II SA/Gl 333/22

II SA/Gl 333/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1589/22 - Postanowienie NSA z 2023-07-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 , art. 3 pkt 22
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi B. B. (B.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 października 2021 r. nr DSO.5211.376.2021.3.JM odmówił B.B. (strona, skarżąca), przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – L.W..
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że postepowanie w sprawie wszczęto na wniosek strony z dnia 21 września 2021 r, uzupełniony dokumentacją z dnia 18 października 2021 r o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, L.W.. Dalej wyjaśnił, że niepełnosprawność matki skarżącej - osoby wymagającej opieki – powstała po ukończeniu 25 roku życia, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.111 z późn. zm. – dalej u.s.r.), która przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W odwołaniu od decyzji skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze od dnia 1 września 2021 r. Zarzuciła, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.s.r., a to wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K38/13. W uzasadnieniu podkreśliła, że zastosowanie, po ogłoszeniu powołanego wyżej wymienionego wyroku Trybunału, przepisu art.17 ust. 1b u.s.r. w jego pełnym dotychczasowym brzmieniu przy rozstrzyganiu o prawie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, nie zasługuje na aprobatę, gdyż pozostaje w sprzeczności z obowiązkiem wynikającym z art. 190 ust.1, art. 2 oraz art. 8 ust.1 Konstytucji RP.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń wskazując dalej, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, określa ustawa z dnia 8 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.). Przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 1 u.s.r., art. 17 ust. 1b u.s.r. oraz art. 17 ust. 5 u.s.r.
Odnosząc się do stanu faktycznego SKO wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, iż matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. nr [...] z dnia 24 sierpnia 2021 r. wydanym na stałe w oparciu o wniosek z dnia 23 czerwca 2021 r. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy u L.W. istnieje niepełnosprawność, a znaczny stopień jej niepełnosprawności datuje się od 22 czerwca 2021 r. Matka skarżącej jest wdową, tym samym obowiązek alimentacyjny strony wobec matki uległ aktualizacji. Skarżąca nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego ani rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W aktach sprawy widnieje świadectwo pracy z dnia 16 sierpnia 2021 r. z treści którego wynika, że z upływem z dnia 14 sierpnia 2021 r. rozwiązaniu uległ stosunek pracy łączący stronę z B. sp. z o.o. w związku z upływem czasu, na który została zawarta. Ponadto w aktach sprawy widnieje wydruk z CEIDG, zgodnie z którym strona prowadzi indywidualną działalność gospodarczą. Aktywność wpisu działalności gospodarczej strony została przez organ zweryfikowana.
Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 października 2021 r. wynika, że strona sprawuje nad matką całodobową opiekę w sposób stały i bezpośredni. Pracownik socjalny ustalił, że strona przygotowuje mamie posiłki, leki, pomaga jej w czynnościach higienicznych, umawia domowe wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe. Strona sprawuje opiekę nad matką w wymiarze 10 godzin dziennie. Strona oświadczyła, że ze względu na czasochłonność opieki nad matką nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odnosząc się do materialnoprawnej podstawy decyzji SKO przede wszystkim wyjaśniło, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Tym samym zdaniem SKO nie można odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że niepełnosprawność jej matki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.s.r., albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.
Według SKO, w niniejszej sprawie skarżąca nie spełnia innych ustawowych przesłanek wymaganych do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności stwierdziło, że skarżąca nie zrezygnował z innej pracy zarobkowej, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 u.s.r. Fakt prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej o nazwie firmy B.B. Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe E. jest równoznaczne z tym, iż w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała przesłanka rezygnacji z zatrudnienia czy też innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bliską osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO, skarżąca, jak dotychczas reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie prawa materialnego, t.j. art. 17 ust. 1pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.s.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej L.W. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż prowadzi nadal działalność gospodarczą i nie zrezygnowała z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię , t.j. art. 6 k.p.a, art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie wbrew treści zawartej we wpisie z CEIDG o zaprzestaniu w 1996 r. działalności gospodarczej, iż nadal prowadzi ona PHU E. B.B.. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r. ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wydruku CEIDG na okoliczność ustalenia, że w dniu 31 grudnia 1996 r. zaprzestała ona prowadzić działalność gospodarczą, a w dniu 3 stycznia 2022 r. jej działalność została wykreślona z wpisu, a także zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreśliła, że choć na dzień rozpatrywania odwołania przez SKO skarżąca widniała jeszcze w CEIDG nie oznaczał, że prowadziła ona działalność gospodarczą tylko zaniedbała wykreślenia działalności z rejestru. Zdaniem skarżącej organ mógł podjąć dodatkowe działania chociażby ustalić w ZUS czy odprowadza ona składki z tego tytułu. W ocenie skarżącej organ autorytarnie ustalił, że skarżąca nadal prowadzi działalność, co jest rażącym uchybieniem organu. Zdaniem skarżącej organ błędnie ustalił, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.s.r.") , w szczególności art. 17 ust. 1 u.s.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podkreślenia wymaga fakt, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości organów obu instancji, że skarżąca jest zobowiązana do alimentacji wobec swojej matki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 24 sierpnia 2021 r.. Nie jest sporne w sprawie, że skarżąca jest jedyną córką osoby wymagającej opieki, a osoba wymagająca opieki jest wdową.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje sprawa rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.
Zauważyć należy, że z treści art. 17 ust. 1 u.s.r. wynika, że w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego konieczna jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym zgodnie z art. 3 pkt 22 u.s.r. przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1808 z późn. zm.- dalej "u.s.d.g."), przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Wpisowi do ewidencji podlegają przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi (art. 14 ust. 2 u.s.d.g.). Przedsiębiorca ma prawo we wniosku o wpis do CEIDG określić późniejszy dzień podjęcia działalności gospodarczej niż dzień złożenia wniosku (art. 14 ust. 3 u.s.d.g.).
Treść powyższych przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej pozwala stwierdzić, że prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z uzyskaniem i posiadaniem wpisu do stosownej ewidencji.
Skarżąca składając wniosek o wpis do CEIDG działalności gospodarczej, wskazała jako datę rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej dzień 21 grudnia 1994 r. r. Od chwili złożenia wniosku o wpis skarżąca uzyskała status przedsiębiorcy i mogła podjąć działalność gospodarczą. Jednocześnie skarżąca nie skorzystała z możliwości określenia późniejszego dnia podjęcia działalności gospodarczej niż dzień złożenia wniosku.
W myśl art. 14a ust. 1 u.s.d.g. przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 30 dni do 24 miesięcy, z zastrzeżeniem ust. 1a. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej oraz wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje na wniosek przedsiębiorcy (art. 14a ust. 5 u.s.d.g.). Co istotne, skarżąca nie skorzystała z możliwości zawieszenia działalności gospodarczej. Należy wskazać, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 14a ust. 3 u.s.d.g.).
Jak wynika z wpisu do ewidencji, skarżąca jako datę zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej podała dzień 31 grudnia 1996 r., natomiast wpis został wykreślony z rejestru w dniu 3 stycznia 2022 r. Tak więc skarżąca mogła do dnia 3 stycznia 2022 r. wykonywać działalność gospodarczą i osiągać przychody z tej działalności. Skarżąca nie spełniła więc warunku rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z uzyskaniem i posiadaniem wpisu do stosownej ewidencji. Z postanowień ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie wynika, aby za rezygnację z prowadzenia działalności gospodarczej uznać tylko sytuację, w której przedsiębiorca w sposób faktyczny zaprzestaje jej prowadzenia i nie uzyskuje z tego tytułu żadnych przychodów. Ustawodawca nie przewiduje faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, natomiast dla sytuacji przejściowych, uniemożliwiających prowadzenie takiej działalności, przewiduje instytucję zawieszenia jej wykonywania. Ustawodawca w sposób jednoznaczny wiąże zgłoszenie do ewidencji działalności gospodarczej z jej wykonywaniem, zatem skarżący, który w dalszym ciągu figuruje w takiej ewidencji musi być uznany za osobę prowadzącą działalność gospodarczą niezależnie od tego, czy z tytułu tej działalności uzyskuje jakieś przychody, czy też takowych nie osiąga (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 246/10, publ. CBOiS).
Na etapie postępowania przed SKO jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy wskazał prowadzenie przez skarżącą działalności gospodarczej. Ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku z dnia 16 grudnia 2021 r. z CEIDG wynika, że skarżąca prowadzi od dnia 21 grudnia 1994 r. r. działalność gospodarczą pod firmą: B.B. Przedsiębiorstwo Handlowo-E. Firma na dzień wydawania decyzji przez SKO, ma status aktywny i brak danych co do zawieszenia działalności. Powyższe oznacza, że skarżąca nie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, a tym samym mogła wykonywać działalność gospodarczą i tym samym nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zauważyć należy, że w skardze skarżąca potwierdziła, że wykreślenie jej działalności gospodarczej z CEIDG nastąpiło w dniu 3 stycznia 2022 r., a więc już po dacie wydania decyzji przez SKO.
Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznało SKO, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest prowadzenie przez skarżąca działalności gospodarczej, a więc pozostawanie w zatrudnieniu.
W ocenie Sądu, SKO – pomimo zrozumienia dla postawy skarżącej, która opiekuje się matką – trafnie w świetle obowiązujących aktualnie przepisów prawa uznało, że zachodzi przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kontrolowana decyzja nie ma bowiem charakteru uznaniowego, lecz ma charakter decyzji związanej. W związku z tym organy nie miały luzu decyzyjnego i ściśle musiały kierować się powyższymi przepisami prawa. A skoro nie zostały łącznie spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.s.r., a w szczególności nie został spełniony warunek nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, organy zmuszone były odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Konkludując, w ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy Ustalenia poczynione przez organy znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.