II SA/Gd 1025/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego matce niepełnosprawnej córki, uznając istnienie związku przyczynowo-skutkowego między brakiem zatrudnienia a opieką.
Sąd administracyjny rozpatrzył skargę matki na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką. Organy administracji odmówiły świadczenia, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką, ponieważ niepełnosprawność córki powstała po ukończeniu przez nią 25. roku życia, a matka nie pracowała od wielu lat przed tym zdarzeniem. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy błędnie oceniły przesłankę niepodejmowania zatrudnienia, ignorując realne potrzeby opiekuńcze nad córką i trudności w podjęciu pracy zarobkowej przez matkę.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, która sprawowała opiekę nad swoją niepełnosprawną córką. Organy administracji obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na dwóch głównych argumentach: po pierwsze, że niepełnosprawność córki powstała po ukończeniu przez nią 25. roku życia (co stanowiło negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, choć sąd zaznaczył, że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie różnicującym prawo ze względu na moment powstania niepełnosprawności), a po drugie, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad córką. Organy wskazały, że skarżąca nie pracowała od 2014 roku, podczas gdy niepełnosprawność córki została stwierdzona w 2021 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że organy błędnie oceniły przesłankę niepodejmowania zatrudnienia. Podkreślono, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie określa ram czasowych ani nie warunkuje przyznania świadczenia od długości okresu niepodejmowania pracy, lecz akcentuje cel rezygnacji z aktywności zawodowej, jakim jest opieka nad bliską osobą niepełnosprawną. Sąd zwrócił uwagę na faktyczny stan córki (lewostronny paraliż, problemy z poruszaniem się, konieczność pomocy w czynnościach dnia codziennego), który uzasadniał sprawowanie opieki i utrudniał podjęcie pracy zarobkowej przez matkę, zwłaszcza w kontekście braku możliwości podjęcia pracy w miejscu zamieszkania i konieczności długotrwałego pozostawiania córki samej. W ocenie Sądu istniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad córką, co uzasadniało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, brak zatrudnienia od wielu lat przed powstaniem niepełnosprawności córki nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między tym brakiem a koniecznością sprawowania opieki.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ustawa nie określa ram czasowych ani nie warunkuje przyznania świadczenia od długości okresu niepodejmowania pracy, lecz akcentuje cel rezygnacji z aktywności zawodowej, jakim jest opieka nad osobą niepełnosprawną. W analizowanej sprawie stan córki uzasadniał sprawowanie opieki i utrudniał podjęcie pracy przez matkę, co świadczy o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
k.r.o. art. 25
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd uznał, że istniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, pomimo braku zatrudnienia od wielu lat przed powstaniem niepełnosprawności córki. Sąd podkreślił, że ustawa nie warunkuje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od długości okresu niepodejmowania pracy, a jedynie od celu rezygnacji z aktywności zawodowej, jakim jest opieka nad osobą niepełnosprawną. Sąd zwrócił uwagę na realne potrzeby opiekuńcze nad córką i trudności w podjęciu pracy zarobkowej przez matkę.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów administracji oparta na braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką, ze względu na długi okres niepracowania skarżącej. Argumentacja organów administracji oparta na przesłance, że niepełnosprawność córki powstała po ukończeniu przez nią 25. roku życia (choć sąd zaznaczył, że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w tym zakresie).
Godne uwagi sformułowania
nie sposób z tej regulacji wywieść, jakoby dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymagane było posiadanie przez opiekuna zatrudnienia w okresie bezpośrednio poprzedzającym stwierdzenie niepełnosprawności i wystąpienie o przyznanie świadczenia. Akcentuje natomiast cel rezygnacji z aktywności zawodowej, jakim jest opieka nad bliską osobą niepełnosprawną i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Pomiędzy tym dwoma elementami winien zachodzić bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. nie sposób w takiej sytuacji wnioskować o możliwości pozostawienia jej przez matkę samej w domu bez opieki nawet na jakiś czas.
Skład orzekający
Dariusz Kurkiewicz
przewodniczący sprawozdawca
Magdalena Dobek-Rak
członek
Wojciech Wycichowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w kontekście świadczeń pielęgnacyjnych, zwłaszcza gdy opiekun nie pracował od dłuższego czasu przed powstaniem niepełnosprawności podopiecznego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach, gdy niepełnosprawność powstała w młodszym wieku lub gdy opiekun faktycznie zrezygnował z pracy tuż przed powstaniem potrzeby opieki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy administracyjne interpretują przepisy dotyczące świadczeń socjalnych w kontekście indywidualnych sytuacji życiowych, podkreślając znaczenie faktycznej potrzeby opieki nad osobą niepełnosprawną.
