II SA/Gl 340/25

II SA/Gl 340/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono sprzeciw od decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 maja 2025 r. sprawy ze sprzeciwu D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 stycznia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/1137/2024/20741 w przedmiocie opłaty za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej oddala sprzeciw.
Uzasadnienie
Decyzją Starosty [...] z dnia 24 marca 2016 r. prababcia obecnie skarżącego D.D. – F.S., zwana dalej podopieczną, została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w T. (DPS).
W celu ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt podopiecznej w DPS, Burmistrz Miasta R. (organ I instancji) przeprowadził postępowanie, w toku którego ustalił krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283), zwanej dalej u.p.s. Do tego kręgu zaliczono 8 osób (dzieci, wnuki i prawnuki podopiecznej), a wśród nich skarżącego.
Pismem z dnia 16 sierpnia 2022 r. organ I instancji zwrócił się do skarżącego z prośbą o nawiązanie kontaktu telefonicznego w sprawie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem ustalenia jego sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej. Ponadto, w związku z powziętymi w toku postępowania informacjami, wezwał go do wskazania pełnomocnika do doręczeń, posiadającego miejsce zamieszkania w Polsce, zgodnie z art. 40 § 4 k.p.a.
Z uwagi na brak kontaktu ze skarżącym, organ wystąpił do sądu z wnioskiem o wyznaczenie w trybie art. 34 § 2 k.p.a. przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w C., ustanowił dla skarżącego kuratora.
Pismem z dnia 15 września 2023 r. organ I instancji przesłał kuratorowi propozycję zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.
Decyzją z dnia 30 stycznia 2024 r. organ I instancji ustalił skarżącemu opłatę za pobyt podopiecznej w DPS wskazując jej wysokość przypadającą na poszczególne okresy.
Na skutek odwołania od powyższej decyzji, wniesionego przez kuratora, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie bowiem przy ustalaniu odpłatności kilku zstępnych, w pierwszej kolejności należało ustalić możliwość wnoszenia opłaty przez dzieci, a następnie przez wnuki podopiecznej.
W ramach ponownie przeprowadzonego postępowania, organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, w ramach którego podjęto kolejne próby ustalenia miejsca zamieszkania/pobytu skarżącego. Organ usiłował wyjaśnić m.in., czy nastąpiła zmiana danych osobowych skarżącego. Zgodnie z informacją otrzymaną z Urzędu Miejskiego w T. ustalono, że skarżący w dniu 12 stycznia 2024 r. dokonał zmiany danych osobowych. Z kolei z odpisu zupełnego aktu urodzenia skarżącego wynika, że decyzją z dnia 12 stycznia 2024 r. zmieniono nazwisko skarżącego. W toku postępowania kurator poinformował, iż podjęte przez niego czynności w celu ustalenia miejsca pobytu skarżącego nie doprowadziły do ustalenia miejsca aktualnego jego pobytu ani też do nawiązania z nim kontaktu.
Decyzją z dnia 8 listopada 2024 r., organ I instancji ponownie ustalił skarżącemu opłatę za pobyt prababci w DPS, a ponadto odmówił całkowitego zwolnienia skarżącego z jej ponoszenia.
Od powyższej decyzji kurator wniósł odwołanie, a w wyniku jego rozpoznania organ odwoławczy wydał zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję, mocą której ponownie uchylono decyzję organu I instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał przebieg dotychczasowego postępowania. Po dokonaniu analizy zgromadzonych akt sprawy oraz zapoznaniu się z zarzutami i twierdzeniami podnoszonymi w odwołaniu, organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie uwzględnił wskazówek dotyczących sposobu ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt podopiecznej w DPS oraz kolejności tych zobowiązań. Z akt sprawy nie wynika bowiem, czy i w jakim zakresie organ I instancji prowadził postępowania dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt pensjonariuszki wobec bliższych zstępnych, zaś jeśli takowe postępowania były prowadzone, jakimi rozstrzygnięciami zostały one zakończone. Organ odwoławczy ponownie w tym zakresie wyjaśnił, że ustalenie wobec skarżącego opłaty za pobyt prababci w DPS będzie możliwe dopiero po przeprowadzeniu postępowania w stosunku do krewnych bliższym stopniem.
Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że ustalona przez organ I instancji okoliczność zmiany nazwiska przez skarżącego może oznaczać, że jego miejsce zamieszkania lub pobytu znajduje się w Polsce. Tym samym, informacja, iż skarżący od wielu lat przebywa poza granicami RP nie musi być prawdziwa. Organ odwoławczy wskazał jednocześnie na ciążący na kuratorze oraz organie I instancji obowiązek ustalenia adresu do doręczeń, który został wskazany przez skarżącego w związku ze zgłoszonym przez niego wnioskiem o zmianę nazwiska.
W konkluzji organ odwoławczy, uznał, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy, zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., decyzję organu I instancji należało uchylić w całości a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania przez ten organ.
W sprzeciwie od powyższej decyzji, kurator skarżącego zarzucił naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. polegające na uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia w sytuacji, gdy postępowanie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu kurator przedstawił argumenty uzasadniające podniesione zarzuty i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2025 r., tut. Sąd, w trybie art. 79 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., ustanowił dla skarżącego kuratora.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na wstępie zaznaczyć wypadnie, że zgodnie z art. 64a p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Sprzeciw jest środkiem zaskarżenia różniącym się istotnie od klasycznej skargi. Jak wynika z art. 64e p.p.s.a., instytucja sprzeciwu ma charakter formalny i ograniczony, gdyż służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Celem instytucji sprzeciwu jest przyspieszenie rozpatrzenia i załatwienia sprawy administracyjnej co do jej istoty. Z tego względu sąd administracyjny rozpoznaje sprzeciw, co do zasady, na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, gdyż nie dokonuje merytorycznej oceny prawidłowości rozpatrzenia i załatwienia sprawy co do jej istoty (art. 64d § 1 p.p.s.a.). Wskazać także należy na przepis art. 151a § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji, sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).
Powyższe oznacza, że zakres kontroli legalności sprawowany przez sąd administracyjny w sprawie zainicjowanej sprzeciwem od decyzji kasacyjnej, został określony przez ustawodawcę w sposób zawężający. Rola sądu kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. Tym samym sąd ma możliwość uwzględnienia sprzeciwu wyłącznie, gdy uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania nie wynikało z przesłanek określonych powołanym przepisem (por. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt II OSK 1190/21).
Konsekwencją wskazanych wyżej uregulowań prawnych jest to, że sąd w ramach kontroli zgodności z prawem decyzji kasacyjnej ocenia, czy w realiach danej sprawy organ odwoławczy zasadnie skorzystał z możliwości jej wydania, czy też bezpodstawnie zaniechał załatwienia sprawy co do istoty. W rezultacie uwzględnienie sprzeciwu może nastąpić jedynie w przypadku naruszenia art. 138 § 2 k.p.a.
Badając w świetle powyższych kryteriów zasadność wydania zaskarżonej decyzji, Sąd stoi na stanowisku, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Przypomnieć przyjdzie, że z art. 138 § 2 k.p.a. wynika, iż organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W doktrynie przyjmuje się, iż naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a. zachodzi, gdy organ I instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego, gdy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem przepisów procesowych bądź w sytuacji nieustalenia istotnych okoliczności faktycznych niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Jeżeli więc organ odwoławczy ma wątpliwości co do stanu faktycznego i stwierdza potrzebę przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części, to wówczas zachodzą przesłanki wydania decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 238/12).
W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ odwoławczy nie mógł we własnym zakresie merytorycznie zakończyć sprawy, co w istocie musiało doprowadzić do wniosku, że organ ten nie naruszył art. 138 § 2 k.p.a. Brak w aktach sprawy dokumentów, z których wynikałby krąg osób obowiązanych do partycypacji w ponoszeniu opłaty za pobyt członka rodziny w DPS, uniemożliwił dokonanie oceny, czy na skutek wydanych decyzji lub zawartych umów nie doszło już do obciążenia osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., pełną lub częściową kwotą opłaty za pobyt podopiecznej w DPS.
W ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie zwrócił uwagę na uchybienia w zakresie przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego. Uwzględnienie w materiale dowodowym decyzji wydanych wobec pozostałych osób zobowiązanych jest bowiem niezbędne z punktu widzenia niniejszego postępowania. Powyższe ustalenia pozwolą na określenie kręgu osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., a także na ustalenie w jakim zakresie doszło do obciążenia pozostałych krewnych przedmiotową opłatą.
Jednocześnie należy zauważyć, że organ odwoławczy prawidłowo wskazał na niedostateczne wyjaśnienie przez organ I instancji kwestii miejsca zamieszkania lub pobytu skarżącego na terytorium RP. Słusznie bowiem stwierdził, że konieczne jest zwrócenie się przez organ I instancji do właściwego urzędu stanu cywilnego o udzielenie informacji, jaki adres do doręczeń wskazał skarżący w związku ze zgłoszonym przez niego wnioskiem o zmianę nazwiska, na jaki adres została skarżącemu wysłana decyzja w tym przedmiocie, czy została ona odebrana i przez kogo. Ustalenia te mogą bowiem okazać się kluczowe dla przedmiotowej sprawy.
Reasumując Sąd uznał, że organ odwoławczy nie naruszył art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ nie mógł on w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy samodzielnie rozstrzygnąć sprawy. Podkreślenia wymaga, iż organ odwoławczy w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego nie może gromadzić nowych dowodów, czynić nowych ustaleń faktycznych i je oceniać, jeżeli mają one istotny wpływ na wynik postępowania i ich rozważenie wymaga podjęcia przez organ odwoławczy szeregu czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2688/20).
Wyjaśnić też przyjdzie, że oddalenie sprzeciwu z przedstawionych powyżej przyczyn nie oznacza, że stanowisko kuratora prezentowane w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego co do meritum sprawy, pozbawione jest racji. Sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw w granicach zakreślonych art. 64e p.p.s.a. i uznając za prawidłowe zastosowanie przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a., nie ma jednak możliwości odniesienia się do kwestii merytorycznych. Wobec konieczności ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ I instancji, merytoryczna ocena sprawy byłaby przedwczesna na obecnym etapie postępowania. Organ odwoławczy wskazując na zakres, w jakim ponowne postępowanie winno być przeprowadzone, też nie przesądził o wyniku sprawy. Oznacza to, że do wszystkich twierdzeń i argumentów kuratora organy winny się również odnieść w ponownie prowadzonym postępowaniu. Dodatkowo, w związku z ujawnionym w aktach sprawy postępowaniem w przedmiocie zmiany nazwiska skarżącego, w zależności od wyniku tego postępowania, obowiązkiem organów będzie prawidłowe oznaczenie osoby skarżącego.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151a § 2 w związku z art. 64d § 1 i art. 64e p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl