II SA/GL 322/25

II SA/Gl 322/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Edyta Kędzierska /przewodniczący/
Krzysztof Nowak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 16, art. 24 oraz art. 32 ust. 1d
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 grudnia 2024 r. nr SKO-PSŚ/41.5/2050/2024/20136/ w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 10 października 2024 r. nr [...]
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 10 października 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 16, art. 24 oraz art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej: "u.ś.r."), przyznał G.C. (dalej: "skarżąca") zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2024 r. do dnia 30 czerwca 2026 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że skarżąca tylko w tym okresie spełnia warunki do przyznania tego zasiłku, ponieważ wniosek o jego ustalenie został złożony w dniu 30 września 2024 r., tj. po okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r.
W odwołaniu skarżąca podała, że orzeczenie o jej niepełnosprawności zostało wydane w dniu [...] r. i odebrała je w dniu 19 lipca 2024 r., zatem dopiero po jego uprawomocnieniu mogła złożyć wniosek do organu I instancji o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 13 grudnia 2024 r., nr SKO-PSŚ/41.5/2050/2024/20136/, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 10 października 2024 r. Wywiodło w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na mocy orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia [...] r., którym uchylone zostało orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...]., nr [...]. Ustalono w nim, że niepełnosprawność skarżącej istnieje od urodzenia, ale ten stopień datuje się do dnia [...] r. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że należało przyznać skarżącej prawo do powyższego zasiłku od dnia 1 września 2024 r. do 30 czerwca 2026 r., gdyż dopiero w dniu 30 września 2024 r. skarżąca wniosła o jego przyznanie, czyli już po upływie trzech miesięcy od daty wydania orzeczenia z dnia [...] r.
Pismem z dnia 3 lutego 2025 r. (data stempla pocztowego, k. 2 akt sadowoadministracyjnych) skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję Kolegium. Wniosła o jej zmianę w zakresie okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Identycznie, jak w treści odwołania akcentowała, że orzeczenie z dnia [...] r. zostało nadane przesyłką pocztową w dniu 10 lipca 2024 r., którą odebrała w dniu 19 lipca 2024 r. W jej ocenie, uprawomocniło się ono po 30 dniach od jego doręczenia i dopiero ten dzień jest początkiem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zatem, skoro wniosek o zasiłek pielęgnacyjny złożyła w dniu 30 września 2024 r., to spełnia ustawowy wymóg jego przyznania, bowiem uczyniła to niezwłocznie w okresie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasłużyła na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obydwu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej w skrócie, jak dotychczas: "u.ś.r."). Jak stanowi art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i jest świadczeniem pieniężnym. Przysługuje m.in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia (art. 16 ust. 3 u.ś.r.).
Przepisy u.ś.r. dotyczące postępowania o przyznanie świadczeń rodzinnych zakładają, że te spośród świadczeń rodzinnych, które mają charakter pieniężny, mają być przyznawane od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., publ. Dz. U. z 2007 r. nr 200, poz. 1446). Stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Wyjątek od tej zasady stanowi art. 24 ust. 2a u.ś.r., według którego "jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". W ujęciu czasowym norma ta wyznacza zakres materialnego prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności. Jest to jednak także norma procesowa regulująca zależność pomiędzy postępowaniem w sprawie ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności a postępowaniem w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego. W procesowym kontekście należy odczytywać zawarte w tym przepisie sformułowanie odnoszące się do wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, od którego złożenia ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Przepis ten odwołuje się także do przesłanki "dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności", zatem do daty ostatecznego (prawomocnego) rozstrzygnięcia kwestii niepełnosprawności. Ten element normy prawnej nie może być pomijany w procesie wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Jednocześnie należy wyjaśnić, że wspomniany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. okres trzech miesięcy liczy się (w sytuacji złożenia odwołania do sądu powszechnego) od daty prawomocności wyroku wydanego w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności.
Nie chodzi zatem wyłącznie o datę najwcześniej złożonego wniosku o wydanie orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności, ale o taki wynik postępowania wywołanego takim wnioskiem, który umożliwia przyznanie świadczenia rodzinnego zależnego od niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 318/24). Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia zatem nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności mającym charakter prejudycjalny dla przyznania świadczenia.
Wskazać również należy na przepis art. 24 ust. 4 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Jak wynika z cytowanych powyżej przepisów regulacje dotyczące ustalenia okresu, na jaki przyznany zostaje zasiłek pielęgnacyjny, zawierają art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 u.ś.r.
W tym miejscu należy odwołać się do szczególnego stanu faktycznego sprawy ustalonego na podstawie przedłożonych akt administracyjnych, bowiem kwestią sporną jest zasadność przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy niż od dnia 1 września 2024 r.
Analiza orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim, dotyczącego niepełnosprawności skarżącej wskazuje, że zostało ono wydane w dniu [...] r., po rozpatrzeniu odwołania z dnia 2 lutego 2024 r. od orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r., nr [...], którego nie ma w aktach. W sprawie nie ustalono zatem kiedy skarżąca złożyła wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, oraz jaki czas upłynął pomiędzy złożeniem wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności a dniem złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności.
Nie ulega wątpliwości, że skarżąca od urodzenia jest osobą niepełnosprawną wymagającą szczególnego wsparcia, a ustalony orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] r. (pkt V), jak również wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6). Z załączonych dokumentów wynika, że jej stan zdrowia począwszy od 1998 r. ulega stopniowemu pogorszeniu, co potwierdzają zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] r. i [...] r. (zacytowane w orzeczeniu) oraz karty wizyt lekarzy specjalistów z dnia: [...] r.; [...] r.; [...] r., i [...] r., a więc również w okresie od dnia, kiedy złożyła odwołanie w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności, tj. 2 lutego 2024 r.
Z treści znajdującego się w aktach administracyjnych odwołania od decyzji organu I instancji i przedstawionego w nim toku rozumowania skarżącej wynika, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia [...] r., zostało nadane przesyłką pocztową, którą odebrała w dniu 19 lipca 2024 r. Wówczas to dopiero dowiedziała się o treści orzeczenia i czekała na jego uprawomocnienie się, co wynika z treści pouczenia znajdującego się na stronie 2 tego orzeczenia (cytat: "w terminie miesiąca od dnia doręczenia orzeczenia").
Należy zaakcentować, że skarżąca z uwagi na stan zdrowia (potwierdzony zaświadczeniami lekarzy specjalistów) wymaga szczególnego wsparcia, stąd też brak pouczenia o treści obowiązujących w jej sprawie konkretnych norm prawa materialnego, zawartych w przepisach u.ś.r., nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami, zważywszy na fakt, że jeśliby liczyć termin na złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny od uprawomocnienia się orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim a nie jego odebrania, to skarżąca nie uchybiła 3-miesięcznemu terminowi określonemu w art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że rozwiązanie ustawodawcy przewidziane w art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności, mającym charakter prejudycjalny dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym zgodzić się należy ze skarżącą, że skoro złożyła wniosek o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego, mieszcząc się w terminie określonym w art. 24 ust. 2a u.ś.r., to wnioskowane świadczenie winno zostać jej przyznane od daty wcześniejszej niż od dnia 1 września 2024 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Powyższe potwierdza także orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące liczenia terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. w sytuacji orzeczenia o niepełnosprawności przez sąd powszechny. Przyjęto w nim, że trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3587/18 oraz wyroki WSA: w Lublinie z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 390/21 i w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 633/20).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "W sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy dokonać nie tylko z uwzględnieniem funkcji, którą realizować ma dane świadczenie opiekuńcze oraz mechanizmu jego przyznawania uzależnionego od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, ale i też innych regulacji przewidzianych w systemie prawa. Co też w konsekwencji prowadzi do przyjęcia, że wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia opiekuńczego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania. W takim wypadku wniosek w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wraz z kompletem dokumentów, złożony przez osobę uprawnioną w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku winien być uznany za złożony w terminie." (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3587/18).
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji wyda rozstrzygnięcie, uwzględniające powyżej dokonaną ocenę prawną normy art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. przy wyznaczeniu początkowego terminu prawa do wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, będąc związany treścią art. 153 p.p.s.a., oraz terminu złożenia wniosku do Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności.
W związku z powyższym, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.