“Czy brak pracy od lat to powód do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gd 1025/22 - Wyrok WSA w Gdańsku Data orzeczenia 2023-09-13 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-11-28 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Sędziowie Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/ Magdalena Dobek-Rak Wojciech Wycichowski Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 2973/23 - Wyrok NSA z 2024-12-11 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 615 art. 17 ust. 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 września 2023 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 września 2022 r. nr SKO Gd/2604/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Skarga B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 30 września 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Dzierzgoń z 7 kwietnia 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką, została wniesiona w następującym stanie sprawy: W dniu 31 stycznia 2022 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką M. B. Decyzją z 7 kwietnia 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i opieki nad córką M. B. z powodu niespełnienie warunków o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem przez nią 25 roku życia oraz braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością opieki nad córką, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Rozpoznając wniesione przez skarżącą odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku odnosząc się do negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Dodało Kolegium, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z Konstytucją nie oznacza bowiem jeszcze wyeliminowania tego przepisu z aktu prawnego, a organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa. Jednocześnie jednak Kolegium zdecydowało przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Na podstawie akt sprawy Kolegium ustaliło, że skarżąca była matką M.B. ur. 19 stycznia 1987 r., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z 9 lipca 2021 r. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 maja 2021 r. Niepełnosprawność powstała w 34-tym roku życia (w 2021 r.). Z akt wynika także, że M. B. zmarła 3 marca 2022 r. W oparciu o przeprowadzony 21 lutego 2022 r. wywiad środowiskowy zostało ustalone, że M.B. po wypadku miała sparaliżowaną lewą stronę ciała, poruszała się na wózku inwalidzkim. Nie była pampersowana, wymagała pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca pomagała córce rano, podczas higieny osobistej i w przygotowaniu śniadania. M. B. była jednak w stanie sama przygotować kanapki, sama zrobić sobie herbatę, sama się ubierała, sama podjeżdżała do lodówki i wyjmowała jedzenie. Skarżąca gotowała obiad, wkładała córkę do wanny i pomagała jej w kąpieli co drugi dzień. M. B. sama wyjeżdżała wózkiem inwalidzkim do łazienki, sama myła zęby, twarz, sama się czesała i sama poruszała się po mieszkaniu na wózku inwalidzkim. M. B. sama się rehabilitowała, ćwiczyła godzinę dziennie na rowerze stacjonarnym, od ponad roku nie była rehabilitowana przez specjalistę. Skarżąca na pytanie o rehabilitacje odpowiada, że córka miała mieć domową rehabilitację, ale w związku z Covid-19 rehabilitacje domowe się nie odbywają. Skarżąca nie jeździła z córką do lekarzy. Ostatnia wizyta u lekarza, umówiona na październik 2021 r., nie odbyła się z powodu nieobecności lekarza. M. B. 30 marca 2021 r. w trybie pilnym została przyjęta do Szpitala Zespolonego w Elblągu na Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii po upadku ze schodów i urazie głowy. Przeszła operację usunięcia krwiaka mózgu. Utrzymywana była w śpiączce farmakologicznej, przeszła zapalenie płuc oraz zabieg tracheotomii. Po wybudzeniu ze śpiączki farmakologicznej nie mówiła, kontaktowała się poprzez mruganie i ściskanie dłoni. Od momentu opuszczenia szpitala w dniu 7 czerwca 2021 r. M. B. nie była u lekarza, nie miała teleporady, nie była rehabilitowana, nie przyjmowała leków, jedynie leki przeciwbólowe w razie potrzeby. Niepełnosprawna sama przebierała się w piżamę, sama kładła się do łóżka i sama wstawała z łóżka na wózek. Skarżąca przynosiła opał, M. B. sama podkładała drewno do kuchni typu westfalka i do pieca kaflowego w pokoju. Także sama zostawała w domu i w razie w razie potrzeby miała przedzwonić do matki. Większość dnia niepełnosprawna spędzała na wózku inwalidzkim, którym sama była w stanie jeździć po pokoju. Skarżąca podczas wywiadu oświadczyła, że pracowała zawodowo. W trakcie przeprowadzania wywiadu nie posiadała dokumentacji potwierdzającej historii zatrudnienia. Przebieg zatrudnienia pochodzi z programu SEPI, z którego wynika, (jak również z oświadczenia strony), że ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w okresie od 8 września 2014 r. do 30 listopada 2014 r. w Z.