II SA/Gl 41/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-04-29
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie wychowawczeobywatele Ukrainylegalność pobyturejestr Straży Granicznejpostępowanie dowodoweKodeks postępowania administracyjnegoPrawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiZUS

WSA uchylił decyzję o uchyleniu świadczenia wychowawczego, uznając, że dane z rejestru Straży Granicznej nie są wystarczające do pozbawienia prawa do świadczenia bez dalszej weryfikacji.

Skarżąca M.P. straciła prawo do świadczenia wychowawczego z powodu rzekomego wyjazdu dziecka z Polski na okres dłuższy niż 30 dni, co wynikało z rejestru Straży Granicznej. Zarówno ZUS, jak i Prezes ZUS utrzymali w mocy decyzję o uchyleniu świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił obie decyzje, stwierdzając, że dane z rejestru Straży Granicznej nie są wystarczające do pozbawienia świadczenia bez dalszej weryfikacji i że organ nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego.

Sprawa dotyczyła uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego M.P. na dziecko D.P. Decyzja ta została podjęta przez ZUS z urzędu, po uzyskaniu informacji z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, że dziecko opuściło Polskę na okres dłuższy niż 30 dni, co zgodnie z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy skutkowałoby utratą prawa do świadczenia. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS. Skarżąca wniosła skargę, kwestionując rzetelność rejestru Straży Granicznej i przedstawiając dowody na pobyt dziecka w Polsce (raport z przedszkola). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że dane z rejestru Straży Granicznej, choć stanowią istotny dowód, nie mogą być jedyną podstawą do uchylenia świadczenia. Wskazał na możliwość błędów w rejestrze i konieczność wyczerpującego zebrania materiału dowodowego zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS, nakazując organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazówek sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Dane z rejestru Straży Granicznej nie są wystarczające do kategorycznego uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Organ ma obowiązek przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, uwzględniając inne dostępne dowody.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że rejestr Straży Granicznej może zawierać błędy i nie jest wyłącznym dowodem legalności pobytu. Organ powinien zweryfikować informacje z rejestru, dopuszczając inne środki dowodowe zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.p.p.w.d. art. 28 § ust. 1

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.o.u. art. 11 § ust. 2

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

u.p.o.u. art. 26 § ust. 1-6

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

u.p.o.u. art. 2 § ust. 1

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

u.p.o.u. art. 3 § ust. 3

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

u.p.o.u. art. 26 § ust. 3i

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a-c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

u.p.o.u. art. 26 § ust. 3a

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

p.p.s.a. art. 239 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dane z rejestru Straży Granicznej nie są wyłącznym dowodem legalności pobytu i mogą zawierać błędy. Organ miał obowiązek przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, w tym zbadania dowodów przedstawionych przez skarżącą. Naruszenie przez organ zasad postępowania dowodowego (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.).

Godne uwagi sformułowania

nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w tych rejestrach nieuprawnionym jest wyprowadzanie kategorycznych wniosków o wystąpieniu okoliczności z art. 11 ust. 2 u.p.o.u. wyłącznie w oparciu o rejestr Komendanta Głównego Straży Granicznej informacja pozyskana ze wspomnianego rejestru o wyjeździe z Polski obywatela Ukrainy na okres dłuższy niż 30 dni winna być traktowana jako swego rodzaju sygnał, który należy dopiero zweryfikować

Skład orzekający

Beata Kalaga-Gajewska

przewodniczący

Wojciech Gapiński

sprawozdawca

Aneta Majowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważność i zakres dowodowy rejestru Straży Granicznej w sprawach dotyczących świadczeń dla obywateli Ukrainy; obowiązek wyczerpującego postępowania dowodowego przez organy administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej obywateli Ukrainy i świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowań dowodowych przez organy administracji, zwłaszcza w kontekście danych z rejestrów państwowych.

Czy rejestr Straży Granicznej może pozbawić Cię świadczenia? Sąd wyjaśnia, jak organy muszą weryfikować dane.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 41/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący/
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 28 ust 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 167
art. 11 ust. 2,  art. 26 ust. 1-6
Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 listopada 2024 r. nr 010070/680/351680/2024 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z dnia 6 czerwca 2024 r. nr [...].
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej – Prezes ZUS) decyzją z dnia 19 listopada 2024 r. nr 010070/680/351680/2024 (nr postępowania [...]), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 421 z późn. zm. – dalej u.p.p.w.d.), po rozpoznaniu odwołania M.P. (dalej – Skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodziny (dalej – ZUS) z dnia 6 czerwca 2024 r. nr [...], którą uchylono przyznane Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko D.P. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej, ZUS "Informacją" z dnia 20 maja 2024 r. zawiadomił ją o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko D.P. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Następnie - działając z urzędu - ZUS decyzją z dnia 6 czerwca 2024 r. uchylił przyznane Skarżącej na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. prawo do świadczenia wychowawczego na wskazane dziecko. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Straży Granicznej powzięto informację, że syn opuścił Polskę na okres powyżej 30 dni. W związku z czym - zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm – dalej u.p.o.u.) - dziecko utraciło prawo do legalnego pobytu w Polsce. W końcowej części decyzji zawarto informację, że w przypadku, gdy w związku z wyjazdem z Polski powstanie nadpłata świadczenia, zostanie wydana odrębna decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu, w której zostanie określona kwota podlegająca zwrotowi.
W odwołaniu z dnia 11 czerwca 2024 r. Skarżąca zanegowała decyzję ZUS-u. Podniosła, że dziecko nie przebywało poza granicami Polski dłużej niż 30 dni. Wskazała ponadto, że zwróciła się do Straży Granicznej o aktualizację danych dziecka w rejestrze. Do pisma załączyła raport przebywania dziecka w przedszkolu za okres od 1 do 31 maja 2024 r.
Nie przychylając się do argumentacji odwołania, Prezes ZUS-u decyzją z dnia 19 listopada 2024 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Organ zauważył, że w myśl art. 26 u.p.o.u. świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom, przebywającym w Polsce, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 u.p.o.u., jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro zatem dziecko Skarżącej opuściło Polskę na okres powyżej 30 dni, to Skarżącą utraciła prawo do wspomnianego świadczenia. Prezes ZUS-u nadmienił, że Skarżąca w wyznaczonym jej dodatkowym terminie nie nadesłała dokumentów z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej mających potwierdzić, że dziecko powróciło do Polski. Dodano także, że nie nastąpiła także poprawa w tym zakresie zapisów wspomnianego rejestru. Z tego względu organ uznał, że dziecko Skarżącej nie posiadało legalnego pobytu na terytorium Polski w trakcie trwania okresu świadczeniowego. Zaznaczono, że dziecko legalnie przebywało na terenie Polski w okresie od 26 listopada 2022 r. do 3 maja 2024 r.
W skardze z dnia 20 listopada 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżąca zarzuciła decyzji Prezesa ZUS-u:
1) naruszenie przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy):
a) art. 138 k.p.a. poprzez błędne utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a co więcej decyzja została wydana wyłącznie w oparciu o rejestr, który w świetle podnoszonych zarzutów jest prowadzony w sposób nieprawidłowy i w tym zakresie decyzja nie może zostać utrzymana;
b) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy:
– w tym nie wyjaśnienie, kiedy małoletni powrócił wraz ze Skarżącą na terytorium Polski mimo, iż z wyjaśnień i przedłożonej dokumentacji wynika, iż Skarżąca była nieobecna w kraju wraz z dziećmi w okresie od 3 maja 2024 r. do 21 maja 2024 r., co wprost wskazuje, iż dziecko nie wyjechało z Polski na okres dłuższy niż 30 dni, a w konsekwencji ma prawo do pomocy państwa w postaci świadczenia. Ponadto z raportu przebywania dziecka w przedszkolu z dnia 26 sierpnia 2024 r., wprost wynika, iż dziecko uczestniczyło w zajęciach w dniu 27 maja 2024 r., zatem w tym czasie nie mógł przebywać na terytorium innego państwa, a co więcej wskazuje to na fakt, iż małoletni musiał wjechać do kraju przed datą 27 maja 2024 r., co dowodzi, iż rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jest nierzetelny oraz nie może stanowić dowodu w sprawie, a zwłaszcza głównego dowodu, na którym opiera się wyłącznie zaskarżona decyzja;
– poprzez oparcie decyzji wyłącznie na rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, gdzie ZUS ma możliwość weryfikacji pobytu w Polsce obywateli Ukrainy zarówno przy przyznawaniu świadczeń, jak i w dowolnym momencie ich pobierania z informacjami pochodzącymi nie tylko z rejestru obywateli Ukrainy, który prowadzi Straż Graniczna, ale także m.in. z systemu informacji oświatowej, centralnego wykazu ubezpieczonych, itp., a mimo to zaskarżona decyzja oparta jest wyłącznie na wskazanym rejestrze, co jest niezrozumiałe;
c) art. 8 i art. 75 k.p.a. poprzez uznanie, iż Skarżąca nie wykazała nieprawidłowości podczas wydawania decyzji mimo, iż od początku wskazywała, że rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jest nierzetelny;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
a) art. 2 ust. 1 u.p.o.u. poprzez błędne uznanie, że dziecko Skarżącej nie posiada legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mimo, iż małoletni ma nadany numer PESEL zgodnie ze wskazanym przepisem oraz nie opuścił kraju na więcej niż 30 dni;
b) art. 3 ust. 3 u.p.o.u. poprzez błędne uznanie, iż rejestr Komendanta Głównego Straży Granicznej jest prowadzony prawidłowo mimo, iż Skarżąca wskazywała, że są uchybienia w tym zakresie oraz że nie doszło do sprostowania danych ujawnionych w rejestrze mimo złożenia stosownego wniosku;
c) art. 11 ust. 2 u.p.o.u. poprzez błędne uznanie, iż syn Skarżącej opuścił terytorium kraju na okres powyżej jednego miesiąca, a zatem, że doszło do ziszczenia się przesłanki, która powodowałaby utratę prawa do świadczenia.
Wobec tych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W skardze zawarto również żądanie przeprowadzenia dowodu z:
– raportu przebywania dziecka w przedszkolu z dnia 26 sierpnia 2024 r., z którego wynika, iż syn Skarżącej uczestniczył w zajęciach w dniu 27 maja 2024 r., zatem w tym czasie nie mógł przebywać na terytorium innego państwa, a także wskazuje, iż małoletni musiał wjechać do kraju przed datą 27 maja 2024 r.;
– dowodu z przesłuchania świadka M.P. (ul. [...], [...] T.) dla wykazania: daty wyjazdu Skarżącej i jej dzieci z kraju, daty ich powrotu do kraju, okoliczności kto i kiedy odbierał ich z dworca w K.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli jest decyzja, którą organ uchylił Skarżącej przyznane jej na syna świadczenie wychowawcze. Spór koncentruje się na tym, czy dziecko opuściło terytorium Polski na okres dłuższy niż 30 dni, a więc czy utraciło status legalnego pobytu w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.o.u. Brak jest również zgody co do tego, czy organ dokonując ustaleń dotyczących pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Polski winien ograniczać się wyłącznie do informacji pozyskanych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej.
Przystępując do rozważań wskazać przyjdzie, że w myśl art. 1 ust. 1 u.p.o.u. ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Kwestie legalności pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP normuje art. 2 u.p.o.u., który w ust. 1 stanowi, że jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.u. (tj. legalnego pobytu) pozbawia obywatela Ukrainy wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2 u.p.o.u.).
Rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.p.o.u. (wniosek o nadanie nr PESEL) prowadzi Komendant Główny Straży Granicznej w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej (art. 3 ust. 3 u.p.o.u.). Zwrócenia uwagi wymaga, że stosownie do art. 26 ust. 3a u.p.o.u., Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia ZUS-owi, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2, 3 i 6 u.p.o.u. (tj. świadczenie wychowawcze, świadczenie dobry strat i świadczenie "aktywnie w żłobku"), oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u. (tj. świadczeń rodzinnych), informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.o.p.u. (czy doszło do opuszczenia terytorium Polski na okres dłuższy niż 30 dni) oraz informację o posiadaniu nieprzerwanie, przez okres nie krótszy niż 365 dni, uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.u.
Uznanie pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP za legalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.o.u. ma istotne znaczenie m.in. z punktu widzenia prawa do różnorakiej pomocy. Między innymi w myśl art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u. taki obywatel Ukrainy uprawniony jest do uzyskania świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pod warunkami w nim określonymi, których spełnianie przez Skarżącą nie jest kwestionowane przez organ.
Przepis art. 26 ust. 3i u.p.o.u. nakłada na ZUS obowiązek weryfikacji dalszego prawa do przyznanych świadczeń, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i z rejestru PESEL. Zatem organ ten zobligowany został do monitorowania, czy beneficjenci świadczeń (m.in. świadczenia wychowawczego) pozostają uprawnieni do jego pobierania. W ramach tego obowiązku ZUS kontroluje, czy świadczeniobiorcy nie utracili prawa do legalnego pobytu na terytorium RP, z utrata którego wiąże się utrata prawa do świadczenia.
Z dotychczasowych rozważań wynika, że kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca – "statusie UKR"). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w tych rejestrach. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy szczególnie, gdy liczebność obywateli Ukrainy w Polsce nadal liczona jest w setkach tysięcy osób. Obowiązujące przepisy uzależniają prawo do świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie. Z art. 26 ust. 3i u.p.o.u. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 u.p.o.u., i z rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Po 849/24, Lex nr 3833092; wyrok NSA z dnia 13 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2263/23, Lex nr 3826598).
Oznacza to, że art. 26 ust. 3i u.p.o.u. nie wyłącza, ani nie ogranicza określonych w k.p.a. zasad postępowania dowodowego, w tym w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Tylko wtedy zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 501/24, Lex nr 3839747).
Stwierdzić zatem należy, że nieuprawnionym jest wyprowadzanie kategorycznych wniosków o wystąpieniu okoliczności z art. 11 ust. 2 u.p.o.u. wyłącznie w oparciu o rejestr Komendanta Głównego Straży Granicznej. Jak bowiem zaznaczono to już wcześniej, rejestr ten może być nieaktualny, jak również z racji na bardzo dużą liczbę obywateli Ukrainy przebywających na terenie Polski, może zawierać błędy. Z tego względu informacja pozyskana ze wspomnianego rejestru o wyjeździe z Polski obywatela Ukrainy na okres dłuższy niż 30 dni winna być traktowana jako swego rodzaju sygnał, który należy dopiero zweryfikować. Potrzeba jednoznacznego potwierdzenia tego faktu wynika z dotkliwych konsekwencji płynących dla beneficjenta świadczenia z przyjęcia wystąpienia okoliczności z art. 11 ust. 2 u.p.o.u.
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy stanąć należy na stanowisku, że same dane z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej o tym, że syn Skarżącej wyjechał z Polski na okres powyżej 30 dni są niewystarczające dla uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Twierdzeniu temu zaprzecza zresztą Skarżąca, która oświadcza, że przebywała wraz z dziećmi poza terytorium RP w okresie od 3 do 21 maja 2024 r. Na potwierdzenie tego przedstawia "Raport przebywania w przedszkolu od 1 do 31 maja 2024 r." Wskazuje ponadto świadka, który potwierdzi datę powrotu Skarżącej wraz z dziećmi do Polski.
Nadto odnotowania wymaga, że treść wezwania skierowanego do Skarżącej sugeruje, że organ miał świadomość, że w sprawie istotą problemu jest nie tyle brak powrotu dziecka Skarżącej do Polski, ile nieodnotowanie tego powrotu w rejestrze prowadzonym przez Straż Graniczną. W sytuacji niewątpliwej w sprawie sprzeczności pomiędzy rejestrem Straży Granicznej a rejestrem PESEL, organ powinien kontynuować postępowanie dowodowe przy wykorzystaniu wszystkich dopuszczalnych dowodów, celem wyjaśnienia tej sprzeczności.
Z tego też względu, rozpatrując sprawę ponownie, organ będzie zobowiązany do uwzględnienia ocen i wskazań wyrażonych w niniejszym orzeczeniu, do usunięcia uchybień zasadom procedury administracyjnej, a przede wszystkim do uzupełnienia postępowania dowodowego. Ponadto organ zobowiązany będzie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgromadzi i oceni materiał dowodowy, z uwzględnieniem dowodów zgłoszonych przez Skarżącą, a następnie da temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego, a będące konsekwencją błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 3i i art. 2 ust. 1 u.p.o.u., co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżąca nie była również reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Z tego też względu Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem organu w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strona została pouczona o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku Kolegium.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI