II SA/GL 1843/23

II SA/Gl 1843/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1630
art. 2 ust. 3c i 3d
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi H. K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 października 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2951/2023/20178 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 28 sierpnia 2023 r.[...].
Uzasadnienie
H. K. (dalej: "skarżący") wnioskiem z dnia 24.11.2022 r., złożonym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., domagał się przyznania dodatku węglowego. Podał, że zamieszkuje budynek jednorodzinny, dla którego zgłoszone jest jedno źródło ciepła - kocioł na paliwo stałe zasilany węglem (por. deklaracja z dnia 24.04.2022 r. do centralnej ewidencji emisyjności budynków).
Prezydent Miasta T. (dalej: "organ I instancji"), decyzją z dnia 28.08.2023r., nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-2, ust. 3a-e i ust. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1630, dalej w skrócie: "u.d.w."), odmówił przyznania skarżącemu prawa do dodatku węglowego, bowiem nie podjął do dnia 30 listopada 2022 r. kroków formalnych, w celu ustalenia dla zajmowanego lokalu odrębnego adresu i nie wykazał obiektywnie, aby nie było to możliwe w tym terminie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił zasady i tryb przyznawania oraz wypłacania dodatku węglowego, a także właściwość organów w tych sprawach. Dla przyznania dodatku węglowego, jego zdaniem, nie jest wystarczające stwierdzenie, że skarżący jako wnioskodawca zamieszkuje w odrębnym lokalu, lecz należy ustalić, a wnioskodawca musi wykazać, że w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych osób zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Jednocześnie brak możliwości ustalenia odrębnego adresu zamieszkania spowodowany winien być przyczynami zewnętrznymi i obiektywnymi, tj. niezależnymi od woli wnioskodawcy. Aby stwierdzić, że nie było takiej możliwości należało w niniejszej sprawie ustalić, czy w ogóle kroki formalne, prowadzące do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania, zostały poczynione. Skarżący żadnych kroków formalnych w tej kwestii nie poczynił, stąd też w sprawie nie było możliwe pozytywne rozpatrzenie złożonego w terminie wniosku.
W odwołaniu skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 2 ust. 3d i 3e u.d.w., poprzez zastosowanie subiektywnej i niezgodnej z prawem ich interpretacji. Wniósł o uchylenie zakwestionowanej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia i przyznanie dodatku węglowego. Zaznaczył, że przepisy nie przewidują konieczności zamieszkiwania w lokalu o odrębnym adresie, ale wskazują tylko na zamieszkiwanie w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych. Zdaniem skarżącego, organ I instancji wydając decyzję oparł się tylko na jednym zdaniu jego pisma z dnia 25 sierpnia 2023 r., nie odnosząc się do pozostałych okoliczności, w szczególności, nie wykazał, czy w tak krótkim okresie czasu, dokładnie sześciu dni była jakakolwiek możliwość przygotowania kompletnej i poprawnej dokumentacji, w celu nadania adresu zajmowanemu przez niego odrębnemu lokalowi, ale ogólnikowo powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt. II SAB/GI 72/23 wydany w jego sprawie i dotyczącej bezczynności organu I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 6 października 2023 r., nr SKO.PSW/41.5/2951/2023/20178, po rozpatrzeniu odwołania, na podstawie, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28.08.2023 r. Jego zdaniem, ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 2 ust. 3c u.d.w., że dodatek przysługuje, jeżeli w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem, dlatego obowiązkiem każdej strony postępowania administracyjnego było i jest podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego miejsca zamieszkania dla zajmowanego lokalu. Względy logiki nakazują stwierdzenie, że o braku możliwości dokonania określonej czynności w wyznaczonym terminie można mówić wyłącznie w sytuacji, w której próba dokonania tej czynności została w ogóle podjęta. Bezczynność w omawianym zakresie nie może być utożsamiana z brakiem możliwości dokonania prawem wymaganej czynności w ustawowo określonym terminie.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł skargę, domagając się uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3c u.d.w., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że dla uznania, iż brak jest możliwości w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. ustalenia odrębnego adresu zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym samym adresem, konieczne jest podjęcie sformalizowanej próby nadania nowego adresu zamieszkania zajmowanemu lokalowi na drodze postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, w skrócie dalej: "p.p.s.a."), skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów. Wniosek o rozpoznanie sprawy w tym trybie został zgłoszony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę, natomiast skarżący w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Kontroli Sądu poddano decyzję Kolegium z dnia 6 października 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 sierpnia 2023 r.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Istotą sporu jest odpowiedź na pytanie, czy w przypadku braku odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych osób zamieszkujących pod tym samym adresem i nie podjęcia w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. formalnych działań mających na celu jego ustalenie, skarżącemu przysługuje dodatek węglowy.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141, dalej w skrócie, tak jak dotychczas: "u.d.w."). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB), o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Z kolei, przez gospodarstwo domowe, stosownie do art. 2 ust. 2 u.d.w. rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Natomiast przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
W tym miejscu, co ma istotne znaczenie w sprawie, wskazać należy, iż na mocy art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967), obowiązującego od 20 września 2022 r., w ustawie o dodatku węglowym dokonano nowelizacji art. 2 wprowadzając regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Zgodnie z brzmieniem dodanego ust. 3a i 3b w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a), w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b). Ponadto, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotna jest również kolejna zmiana omawianego art. 2 ustawy dokonana ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy nowelizującej dokonano zmiany art. 2 u.d.w. poprzez dodanie ust. 3c-3e.
W myśl art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2 u.d.w.).
Nie ulega wątpliwości, że kolejne nowelizacje u.d.w. jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. W związku z powyższym na organach obu instancji spoczywał obowiązek ustalenia, czy w sprawie zaistniały okoliczności będące warunkiem zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b u.d.w.
Należy zauważyć, iż z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego oraz dokonanych w nim ustaleń wynika, że pod adresem wskazanym we wniosku znajduje się w odrębnych lokalach więcej niż jedno gospodarstwo domowe. Budynek został zgłoszony do CEEB, a głównym źródłem jego ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe i jest ono współdzielone.
Bezspornym jest także, że to drugie gospodarstwo domowe uzyskało już dodatek węglowy.
Zdaniem organów obu instancji w takim stanie faktycznym skarżący, aby uzyskać wnioskowany dodatek węglowy, powinien wykazać podjęcie kroków formalnych zmierzających do uzyskania odrębnego adresu dla zajmowanego przez siebie lokalu oraz podać obiektywne przyczyny, że nie było to możliwe do dnia 30 listopada 2022 r.
Przedstawione stanowisko organów obu instancji nie znajduje oparcia w przepisach u.d.w., zwłaszcza w kontekście przywołanych powyżej regulacji oraz ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych.
Ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby wskazana okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 299/23). Wprowadzona regulacja nie wymaga też wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 673/23). Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy wspomniana nowelizacja weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 474/23 i z dnia 29 czerwca 2023 r. sygn. II SA/Gl 391/23). Odmienne stanowisko doprowadziłoby do usankcjonowania nałożenia na osoby występujące o przyznanie przedmiotowego świadczenia obowiązku, który nie wynika z u.d.w. Pozbawione podstaw prawnych pozostaje zatem uzależnienie przyznania wsparcia w postaci dodatku węglowego od przesłanki, która nie została wyartykułowana przez ustawodawcę. Prowadziłoby to do naruszenia wynikającej z art. 7 Konstytucji RP zasady praworządności, jako jednej z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. II SA/Gl 633/23). Sam brak złożenia wniosku o nadanie osobnego numeru porządkowego oraz brak podjęcia działań celem formalnego wyodrębnienia lokalu, nie wykluczał jeszcze uprawnienia do uzyskania dodatku węglowego. Dla spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 3d w związku z ust. 3c u.d.w., tj. braku możliwości ustalenia do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu, wystarczające było złożenie oświadczenia w tym zakresie (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 11 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 355/23 i z dnia 8 maja 2023 r. sygn. II SAB/Gl 24/23 oraz z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II SAB/Gl 32/23, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r. sygn. II SA/Łd 299/23; wyroki WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 673/23 i z dnia 11 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 383/23). Zatem, w ślad za szeroko zaprezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, Sąd wskazuje, iż przepisy ustawy nie wprowadzają "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu porządkowego lokalu. Przesłanka braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, o której stanowi art. 2 ust. 3c u.d.w. zostaje spełniona, gdy wnioskodawca złoży oświadczenie, że nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania, a pod danym adresem zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe w odrębnych lokalach. Takie oświadczenie wnioskodawcy aktualizuje obowiązki organu administracji publicznej określone w przepisie art. 2 ust. 3d u.d.w.
Biorąc powyższe pod uwagę organ I instancji powinien zastosować art. 2 ust. 3d u.d.w. i przyznać skarżącemu w drodze decyzji administracyjnej dodatek węglowy, skoro ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego w sposób jednoznaczny wynika, że pod jednym adresem, w odrębnych lokalach znajdują się odrębne gospodarstwa domowe, które posiadają współdzieloną instalację centralnego ogrzewania (por. art. 153 p.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3c i 3d u.d.w., dlatego Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).