[...] w Z. To oznacza, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, aby podjąć się opieki nad niepełnosprawną córką ponieważ już wiele lat przed objęciem opieki nad niepełnosprawną córką nie pracowała. Podczas przeprowadzania wywiadu skarżąca wskazywała co prawda, że wyjeżdżała w sezonie letnim na dwa miesiące do pracy za granicą, ale tych faktów nie udokumentowała. Twierdzi, że nie posiada żadnej dokumentacji potwierdzającej to zatrudnienie. W ocenie organów wykonywane przez skarżącą czynności dnia codziennego min. zakup żywności, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, przynoszenie opału, palenie w piecu są związane z faktem wspólnego zamieszkiwania i tak muszą być wykonywane bez względu na to czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca opieki, Oceniając zebrany materiał dowodowy organ I instancji uznał, że czynności wskazane przez skarżącą wykonują również osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną nie zajmują skarżącej takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby - przy należytej organizacji opieki nad córką - skarżąca nie mogła podjąć pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, W ocenie Kolegium przeprowadzony wywiad wyraźnie potwierdza, że czynności jakie wykonywała skarżąca wynikały z faktu wspólnego zamieszkiwania. Zdaniem Kolegium organ I instancji zasadnie uznał, że zasadnicza część czynności podejmowanych przez skarżącą, takich jak robienie zakupów, sprzątanie, pranie i gotowanie, nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad córką. Są to czynności które wykonują również osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. Córka skarżącej nie była osobą leżącą niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków czy przyjmowania lekarstw zatem to nie konieczność opieki nad nią była przyczyną rezygnacji z zatrudnienia. Także w ocenie Kolegium wskazane w wywiadzie środowiskowym czynności, związane tylko z opieką nad niepełnosprawną córką nie powinny zajmować, w ciągu dnia, na tyle dużo czasu aby, przy należytej organizacji tej opieki, skarżąca nie mogła podjąć pracy zarobkowej w żadnym wymiarze. W przedmiotowej sprawie organy nie dopatrzyły się związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką świadczoną córce a brakiem zatrudnienia skarżącej, bowiem M. B. była osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu od maja 2021 roku, a skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z końcem 2014 roku, a zatem 6 lat wcześniej. Okoliczności te jednoznacznie wskazują że sytuacja zawodowa skarżącej nie miała bezpośredniego związku z koniecznością opieki nad córką i nie mogą pozostać obojętne przy ocenie, czy skarżąca ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełnia ustawową przesłankę "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Skoro skarżąca od 6 lat nie pracowała, a od 26 stycznia 2022 r. nabyła prawo do emerytury w związku z ukończeniem 60-go roku życia to trudno uznać, że w niniejszej sprawie istnieje związek pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką a niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zawodowej. We wniesionej skardze zarzucono naruszenie: 1. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. 2. przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo, że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi podano, że córka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, której powstanie datowane było na 19 maja 2021 r. Niepełnosprawność powstała w wyniku wypadku. Córka poruszała się na wózku inwalidzkim. Od niniejszego zdarzenia opiekę nad córką pełniła skarżąca. Niewątpliwie rozmiar opieki sprawowanej nad córką, jak i czynności wchodzące w jej zakres przez wskazany okres czasu ulegały zmianom, natomiast sama konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji była i jest wymagana. Powyższe potwierdza wywiad środowiskowy przeprowadzony w toku postępowania, jak również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w sposób jednoznaczny wskazując na konieczność takiej opieki w stosunku do córki. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości fakt niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą w związku ze sprawowaniem opieki nad córką, która to opieka realizowana jest zgodnie z niezbędnymi przesłankami do uzyskania wnioskowanego świadczenia. W ocenie skarżącej organ odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia nie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką jest w błędzie. Ocena dokonana przez organ była arbitralna i nie znajdowała uzasadnienia w materiale dowodowym. Organ II instancji niezasadnie nie powziął wątpliwości co do konieczności dokonania jednoznacznych ustaleń odnośnie możliwości sprawowania opieki. Zaniechanie powyższego miało wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Skarga okazała się zasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten, podobnie jak decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich usunięcie z obiegu prawnego. Przedmiotem skargi jest decyzja, którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Dzierzgoń z 7 kwietnia 2022 r., odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym dorosłą córką. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na to, że niepełnosprawność córki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Tym samym nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad córką. Organ odwoławczy uznał z kolei, że przyczyna w postaci daty powstania niepełnosprawności wskazywana przez organ I instancji nie mogła stanowić podstawy wydania decyzji odmownej, jednak w ocenie tego organu istniały inne powody, które nie pozwalały uwzględnić wniosku skarżącej. Zdaniem Kolegium nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie pracowała, co skłoniło organy obu instancji do uznania, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy utratą bądź niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Na wstępie rozważań należy się odwołać do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a przywołanej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jak wynika z przytoczonych wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobie, która opiekuje się członkiem rodziny posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem podopiecznego i rezygnuje, bądź nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Słusznie również Kolegium zwróciło uwagę na to, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, uznany za niekonstytucyjny, w związku z czym oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa od świadczenia na tej części przepisu, którego niezgodność z Konstytucją RP stwierdził Trybunał nie jest dopuszczalne, co również znajduje odzwierciedlenie w licznych wyrokach sądów administracyjnych. Sąd nie podziela jednak wyrażonego przez Kolegium stanowiska w przedmiocie niespełnienia przez skarżącą jednego z warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten określa podstawowe kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, do których zalicza, między innymi, rezygnację z zatrudnienia bądź niepodejmowanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej zatrudnienia w celu sprawowania opieki. W sprawie bezsporne jest, że córka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast kwestią sporną pozostaje ocena spełnienia przez skarżącą przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z brzmienia analizowanego przepisu wynika wprost, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Natomiast drugi występuje, gdy wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia, a więc gdy nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową. Przy czym w obydwóch tych przypadkach zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jakkolwiek ustawodawca niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zrównuje w skutkach z rezygnacją z zatrudnienia, to nie sposób z tej regulacji wywieść, jakoby dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymagane było posiadanie przez opiekuna zatrudnienia w okresie bezpośrednio poprzedzającym stwierdzenie niepełnosprawności i wystąpienie o przyznanie świadczenia. Podkreślenia bowiem wymaga, że przepis art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. nie określa ram czasowych, w tym nie warunkuje przyznania świadczenia od długości okresu niepodejmowania pracy. Akcentuje natomiast cel rezygnacji z aktywności zawodowej, jakim jest opieka nad bliską osobą niepełnosprawną i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Pomiędzy tym dwoma elementami winien zachodzić bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. Niepodejmowanie zatrudnienia należy odróżnić od rezygnacji zatrudnienia. O ile rezygnacja z zatrudnienia jest aktem jednorazowym i zazwyczaj łatwym do wykazania, chociażby przez załączenie świadectwa pracy, to niepodejmowanie zatrudnienia może być stanem trwającym przez jakiś czas. Istotne jest zatem w tym wypadku ustalenie czy opiekun obiektywnie jest zdolny do podjęcia zatrudnienia, jak długo nie pracuje i czy stan ten ma bezpośredni związek z koniecznością sprawowania opieki. Na gruncie badanej sprawy organy swoje przekonanie o tym, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia i koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką wywiódł ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia z 21 lutego 2022 r. , w którym skarżąca w punkcie 6, dotyczącym okresu ostatniego zatrudnienia wskazała, że ostatnie zatrudnienie ustało w 2014 r.. Oświadczenie to dało organowi odwoławczemu asumpt do stwierdzenia, że skoro skarżąca oświadczyła, że nie pracowała, to brak jest podstaw do przyjęcia, że nie podejmuje zatrudnienia w 2022 r. wyłącznie ze względu na konieczność sprawowania opieki nad córką. W ocenie Sądu są to jednak twierdzenia zbyt daleko idące, zważywszy na jednoznaczne ustalenie, że córka skarżącej cierpiała na lewostronny paraliż ciała i poruszała się na wózku inwalidzkim. O ile część czynności dawała radę wykonywać sama to już nie radziła sobie samodzielnie z korzystaniem z toalety. Pampersowana nie była. Skoro córka skarżącej nie była w stanie sama na wózek usiąść ani z niego się przesiąść to dosyć trudno w takiej sytuacji wnioskować o możliwości pozostawienia jej przez matkę samej w domu bez opieki nawet na jakiś czas. I pozostaje bez znaczenia w tej sytuacji okoliczność, że w jakimś zakresie niepełnosprawna była samodzielna. Dostrzec też należy uwarunkowania podjęcia zatrudnienia nawet w niewielkim wymiarze czasu pracy w sytuacji, gdy w miejscu zamieszkania skarżącej z córką takiej możliwości nie ma (miejscowość wiejska). Natomiast dojazdy do pracy generowałyby konieczność wielogodzinnego pozostawania córki samej. Okoliczności to winny prowadzić do wniosku, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą i koniecznością sprawowania opieki nad córką istnieje bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. Na tym etapie postępowania Sąd stoi na stanowisku, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącej jak najbardziej przysługiwało. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Na rzecz skarżącej została zasądzona od organu odwoławczego tytułem poniesionych kosztów postępowania sądowego kwota 480 zł, na którą składa się wynagrodzenia pełnomocnika.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI