II SA/Gl 380/25

II SA/Gl 380/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Edyta Kędzierska
Grzegorz Dobrowolski
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 51a ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 249
par. 7 ust. 6 - 8
Rozporządzenie Ministra Pracy i Poliyki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 stycznia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/1185/2024/21691 w przedmiocie odmowy przedłużenia pobytu członka rodziny w domu samopomocy oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 23 lutego 2024 r., Starosta [...] skierował obecnie skarżącą E.B. (zwaną również podopieczną) do Środowiskowego Domu Samopomocy w K. (dalej: ŚDS) na okres 1 miesiąca. Jak wynika z akt sprawy z przewidzianego okresu 1 miesiąca pobytu, skarżąca przebywała pod opieką ŚDS jedynie osiem dni. W dniu [...] r. zespół wspierająco-aktywizujący wydał ocenę z okresu adaptacyjnego (za okres od 1 do [...] r.) w której uznał, że skarżąca nie kwalifikuje się do dalszego pobytu w ŚDS.
Decyzją z dnia 21 sierpnia 2024 r., Starosta [...] ponownie skierował skarżącą do ŚDS, tym razem na okres 3 miesięcy od dnia przybycia.
Wnioskiem z dnia 4 listopada 2024 r. M. i D. B. (rodzice skarżącej), działający jako opiekunowie prawni całkowicie ubezwłasnowolnionej skarżącej, wystąpili do organu I instancji o przedłużenie skierowania do ŚDS na okres roku. Wniosek motywowano tym, że trzymiesięczny okres skierowania dobiegł końca oraz faktem, iż opiekunki pracujące w ŚDS twierdziły, że dobrze radzą sobie z karmieniem uczestniczki oraz czynnościami pielęgnacyjnymi.
W dniu [...] r. wystawiono ocenę adaptacyjną pobytu w ŚDS tj. za okres od 28 sierpnia do 27 listopada 2024 r. W przedmiotowej ocenie wskazano, że skarżąca nie jest w stanie korzystać z indywidualnych, a tym bardziej zespołowych, treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego. Ponadto stwierdzono, że podopieczna nie ma potencjału umożliwiającego jej przyswajanie jakiejkolwiek wiedzy, nie komunikuje się z otoczeniem, jest osobą, która ze względu na niepełnosprawność wymaga całkowitej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. W konkluzji zespół wspierająco-aktywizujący jednoznacznie podtrzymał stanowisko wyrażone w poprzedniej ocenie z dnia [...] r. tj., że podopieczna nie kwalifikuje się do dalszego pobytu w ŚDS.
W wyniku rozpoznania wniosku opiekunów prawnych z dnia 4 listopada 2024 r., decyzją z dnia 26 listopada 2024 r., organ I instancji odmówił przedłużenia skierowania podopiecznej do ŚDS.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji przywołał obowiązujące przepisy prawa oraz wskazał, że nie ma podstaw by kwestionować ocenę zespołu wspierająco-aktywizującego. Dalej, organ I instancji wskazał, że biorąc pod uwagę specyfikę działalności ŚDS, jak również stan zdrowia podopiecznej, zasadna jest odmowa przedłużenia skierowania.
W odwołaniu od powyższej decyzji opiekunowie prawni skarżącej zarzucili jej oparcie na opinii zespołu wspierająco-aktywizującego, przy całkowitym zignorowaniu przedstawionych przez nich uwag, świadczących o pobieżności i nierzetelności ww. opinii.
W wyniku rozpatrzenia tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał podstawy prawne wydanej decyzji. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ uznał za wiążące ustalenia zawarte w opinii zespołu wspierająco-aktywizującego, wskazujące, że podopieczna nie kwalifikuje się do dalszego pobytu w ŚDS.
W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy tj.:
- błędną interpretację § 7 ust. 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz. U. z 2020 r. poz. 249), zwanego dalej rozporządzeniem, polegającą na tym, że organ I instancji przyznał sobie prawo do odmowy przedłużenia skierowania skarżącej do ŚDS poza trzymiesięczny okres próbny, podczas gdy ww. rozporządzenie takiej możliwości nie przewiduje;
- art. 32 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie skarżącej oraz innych osób, którym przedłużenia skierowania nie odmówiono w placówce, która korzysta ze środków publicznych;
- art. 69 Konstytucji RP poprzez nieudzielenie skarżącej pomocy w zabezpieczeniu egzystencji w aspektach, w których jej rodzice nie są w stanie pomóc;
2) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy;
- art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia;
- art. 8 k.p.a. poprzez powtórzenie w uzasadnieniu decyzji argumentacji przytoczonej w piśmie przewodnim organu I instancji z dnia 19 grudnia 2024 r., przekazującym odwołanie od decyzji.
Mając na względzie powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był m.in.art. 51a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283), zwanej dalej u.p.s. oraz § 7 ust. 7 rozporządzenia.
Przypomnieć zatem przyjdzie, że zgodnie z art. 51a ust. 1 u.p.s. ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy lub klub samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które w wyniku upośledzenia niektórych funkcji organizmu lub zdolności adaptacyjnych wymagają pomocy do życia w środowisku rodzinnym i społecznym, w szczególności w celu zwiększania zaradności i samodzielności życiowej, a także ich integracji społecznej. Z kolei z ust. 2 tego przepisu wynika, że środowiskowy dom samopomocy świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym.
Tryb kierowania i przyjmowania do ŚDS określa wydane na podstawie art. 51a ust. 5 u.p.s. rozporządzenie. Zgodnie z § 7 ust. 6 tego rozporządzenia, w przypadku osób, które po raz pierwszy wystąpiły o skierowanie do domu, decyzję o skierowaniu do domu wydaje się na czas określony, nie dłuższy niż 3 miesiące, konieczny do dokonania przez zespół wspierająco-aktywizujący oceny możliwości zaproponowania osobie indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego oraz okresu, jaki będzie niezbędny do jego realizacji. W ust. 7 prawodawca postanowił, że po dokonaniu oceny, o której mowa w ust. 6, oraz przygotowaniu indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego osobę kieruje się do domu na czas określony, uzgodniony z kierownikiem domu, niezbędny do realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego. Z kolei ust. 8 stanowi, że okres, na jaki osoba została skierowana do domu, może być przedłużony, w szczególności w sytuacji braku postępów w realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego, okresowego braku możliwości skierowania osoby do innego ośrodka wsparcia, domu pomocy społecznej lub warsztatu terapii zajęciowej albo braku możliwości zatrudnienia, w tym w warunkach pracy chronionej na przystosowanym stanowisku pracy.
Z powyższej regulacji wynika, że przedłużenie okresu skierowania do ŚDS następuje po dokonaniu oceny przez zespół wspierająco-aktywizujący. Nie budzi przy tym wątpliwości, że chodzi o ocenę pozytywną, a więc taką, z której wynika celowość dalszego pobytu w ŚDS i której skutkiem jest sporządzenie indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego. Wydana w niniejszej sprawie ocena była oceną negatywną, a tym samym organ nie miał podstaw do wydania decyzji w trybie § 7 ust. 7 rozporządzenia.
Z kolei możliwość przedłużenia pobytu w ŚDS w przypadku braku pozytywnej opinii zespołu ma charakter uznaniowy, o czym niewątpliwie świadczy użyty w § 7 ust. 8 rozporządzenia zwrot "może być przedłużony". Oczywiście uznaniowy charakter decyzji nie zezwala organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, również działającym w ramach uznania administracyjnego, ciąży bowiem obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, albowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz, czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności.
W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nie doszło do naruszenia prawa ani też granic uznania administracyjnego. Decyzje zostały bowiem wydane w oparciu o okoliczności faktyczne znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym materialne dowodowym, zaś uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom stawianym przez przepis art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności podkreślić należy, że normatywną wskazówką dla organu wydającego decyzję w przedmiocie przedłużenia pobytu w ŚDS jest ocena dokonywana przez zespół wspierająco-aktywizujący (§ 7 ust. 6 rozporządzenia). Z kolei skierowanie do ŚDS na dalszy czas oznaczony następuje nie tylko po dokonaniu powyższej oceny, ale również po przygotowaniu indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego (§ 7 ust. 7 rozporządzenia). Organy orzekające w niniejszej sprawie nie przedłużając skarżącej skierowania do ŚDS, prawidłowo doszły do przekonania, że negatywna ocena zespołu oraz związany z tym brak możliwości realizacji indywidualnego planu postępowania, stanowią dostateczną argumentację dla takiej decyzji. Nie sposób zatem zarzucić organom dowolności w argumentacji podjętych rozstrzygnięć.
Dodatkowo wskazać wypadnie, że Sąd nie dostrzegł wad oceny dokonanej w dniu [...] r. przez zespół wspierająco-aktywizujący. Podważenie tego dokumentu, sporządzonego przez pracowników placówki, którzy aktywnie uczestniczyli w jego sporządzaniu i realizacji, choć jest możliwe, to jednak wymaga bardzo przekonywującego uzasadnienia znajdującego potwierdzenie w materiale dowodowym. Takiej argumentacji jednakże brak. Zwrócić ponadto trzeba uwagę na fakt, że pracownicy zespołu sporządzający ww. ocenę muszą posiadać specjalistyczną wiedzę oraz doświadczenie zawodowe w pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że nie doszło do naruszenia § 7 ust. 6 rozporządzenia.
W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 32 i art. 69 Konstytucji RP, stwierdzić przyjdzie, że również i te zarzuty okazały się nieuzasadnione.
Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wszyscy są równi wobec prawa oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (ust. 2). W nauce prawa wskazuje się, że równość wobec prawa należy rozumieć tak, iż wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących (vide: B. Banaszak "Prawo konstytucyjne", s. 456-457; podobnie (w:) L. Garlicki "Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu.", wydanie 2, LIBER, Warszawa 1998, s. 94 i nast.). Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie wypowiadał się o zasadzie równości i jej znaczeniu, zaznaczając, iż wynika z niej dla ustawodawcy obowiązek równego traktowania obywateli. Trybunał podkreślał jednakże, że nie ma bezwzględnej równości obywateli. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania wszystkich obywateli w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być potraktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt: U 7/87, K 8/91, K 3/94 i K 22/97). Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie wskazywał, że zasada równości nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w tym znaczeniu, iż zrównuje sytuację wszystkich podmiotów ze względu na cechy, jakimi się charakteryzują. Zasada równości wymaga bowiem, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Mając na uwadze powyższe rozumienie konstytucyjnej zasady równości, nie sposób mówić o jej naruszeniu. Również w skardze nie został wskazany żaden przypadek, ani okoliczność, które mogłyby świadczyć o innym traktowaniu podopiecznych będących w takiej samej sytuacji jak skarżąca.
Z kolei zgodnie z art. 69 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Tutaj wyjaśnić należy, że co do zasady przepisy Konstytucji nie stanowią samodzielnej, bezpośredniej podstawy do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Stanowią one jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego oraz realizowania prawa do ochrony zdrowia, kierunki polityki państwa i są adresowane głównie do organów prawodawczych. Przepisy te stanowią zatem źródło gwarancji, ale nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach, w tym przypadku w ustawie o pomocy społecznej. Oznacza to, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, statuując prawo obywatela do ochrony zdrowia i pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, wskazuje równocześnie, że zakres i formy tego zabezpieczenia określa ustawa (por. wyrok NSA z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 3467/15). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów ustawy (u.p.s.), o czym już wyżej była mowa.
Reasumując, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Nie doszło do naruszenia § 7 rozporządzenia, ani też inkryminowanych w skardze przepisów postępowania. W tym stanie rzeczy skarga okazała się bezzasadna, wobec czego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł o jej oddaleniu.
Dodać wypadnie, że powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych pochodzą z bazy orzeczeń znajdującej się pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl