II SA/Gl 294/25

II SA/Gl 294/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-07-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Artur Żurawik /przewodniczący/
Krzysztof Nowak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 32 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1, ust. 6
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 10 stycznia 2025 r. nr SKO.4106.503.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 maja 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta C. (dalej: organ pierwszej instancji), w oparciu o art. 32 ust. 1, art. 1 ust. 3, art. 2 pkt 2, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) w zw. art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm.), uchylił decyzję nr [...] z dnia 18 sierpnia 2021 r. w sprawie przyznania M. B. (dalej: Strona, Skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad B. G.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podał, że w toku czynności urzędowych powziął wiadomość, że Strona dnia 19 grudnia 2023 r. nabyła uprawnienia do emerytury na podstawie decyzji nr [...] z dnia 4 stycznia 2024 r. Organ wyjaśnił, iż stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury. W związku z tym, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została wydana dnia 4 stycznia 2024 r., zatem organ stwierdził, że od tego dnia nie przysługuje Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja została doręczona w dniu 14 maja 2024 r.
W odwołaniu od ww. decyzji, wniesionej w ustawowym terminie (dnia 22 maja 2024 r.), Strona wskazała, że przed nabyciem praw emerytalnych pozostała na rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 sierpnia 2024 r. Zdaniem Strony w sprawie doszło do naruszenia art. 190 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 1 i art. 2 Konstytucji RP. Nie można bowiem uznać, że przepis, który utracił moc obowiązującą nie może być stosowany do stanów prawnych ukształtowanych w okresie, kiedy przepis ten obowiązywał. Strona podkreśliła, że ograniczenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest krzywdzące dla osoby niepełnosprawnej i jej rodziny. W powołaniu na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego podała, że deklarowana przez ustawodawcę konieczność racjonalizowania systemu świadczeń opiekuńczych sama w sobie nie uzasadnia znoszenia praw słuszne nabytych. Nowe regulacje prawne powinny chronić uzyskane prawa co oznacza, że uzyskane raz prawo nie może być odebrane lub w niekorzystny sposób zmodyfikowane. Strona wskazała również, że opiekun osoby dorosłej i opiekun osoby do 18 roku życia nie powinni być traktowani odmiennie.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: organ odwoławczy), działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), decyzją z dnia 10 stycznia 2025 r. znak SKO.4106.503.2024, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Po przywołaniu stanu sprawy i podstawy prawnej znajdujących w niej zastosowanie organ odwoławczy wskazał, że na mocy art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, wobec powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r., sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących przed 1 stycznia 2024 r. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a trudna sytuacja życiowa Strony i pobieranie emerytury w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne nie może przemawiać za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Organy nie mogą przy tym pomijać, że emerytura jest Stronie wypłacana, co powoduje wykluczenie z kręgu uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. pozwala, w przypadkach w nim wskazanych, na uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej, na mocy której osoba nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a jak miało to miejsce w niniejszej sprawie Strona nabyła uprawnienia do emerytury od dnia 19 grudnia 2023 r. na podstawie decyzji z dnia 4 stycznia 2024 r., zatem od dnia 4 stycznia 2024 r. Odwołującej się nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ przestała spełniać przesłanki do jego pobierania. Końcowo zauważył, że osoba wymagająca opieki pobiera świadczenie wspierające w kwocie 3.919 zł.
Decyzja została doręczona w dniu 20 stycznia 2025 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, złożonej w dniu 23 stycznia 2025 r., względem zaskarżonej decyzji sformułowała zarzuty naruszenia: art. 69, art. 71, art. 2, art. 32, art. 33, art. 67 ust. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi Skarżąca zwróciła uwagę, że świadczenie emerytalne otrzymała z dniem 4 stycznia 2024 r., natomiast zmiana przepisów nastąpiła 1 stycznia 2024 r. Podkreśliła, że ustawa zmieniająca narusza prawa do szczególnej pomocy osób niepełnosprawnych ze strony państwa oraz narusza zasadę poszanowania praw słusznie nabytych. Zdaniem Skarżącej odebranie świadczenia pielęgnacyjnego z powodu należnej ze względu na wiek emerytury jest bezzasadne. Jako złamanie zasady proporcjonalności Skarżąca oceniła uzależnienie świadczenia od pobierania emerytury w stosunku do osób z prawem nabytym przed 31 grudnia 2023 r. Wskazała także na naruszenie zasady równości i zakazu dyskryminacji określonych w art. 32 i art. 33 Konstytucji RP. Powyższe, jak wskazała Skarżąca, "zmusiły" osobę niepełnosprawną do przejścia na świadczenie wspierające. Podała również, że otrzymane za miesiące styczeń-kwiecień 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne zostały przeznaczone na potrzeby osoby niepełnosprawnej, w związku z tym Strona wyraziła zaniepokojenie o ewentualną konieczność zwrotu tych środków.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
W dniu 3 kwietnia 2025 r. do akt wpłynęło pismo Skarżącej, w treści którego Skarżąca podała, że za miesiące styczeń-kwiecień 2024 r. zostało wypłacone świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 11.952 zł, natomiast świadczenie wspierające od 25 maja 2024 r. w wysokości 3.920 zł. Podkreśliła, że nie była świadoma, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem podlegającym zwrotowi.
W dniu 24 czerwca 2025 r. do akt wpłynęło pismo pełnomocnika Skarżącej z dnia 7 czerwca 2025 r., w treści którego pełnomocnik podtrzymał osobistą skargę Skarżącej, wskazał nadto, że zdaniem Skarżącej, istnieją sytuacje, gdy mając prawo do emerytury można pobierać świadczenie pielęgnacyjne i nie należy odbierać tego prawa Skarżącej, która opiekuje się matką. Wykonywana opieka uniemożliwia uzyskanie Skarżącej dodatkowego dochodu, z tej przyczyny Skarżąca wszystkie potrzeby musi zaspokajać wyłącznie z kwoty świadczenia emerytalnego. Ponadto wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz obowiązujących przepisów świadczenie pielęgnacyjne na osobę dorosłą może aktualnie pobierać również emeryt. Pełnomocnik sformułował również wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Tego rodzaju naruszeń Sąd w rozpoznawanej sprawie się nie dopatrzył. Skarga podlegała zatem oddaleniu.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione wyżej kryteria, została objęta opisana wyżej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2025 r. w przedmiocie uchylenia świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.
Zgodnie z brzmieniem art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Jak wynika z akt sprawy decyzją nr [...] z dnia 18 sierpnia 2021 r. organ przyznał Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, na okres od 9 stycznia 2020 r. do bezterminowo (karta nr 99 akt administracyjnych, w decyzji zawarto pouczenie o treści "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury"). Decyzja została zmieniona w zakresie wysokości świadczenia decyzjami: nr [...] z dnia 14 grudnia 2021 r. (karta nr 114 akt administracyjnych) oraz nr [...] z dnia 18 grudnia 2022 r. (karta nr 127 akt administracyjnych). Na mocy decyzji z dnia 4 stycznia 2024 r., znak [...] zostało przyznane Skarżącej prawo do emerytury od dnia 19 grudnia 2023 r. (karta nr 149 akt administracyjnych).
Dostrzec należy również, iż pismem z dnia 21 września 2023 r. (doręczonym Skarżącej w dniu 4 października 2023 r.) organ poinformował Skarżącą o nowych zasadach przyznawania i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, w treści przesłanej informacji wskazano m.in., że świadczenia opiekuńcze przyznane na dotychczasowych zasadach nie przysługują, jeśli osoba wymagająca opieki będzie miała przyznane prawo do świadczenia wspierającego (karta nr 130 akt administracyjnych). W związku z wnioskiem z dnia 19 września 2024 r., decyzją z dnia 11 października 2024 r. przyznano osobie wymagającej opieki - matce Skarżącej, świadczenie wspierające od dnia 24 maja 2024 r. do dnia 31 maja 2031 r. (karta nr 152 akt administracyjnych). Pierwszoinstancyjna decyzja w niniejszym postępowaniu zapadła natomiast w dniu 9 maja 2024 r.
Wobec nabycia przez Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed 31 grudnia 2023 r., zasadnie organy zastosowały przepisy w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nie można mówić zatem o naruszeniu praw słusznie nabytych w rozumieniu przedstawionym w skardze.
Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu sprzed nowelizacji), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Ustalenie prawa do emerytury stanowi zatem negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2800/20). Z przyczyn powyżej wskazanych stanowisko Skarżącej zawarte zarówno w skardze jak i piśmie pełnomocnika z dnia 7 czerwca 2025 r. co do tego, że uzyskanie prawa do emerytury nie ma wpływu na uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest prawidłowe.
Sąd dostrzega uchybienie w postaci niepouczenia Skarżącej o prawie do zawieszenia prawa do emerytury, przed wydaniem rozstrzygnięcia, w ocenie Sądu naruszenie to jednak wobec pobierania przez osobę wymagającą opieki, świadczenia wspierającego, przyznanego od dnia 24 maja 2024 r. mocą decyzji z dnia 11 października 2024 r., nie miało istotnego wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie, a tylko takie może stanowić podstawę do wzruszenia zaskarżonej decyzji. Jak stanowi art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego.
Przewidziany w przywołanym już przepisie art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb uchylenia decyzji ostatecznej uwarunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ pierwotny stan sprawy (z chwili ustalenia prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. przesłanek stwarza organowi administracji publicznej możliwość uruchomienia z urzędu stosownego postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest normą lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji prowadzone na tej podstawie jest postępowaniem w nowej sprawie.
Sąd w składzie orzekającym nie miał wątpliwości, że zapadła w dniu 4 stycznia 2024 r. decyzja przyznająca prawo do świadczenia emerytalnego od dnia 19 grudnia 2023 r. stanowiła o zmianie pierwotnego stanu sprawy, który istniał w chwili ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Skarżącej. Rozstrzygnięcie to, stanowi inną okoliczność, o której mowa w art. 32 ust. 1 u.ś.r., która zasadnie została zakwalifikowana przez organy administracji publicznej orzekające w sprawie jako podstawa uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia rodzinnego.
Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd nie dopatrzył się innych, poza wyżej wymienionym, naruszeń przepisów postępowania. W sprawie właściwie ustalono stan faktyczny, prawidłowo go rozważono z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego, w tym przepisów przejściowych, które poddano trafnej wykładni i następnie zasadnie zastosowano. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r. Ze względy na ten konstytutywny charakter decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą jej wydania. Wskazana reguła również nie została naruszona w rozpoznawanej sprawie. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia wskazanych w skardze norm konstytucyjnych. Od maja 2024 r. przysługuje bowiem osobie wymagającej opieki pomoc w postaci świadczenia wspierającego.
Poza granicami sprawy pozostaje natomiast ewentualna kwestia nienależnie pobranych świadczeń, przedmiotem niniejszej sprawy jest jedynie uchylenie decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zarzuty skargi należało zatem uznać za chybione.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.