II SA/Gl 395/24

II SA/Gl 395/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Krzysztof Nowak /przewodniczący/
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 29 ust. 1,  ust. 2,  ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie, Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 stycznia 2024 r. nr SKO.OS/41.9/1072/2023/25577/AK w przedmiocie odmowy przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta M. z dnia 8 listopada 2023 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r. nr SKO.OS/41.9/1072/2023/25577/AK, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A.L. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 8 listopada 2023 r. nr [...] odmawiającą nakazania właścicielowi działki nr 1. przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom w obrębie działki nr 2. położonej w M..
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia 28 lipca 2016 r. Skarżący poinformował organ I instancji, że jego działka o nr 3. jest zalewana przez wody kierowane rurami z terenu nieruchomości należącej do A. D..
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, organ I instancji – działając na podstawie art. 64 ust. 1 i art. 77 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm. – dalej u.p.w.) - decyzją z dnia 9 listopada 2016 r. zobowiązał Skarżącego do przywrócenia funkcji urządzeń wodnych poprzez odbudowę uszkodzonego odcinka ciągu drenarskiego, następnie zasypanie wykopu masami ziemnymi oraz przywrócenie gruntu do stanu poprzedniego.
Odwołanie Wnioskodawcy od powyższej decyzji, Kolegium zawiadomieniem z dnia 3 lutego 2017 r. przekazało do rozpatrzenia według właściwości Dyrektorowi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. (dalej Dyrektor RZGW). Następnie Dyrektor RZGW decyzją z dnia 7 marca 2017 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia 20 marca 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta – działając na podstawie art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm. – dalej u.p.w. z 2017 r.) - ponownie zobowiązał Skarżącego do przywrócenia funkcji urządzeń wodnych poprzez odbudowę uszkodzonego odcinka ciągu drenarskiego.
Odwołanie Wnioskodawcy od powyższej decyzji, Dyrektor RZGW zawiadomieniem z dnia 27 kwietnia 2018 r. przekazał do rozpatrzenia według właściwości Prezesowi Państwowego Gospodarstwa Wodnego, Wody Polskie (dalej – Prezes PGW). Następnie Prezes PGW decyzją z dnia 5 kwietnia 2019 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Zgodnie z sugestią zawartą w decyzji Prezesa PGW, organ I instancji sprawę dotycząca wykonania (likwidacji) urządzenia wodnego bez wymaganego pozwolenia przekazał do załatwienia według właściwości Dyrektorowi Zarządowi Zlewni w K. (dalej – Dyrektor ZZ).
Jednocześnie zgodnie ze wskazaniami zawartymi w decyzji Dyrektora RZGW z dnia 7 marca 2017 r. Prezydent Miasta prowadził postępowanie w oparciu o art. 234 u.p.w. z 2017 r., które zakończył wydając decyzję z dnia 26 marca 2018 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stosunków wodnych na działce o nr 3., zlokalizowanej w M. przy ul. [...]. Wskutek odwołania Skarżącego, Kolegium decyzją z dnia 17 października 2018 r. nr SKO.OS/41.9/345/2018/10109/AK uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia 13 listopada 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta ponownie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie. W następstwie odwołania Kolegium wydało decyzję kasatoryjną (z dnia 1 lutego 2021 r. nr SKO.OS/41.9/607/2020/16262/KK). W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji nie ustalił prawidłowo stron postępowania. Ponadto podniesiono, że nieuprawnionym było przeprowadzenie jednego postępowania co do naruszeń stosunków wodnych na różnych nieruchomościach. Zdaniem Kolegium, brak jest również ustaleń kluczowych dla tego rodzaju sprawy, tj. kto i kiedy dokonał zmiany stosunków wodnych, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim, czy powoduje lub może powodować szkody. Wskazał również na nieprawidłowości dotyczące dowodu z oględzin.
Natomiast decyzją z dnia 10 listopada 2021 r. nr [...] organ I instancji odmówił nakazania właścicielowi działki nr 1. przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom w obrębie działki nr 2. położonej w M.. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone i przekazane do ponownego rozstrzygnięcia na mocy decyzji organu odwoławczego z dnia 2 lutego 2022 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że poza ustaleniem kręgu stron, organ I instancji nie zastosował się do wskazań zawartych w poprzednim jego rozstrzygnięciu.
Ponownie decyzją z dnia 8 listopada 2023 r. nr [...] organ I instancji odmówił nakazania właścicielowi działki nr 1. przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom w obrębie działki nr 2. położonej w M. W motywach przywołano uregulowania prawne znajdujące zastosowanie w sprawie, a także przedstawiono szczegółowo przebieg postępowania. W końcowej części uzasadnienia decyzji zawarto konkluzję, że właściciel nieruchomości nr 1. nie dokonał zmiany stosunków wodnych na swojej nieruchomości, a także nie ujawniono szkody na działce o nr 2.. W tej sytuacji – zdaniem Prezydenta Miasta - nie zaistniały przesłanki do wydania decyzji w oparciu o art. 29 ust. 3 u.p.w.
W odwołaniu z dnia 22 listopada 2023 r. pełnomocnik Skarżącego zarzucił rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu naruszenie:
1) art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak wyczerpującego i wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w konsekwencji do poczynienia całkowicie dowolnych ustaleń faktycznych. W szczególności organ pominął, że w sprawie toczy się postępowanie prowadzone przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w K. [...] w sprawie przedmiotu wylotu i odprowadzania mieszaniny wód opadowych lub roztopowych i ścieków bytowych z działki nr 1. na teren sąsiedni, tj. na działkę nr 2., które to postępowanie ma wpływ na wynik niniejszej sprawy;
2) art. 6 w związku z art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie podstawy faktycznej i prawnej zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu i odniesienie się do nich w rzeczowy sposób.
W motywach odwołania podniesiono, że uzasadnienie decyzji organu I instancji zostało sformułowane w sposób naruszający art. 107 § 3 k.p.a. Nie ustosunkowano się w nim do toczącego się przed Dyrektorem ZZ postępowania dotyczącego urządzeń odprowadzających wody na teren nieruchomości Skarżącego, a które to postępowanie – zdaniem pełnomocnika – ma wpływ na wyniku niniejszego postępowania. Pełnomocnik wyraził także stanowisko, że materiał dowodowy zebrany w sprawie jest niekompletny. W tej kwestii zwrócił uwagę na zaniechanie ustalenia szkody występującej na działce jego mocodawcy, a także zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność rodzaju wód, którymi zalewana jest działka Wnioskodawcy. Ponadto pominął fakt, że wody na nieruchomość Skarżącego przedostają się również rurą przechodząca pod ogrodzeniem nieruchomości położonej przy ul. [...]. Zauważono także, że opinia hydrologiczna została oceniono wybiórczo, gdyż organ I instancji całkowicie pominął stwierdzenie biegłego o naruszeniu stosunków wodnych na nieruchomości położonej przy ul. [...]. Nie dokonał także sprawdzenia, czy poprzedni właściciele posesji przy ul. [...] wykonali roboty mające zatrzymać wody powierzchniowe i roztopowe na terenie nieruchomości. Jak zauważył pełnomocnik, organ I instancji ignoruje twierdzenie jego mocodawcy, że zalewany teren ma przeznaczenie budowlane, a nie rolnicze. Poza tym jest on cały czas podtapiany, gdyż czop rury został przez poprzedniego właściciela nieruchomości ul. [...] usunięty, ponieważ niemożność odprowadzania wody z terenu działki prowadził do zalewania piwnic jego budynku mieszkalnego. Konkludując pełnomocnik stanął na stanowisku, że wody z terenu nieruchomości zlokalizowanych przy ul. [...] winny być zagospodarowane w ich obrębie.
Skarżący uzupełniając odwołanie pełnomocnika w piśmie z dnia 7 grudnia 2023 r. wniósł o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta z uwagi na brak ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Według niego, brak przekazania Dyrektorowi ZZ żądanych dokumentów blokuje mu wydanie decyzji. Tymczasem, w opinii Wnioskodawcy, decyzja w niniejszej sprawie powinna być wydana przy uwzględnieniu ustaleń Wód Polskich. W jego ocenie, koniecznym jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dla zbadania pochodzenia wód, dla stwierdzenia, czy są to ścieki. Wskazał również, że kanalizacja deszczowa i sanitarna na działce sąsiedniej powinna zostać przebudowa, a wszystkie odpływy na jego nieruchomość zaczopowane.
Kolegium decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z dnia 8 listopada 2023 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał, że postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, a także nie dopatrzył się uchybień w sposobie sporządzenia uzasadnienia rozstrzygnięcia. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż przeprowadzone postępowanie nie wykazało, aby właściciele działki o nr 1. dokonali zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla działki nr 2. stanowiącej własność Wnioskodawcy. Jak bowiem podkreślono, nie stwierdzono nieszczelności szamba na działce nr 1., a także aby do szamba było poprowadzone odwodnienie domu. Zauważono również, że pionowa rura przy północnej ścianie budynku na działce nr 1. - jedynego miejsca, z którego woda przedostawała się do wylotu rury/drenu umiejscowionego w granicy działek o nr 1. i 2. - została zaczopowana. W tej sytuacji Kolegium uznało, że zasadnie przyjęto, że właściciele działki nr 1. nie odprowadzają wód, ani ścieków ze swojej nieruchomości na działkę o nr 2. Oznacza to, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 29 ust. 3 u.p.w. Zalewanie działki Wnioskodawcy nie było więc skutkiem zachowania właścicieli działki nr 1., brak jest tym samym związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zachowaniem właścicieli działki nr 1., a szkodą na działce nr 2.. Badając przedmiotową sprawę Kolegium stwierdziło, że stan faktyczny sprawy stał się przedmiotem wyczerpującego i rzetelnego badania organu I instancji, co stanowi wypełnienie dyspozycji przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium nie wykluczyło, że przyczyną zalewania nieruchomości Skarżącego mogą być działania na terenie innych nieruchomości. Okoliczności te winny być jednak wyjaśnione w ramach odrębnego postępowania. Wyraził także pogląd, że postępowanie toczące się przed Dyrektorem ZZ pozostaje bez znaczenia dla sprawy, ponieważ dotyczy przywrócenia funkcji urządzeń wodnych poprzez odbudowanie uszkodzonego odcinka drenarskiego.
W skardze z dnia 4 marca 2024 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawcy zarzucił decyzji Kolegium:
1) naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji przyjęcie, że brak jest podstaw do nakazania właścicielowi działki o nr 1. przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w obrębie działki o nr 2., co było wynikiem między innymi:
a) niespójnej oceny materiału dowodowego poprzez wskazanie, że działka Skarżącego jest zalewana przez właścicieli działki nr 1., czemu organ dał wyraz wskazując w uzasadnieniu decyzji, że "Dokonując analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie stwierdzić przyjdzie, że w sprawie istotnie dochodzi do zalewania nieruchomości P. A. L. o nr [...]." (vide strona 5 uzasadnienia), a pomimo to organ nie zastosował przepisu art. 29 u.p.w.;
b) błędnej oceny dowodu w postaci opinii w sprawie ewentualnego naruszenia art. 29 u.p.w., sporządzonej przez dr M.G., z której to opinii wynikało wprost, co następuje: "Właściciele działek nr 5., 6., 1., 2. nielegalnie wykorzystują dren przebiegający przez ich posesje do odprowadzania wód opadowych i roztopowych do odkrytego rowu na południe od posesji przy ul. [...] . Wszyscy właściciele czerpali korzyści z posiadania drenu zmniejszając zawodnienie swoich dziatek (...)" - (vide strona 14 opinii) - a pomimo to organ nie zastosował przepisu art. 29 u.p.w., wskazując w uzasadnieniu decyzji, że "Niewątpliwie z akt sprawy wynika zatem, że właściciele działki nr 1. nie odprowadzają wód, ani ścieków ze swojej nieruchomości na działkę o nr 2. stanowiącą własność P. A. L." (vide strona 6 uzasadnienia);
c) błędnym ustaleniu, że właściciele działki o nr 1. zaczopowali pionową rurę przy północnej ścianie budynku, ponieważ woda nieprzerwanie spływa z posesji nr 1. na teren posesji Skarżącego, czego dowodem jest protokół stanu faktycznego sporządzony przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. K.J w dniu [...] r. wraz z dokumentacją fotograficzną;
d) błędnym przyjęciu, że "przy zanikającym wydobyciu (węgla - przyp. MH) warunki hydrogeologiczne powoli się odnawiają", które to stwierdzenie nie jest poparte opinią biegłego z zakresu górnictwa i geologii, a organ nie posiada wiedzy specjalnej, aby zajmować w tym zakresie stanowisko;
e) błędnym przyjęciu, że szambo na działce nr 1. jest szczelne, a odwodnienie terenu nie jest do niego podłączone, który to wniosek organ przedstawił pomimo niezbadania stanu szamba oraz zaniechania jego opróżnienia podczas dokonywanych oględzin;
f) zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego celem ustalenia rodzaju wód, którymi jest zalewana nieruchomość Skarżącego (celem ustalenia, czy woda ta jest zanieczyszczona), pomimo zgłoszenia wniosku dowodowego w tym zakresie przez Skarżącego;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 29 ust. 3 u.p.w. poprzez jego niesłuszne niezastosowanie, pomimo iż w przedmiotowej sprawie spowodowane przez właściciela gruntu (działki nr 1.) zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, (działkę nr 2.) i organ winien był nakazać właścicielowi gruntu (działki nr 1.) przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Ponadto w skardze zawarto żądanie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z protokołu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. z dnia [...] r. wraz z dokumentacją fotograficzną (sygn. akt [...]) - na okoliczność ciągłego zalewania nieruchomości Skarżącego przez właścicieli działki nr 1. oraz błędnemu uznaniu, że obowiązek nałożony na właścicieli działki nr 1. został wykonany.
Następnie pismem z dnia 4 marca 2024 r. pełnomocnik Wnioskodawcy wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu - protokołu oględzin/czynności kontrolnych z dnia 30 września 2022 r. przeprowadzonych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (nr [...]) na okoliczność znajdowania się na działce nr 2. wylotu z działki nr 1., za pośrednictwem którego odprowadzane są wody bądź ścieki, nieznane substancje, które tworzą koryto na terenie działki nr 2. oraz rozlewisko.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Kolegium dotycząca odmowy nakazania właścicielom działki o nr 1. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Organ odwoławczy uargumentował to tym, że w toku postępowania administracyjnego wykazano szczelność szamba zlokalizowanego na wspomnianej nieruchomości, a Skarżący wskazywał przede wszystkim na odprowadzanie nieczystości ciekłych na teren jego działki. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę na wyłączenie z użytkowania wszystkich tych elementów odwodnienia działki 1., które wprowadzały wody opadowe do drenażu przebiegającego przez nieruchomość Skarżącego, a którego ciągłość została przerwana.
Z kolei Skarżący stoi na stanowisku, że czynności podejmowane przez organ nie dały jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy zawartość zbiornika na nieczystości ciekłe - zlokalizowanego na działce nr 1. - nie przedostaje się na jego działkę. W ocenie Wnioskodawcy, wyjaśnienie tej okoliczności może nastąpić w drodze poddania badanu jakości cieczy zalewającej nieruchomość. Zwrócił również uwagę, że jego nieruchomość nadal jest podtapiana pomimo twierdzeń organu o "zaczopowaniu" rur, które odprowadzały wody poprzez drenaż na teren sąsiedni. Podkreślił, że organy w ogóle nie zajęły się rura znajdująca się w ogrodzeniu działki nr 1., jak również zmianą stosunków wodnych na posesji ul. [...] .
Na wstępie należy zauważyć, że prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Przesądza to przepis intertemporalny, tj. art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2625 z późn. zm.), który stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc ustawy z 2001 r. Wynika z niego, że przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne stosuje się co do zasady do spraw wszczętych przed 1 stycznia 2018 r. Tymczasem wniosek Skarżącego pochodzi z 28 lipca 2016 r.
W myśl wspomnianego art. 29 ust. 1 u.p.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 2 u.p.w.). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 u.p.w.).
Zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju. Może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (np.: nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (np.: wybetonowanie działki, wzniesienie murowanego ogrodzenia), a także wykonanie innego rodzaju prac powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości. Taką zmianą może być również okoliczność zmniejszenia chłonności gruntu lub zmniejszenia powierzchni chłonnej gruntu. Natomiast zmiana stanu wody na gruncie to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 265/13. Lex nr 1512940). Błędny jest jednak pogląd, że wykonanie tego rodzaju prac powoduje automatycznie zmianę stosunków wodnych w rozumieniu przepisu art. 29 ust. 1 pkt 1 u.p.w. (zob. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1538/11. Lex nr 1367319). Dlatego też każda zmiana na gruncie wymaga indywidulanej oceny, czy w jej następstwie doszło do zmiany stanu wody na gruncie oraz czy między ową zmianą, a szkodą wynikłą z tego tytułu na gruncie sąsiednim istnieje związek przyczynowo-skutkowy (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 420/12. Lex nr 1235517). Ponadto podnieść należy, iż art. 29 u.p.w. odnosi się do stanu wody na gruncie rozumianego, jako pewien stan faktyczny, niekoniecznie związany z prawnie uregulowanymi sposobami korzystania z wód i istniejący w oderwaniu od faktu jego ujawnienia w rejestrach urzędowych (zob. wyrok NSA z dnia 3 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 160/07, Lex nr 466152).
Analiza akt prowadzi do wniosku, że Skarżący upatruje zalewania jego nieruchomości przede wszystkim w naruszeniu stanu wody na gruncie sąsiadującym z jego działką od strony północnej. W jego ocenie, związane jest to z nieszczelnością zbiornika na nieczystości ciekłe, z którego zawartość przedostaje się na teren jego działki poprzez drenaż, którego ciągłość została przez niego przerwana. Ponadto wskazuje – za biegłym z zakresu hydrologii - na zmianę stanu wody na gruncie, która polegała na włączeniu odprowadzania wód opadowych do wspomnianego drenażu z terenu działki ul. [...] . Jak sygnalizuje Wnioskodawca, zalewanie ma być także wywołane odprowadzaniem wód z terenu nieruchomości sąsiedniej poprzez rurę ulokowaną w ogrodzeniu.
Na fotografiach przedstawianych przez Skarżącego widoczne są zastoiny wody ciągnące się od północnej granicy jego działki w kierunku południowym. Woda gromadzi się w zagłębieniu, które kiedyś mogło być rowem otwartym. Fakt podtapiania terenu został udokumentowany po raz pierwszy w lipcu 2016 r. podczas interwencji Straży Miejskiej wezwanej przez Skarżącego wobec wylewania fekali na jego nieruchomość (brak potwierdzenia tej okoliczności). W trakcie postępowania w istocie nie ustalono przyczyny, powstawania wspomnianych zastoin. Brak jest wiedzy co do tego, czy pojawiły się one po tym, jak przerwana została ciągłość drenażu, który przebiega m.in. przez nieruchomość Skarżącego, czy też występowały już wcześniej. Wyjaśnienie tej kwestii winno być punktem wyjścia dla dalszego procedowania.
Zagadnienie legalności urządzenia, jakim jest drenaż, pozostaje bez znaczenia dla oceny zmiany stanu wody na gruncie. Otóż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest jednolite stanowisko, że: "Zastosowanie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego ma na celu doraźną ochronę stanu wód na gruncie, nie zaś ustalanie, czy prace zostały wykonane zgodnie z uzyskanym zezwoleniem. Nie ma znaczenia (...), czy roboty te zostały wykonane zgodnie z pozwoleniem na budowę lub skutecznym zgłoszeniem" (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 523/14, Lex nr 1598483; podobnie wyrok NSA z dnia 13 marca 2018 r. sygn. akt II OSK 1059/17, Lex nr 2475442). Bez znaczenia jest przyczyna szkody, a w szczególności wykonanie urządzenia wodnego w ramach samowoli budowlanej, a kwestia legalności wykonania urządzenia wodnego może stanowić podstawę do prowadzenia odrębnego postępowania administracyjnego w tym przedmiocie i ewentualnego nałożenia stosownych obowiązków przez właściwy organ administracji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 1035/15, Lex nr 2204836).
Zatem, jeżeli zalewanie nieruchomości jest następstwem przerwania ciągłości drenażu, to okoliczność ta nie rodzi podstawy do nałożenia obowiązków z art. 29 ust. 3 u.p.w. na podmioty wprowadzające do niego wody opadowe. Nadmienić należy, że kontrola tego urządzenia i jego dalsze losy będą rozstrzygane w odrębnym postępowaniu, które toczy się przed właściwym organem w tego typu sprawach.
Jeżeli natomiast podtopienia nieruchomości następowały przed naruszeniem drożności wspomnianego drenażu, to zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, czy na nieruchomościach sąsiednich doszło do działań, które doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie i czy negatywnie wpłynęły one na nieruchomość Skarżącego. Do tej pory czynności organu I instancji skoncentrowane były w zasadzie na badaniu szczelności szamba na działce nr 1., i które nie ujawniły, aby nieczystości z niego przedostawały się do drenażu przebiegającego przez nieruchomość Wnioskodawcy. Otóż wlewany środek fluoroscencyjny do wskazanego zbiornika nie wypływał rurą drenażu (czynności wykonane w dniach: 3 października 2019 i 25 maja 2022 r.). Ponadto Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M. w piśmie z dnia 29 listopada 2019 r. nie stwierdził nieprawidłowości w jego eksploatacji. W tej sytuacji żądanie badania jakości wody wypływającej z rury drenażu nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia.
Sam Skarżący sygnalizował, że w ogrodzeniu działki nr 1. usytuowana jest rura, której wylot skierowany jest na jego nieruchomość. Zatem organ I instancji winien dokonać zbadania, czy rura ta, a także inne rozwiązania przyjęte na nieruchomości sąsiedniej względem działki Skarżącego (tj. na działce nr 1.), związane z zagospodarowaniem wód opadowych nie stanowią o zmianie stosunków wodnych, a jeżeli tak, to czy nie mają one negatywnego wpływu na nieruchomość Wnioskodawcy. Podkreślić jednak należy – o czym była mowa wcześniej – że nie każda zmiana stosunków wodnych stanowi podstawę do zastosowania art. 29 ust. 3 u.p.w., a jedynie taka, gdy istnieje związek pomiędzy nią, a szkoda na gruncie sąsiednim.
Jak trafnie zauważyło Kolegium w jednej z wcześniejszych decyzji wydanych w sprawie, w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 29 u.p.w. kluczowym jest, aby w jego toku ustalić: kto i kiedy dokonał zmiany stosunków wodnych, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim, czy powoduje lub może powodować szkody. Ponadto należy ustalić pierwotny i obecny kierunek spływu wód powierzchniowych, a więc także ukształtowanie terenu oraz, czy istnieją przeszkody zaburzające naturalny spływ wód i jakie mają one znaczenie dla stanu wody na gruncie. Takich ustaleń de facto zabrakło w kontrolowanym postępowaniu. Przeprowadzane dowody z oględziny - które są jednym z istotniejszych dowodów w tego typu sprawach - zawierają oświadczenia osób w nich uczestniczących. Tymczasem oględziny są środkiem dowodowym bezpośrednim, który ma umożliwić organowi na naoczne zapoznanie się ze źródłem dowodowym, zapewniając mu możliwość stwierdzenia stanu rzeczy (w tym nieruchomości) za pomocą zmysłu wzroku, dotyku, słuchu, węchu, smaku i jego własnej percepcji. Jedynie opinia hydrologiczna sporządzona na zlecenie organu I instancji dostarcza informacji na temat pierwotnego kierunku spływu wód powierzchniowych i podziemnych, a także przebiegu i roli drenażu, którego ciągłość została przerwana. Jednak w świetle poczynionych wyżej uwag jest to niewystarczające dla ustalenia stanu faktycznego i wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w.
Z tego też względu w ramach ponownie prowadzonego postępowania – w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) - organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji winno oprócz przedstawienia przebiegu postępowania, zawierać także pozostałe elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania w kwocie 797 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie 300 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935) oraz uiszczoną opłatę skarbową w wysokości 17 zł.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania pozostałych stron o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strony niereprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika zostały pouczone o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wspomnianego wniosku.