, nadto zignorowanie okoliczności związanych ze stosunkami rodzinnymi oraz pominięcie słusznego interesu Skarżącego i narażenie go na bezpodstawną odpowiedzialność finansową,
IV. art. 61 ust. 1 u.p.s. przez jego błędną wykładnię a w konsekwencji zastosowanie tego przepisu do osoby nieznanej z miejsca pobytu, w sytuacji, gdy powyższy artykuł nie powinien mieć zastosowania,
V. art. 64 u.p.s. przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie, mimo, iż w sprawie zachodzą uzasadnione okoliczności przemawiające za zwolnieniem Skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.
Kurator wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie o przeprowadzenie dodatkowego postępowania przez organ odwoławczy, a z ostrożności o zwolnienie Strony z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej (zaświadczenie Sądu Rejonowego w J. z dnia [...]r. sygn. akt [...] o ustanowieniu w dniu 12 kwietnia 2023 r. kuratorem dla nieobecnego T. L. w celu ochrony praw w postępowaniu administracyjnym w zakresie ustalenia odpłatności za pobyt członka rodziny umieszczonego w Domu Pomocy Społecznej w J. , karta nr 13 akt sądowych).
W uzasadnieniu skargi akcentował, że osoba posiadająca status nieznanej z miejsca pobytu nie może zostać obciążona odpłatnością za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Wskazał, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie jest podstawą ustalenia zobowiązania na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a zdolność finansowa ustalana jest w drodze wywiadu. Na wysokość opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość jest sytuacja dochodowa. Nadto w sytuacji, gdy mieszkaniec nie uzyskuje żadnych dochodów bądź są zbyt niskie, jego bliscy są nieznani, zmarli, nie można ustalić ich miejsca pobytu, opłatę wnosi gmina. W okolicznościach sprawy zdaniem kuratora zasadnym jest zwolnienie Strony jako osoby nieznanej z miejsca pobytu z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 420/24 ustanowiono kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu - Skarżącego do reprezentowania w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione wyżej kryteria, została objęta opisana na wstępie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2024 r. w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, natomiast podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Przystępując do rozważań należy zwrócić uwagę na kilka kwestii ogólnych.
Stosownie do ogólnej reguły zawartej w art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Osoby zobligowane do ponoszenia opłat za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej, jak i zasady obciążania ich tą opłatą, określa art. 61 u.p.s. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 61 ust. 2 u.p.s.).
Mianowicie, stosownie do przywołanego wyżej art. 60 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.p.s., aby obciążyć Skarżącego opłatą za pobyt ojca w domu pomocy społecznej należy ustalić czy dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej – w przypadku gdy jest osobą samotnie gospodarującą, lub też czy posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – w przypadku gdy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wskazany wyżej próg 300% kryterium dochodowego warunkuje możliwość obciążenia opłatą za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, przy czym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium osoby samotnie gospodarującej lub w przypadku prowadzenia wspólnego gospodarstwa – kryterium na osobę w rodzinie. W rozpoznawanej sprawie, nie udało się jednak poczynić ustaleń, istotnych dla możliwości obciążenia Strony opłatą za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Z akt wynika jedynie, że Skarżący w roku 2021 nie złożył zeznania podatkowego, co pozwalałoby ewentualnie wnioskować, że nie uzyskał w tym roku dochodu.
W aktach zalegają dokumenty potwierdzające próby ustalenia przez organ miejsca pobytu Strony (dane z bazy Pesel z dnia 15 lutego 2022 r., pismo Komendy Miejskiej Policji z dnia 25 kwietnia 2022 r., pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia 10 maja 2022 r., udzielenie informacji przez Krajowy Rejestr Karny z dnia 14 czerwca 2022 r., pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2022 r., pismo Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 lipca 2022 r. i 19 czerwca 2023 r., karty nr 5-17, nr 59 akt administracyjnych), a także wezwanie z dnia 2 maja 2023 r. do złożenia wyjaśnień na piśmie w sprawie określenia sytuacji majątkowej Strony nieznanej z miejsca pobytu z pouczeniem, że w przypadku niedostarczenia niezbędnych dokumentów zostanie wydana decyzja ustalająca odpłatność na podstawie art. 6q ust. 2d-2f u.p.s. (karta nr 49 akt administracyjnych) oraz pismo skierowane na adres Strony z dnia 10 lipca 2023 r. w związku z koniecznością ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej (karta nr 63 akt administracyjnych).
W toku postępowania administracyjnego organ wskazał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w J. w roku 2023 wyniósł 7.515,24 zł (§ 1 Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta J. z dnia 31 stycznia 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w J. w roku 2023, Dz. Urz. Woj. Śl. z 2023 r., poz. 919), miesięczna kwota odpłatności, ponoszona przez pensjonariusza, ustalona decyzją nr [...] z dnia 22 września 2021 r. wynosi 1.626,98 zł i stanowi 70% posiadanego dochodu pensjonariusza oraz ustalił różnicę między średnim kosztem utrzymania a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca (5.888,26 zł). W dalszej kolejności w oparciu o art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty organ ustalił proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej wnoszenia, tj. 4 synów, ustalając wysokość opłaty dla Strony w wysokości 1.420,78 zł.
Uwagi wymaga kwestia podstawy prawnej, zależna od odmowy zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Mianowicie wówczas podstawę prawną ustalenia odpłatności stanowi ust. 2e i ust. 2f przepisu art. 61 u.p.s. W konsekwencji znajduje zastosowanie zasada proporcjonalnego ustalania wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, w rozumieniu ust. 2f. Stosownie bowiem do brzmienia zastosowanego w sprawie art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Odmowa zawarcia umowy o wysokości wnoszonej opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej z uwzględnieniem dochodów i możliwości osoby zobowiązanej, oraz niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego pociąga za sobą konieczność zastosowania ust. 2e oraz ust. 2f, tj. ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Przepis art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), ust. 2d - 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej, obowiązują od 4 października 2019 r.
Nieuzasadnione w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, było oparcie rozstrzygnięcia o treść przywołanego wyżej art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s.
Brak informacji o odmowie zawarcia umowy o wysokości wnoszonej opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także brak możliwości ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej, nie jest zdaniem Sądu równoznaczne z odmową zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez Skarżącego.
Zagadnienie to nie zostało zatem prawidłowo przeanalizowane przez organy orzekające w sprawie.
Jak trafnie zauważa się w orzecznictwie, przepis art. 61 ust. 2e i ust. 2f zakłada swoistą sankcję za brak woli współpracy z organem pomocowym przez osobę zobowiązaną. Interpretacja omawianego przepisu zakłada istnienie elementu wolitywnego osoby zobowiązanej, co ma się przejawiać podwójną odmową - zawarcia umowy oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Porównując treść art. 61 ust. 2e do art. 61 ust. 2d u.p.s. wyraźnie widać, że w art. 61 ust. 2e u.p.s. występuje swoista gradacja następstw uzależniona od postawy osoby zobowiązanej. Artykuł 61 ust. 2e u.p.s. przewiduje najdalej idące skutki, tj. określenie wysokości opłaty bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ratio legis tych unormowań sprowadza się bowiem do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Brak zgody na wywiad musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 657/22 oraz z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1710/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 677/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Bd 1262/23).
W ocenie Sądu, okoliczności niniejszej sprawy nie odpowiadają hipotezie normy zawartej w art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., a brak możliwości poczynienia ustaleń wymaganych na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. z powodu nieustalenia miejsca pobytu Strony, uniemożliwia obciążenie przedmiotową opłatą. Nie jest bowiem zasadne zrównanie sytuacji uchylania się przez zobowiązanego od przeprowadzenia wywiadu i odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., z sytuacją gdy nie jest znane jego miejsce pobytu.
Z akt administracyjnych nie wynika by w niniejszej sprawie zachodził przypadek, wyrażenie przez Skarżącego braku woli ujawnienia swojej sytuacji majątkowej. Nieprawidłowe jest więc założenie, że w sytuacji gdy osoba jest nieznana z miejsce stałego pobytu, to nie wyraża ona zgody na przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego i odmawia zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.
Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna nie pozwoliła na uznanie, że postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. W powyższym zakresie podzielić należy argumentację skargi (zarzut nr IV petitum skargi, odpowiednio zarzut nr I i II petitum skargi). W kwestii dalszych zarzutów skargi, odnotowania wymaga, iż zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustawodawca przewidział w regulacjach art. 64-64b omawianej ustawy. Przypomnieć jednocześnie należy, że zwolnienia określone w art. 64 u.p.s. mają charakter fakultatywny i zależą głównie od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat, która może zostać ustalona także na podstawie innych dowodów niż wywiad środowiskowy. Przede wszystkim jednak rozważenie zastosowania zwolnienia wymaga wniosku w tym przedmiocie, który jak wynika z akt sprawy nie został złożony (zarzut nr V i III petitum skargi). Pobocznie zauważenia wymaga, iż niewątpliwie w aktach sprawy winny znaleźć się również dokumenty potwierdzające sytuację dochodową mieszkańca, stanowiące podstawę dalszych ustaleń, ponieważ jak wskazał ustawodawca to mieszkaniec domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt (art. 61 ust. 2 pkt 1), zatem okoliczność ta powinna być możliwa do weryfikacji.
Powyższe uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych również względem decyzji organu pierwszej instancji.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu mając jednocześnie w polu widzenia obowiązek przestrzegania pozostałych reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.