II SA/GL 290/21

II SA/Gl 290/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik
Grzegorz Dobrowolski /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1862/21 - Wyrok NSA z 2023-09-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 821
art. 32 ust. 1, art37 ust. 1 art. 193
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2021r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. odmówił odstąpienia od ustalenia M. Z. opłaty za pobyt dziecka Z. Z. umieszczonego w pieczy zastępczej od dnia 4 lipca 2019 r. do dnia 20 października 2019 r. Umieszczenie córki strony nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego K. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. W uzasadnieniu organ zwięźle przedstawił stan sprawy, dokonał wyliczeń dochodów strony oraz kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej. Wskazał, że zgodnie z uchwałą Rady Miasta K. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w sytuacji gdy dochody przekraczają 150% kryterium dochodowego, nie ma możliwości odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1.051,50 zł a dla czteroosobowego gospodarstwa domowego 3.168,00 zł. Tym samym też, w związku z ustaloną u strony wysokością dochodu brak było możliwości odstąpienia w całości od ustalenia opłaty. W związku z powyższym organ rozważył możliwość odstąpienia w od ustalenia przedmiotowej opłaty w części. Ww. uchwała przewiduje bowiem możliwość odstąpienia w części od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jeżeli występuje jedna z poniższych okoliczności:
a) ponoszenie odpłatności za pobyt innych dzieci w pieczy zastępczej, domu pomocy społecznej lub innej placówce,
b) niepełnosprawność lub długotrwała choroba,
c) ciąża lub samotne wychowywanie dziecka,
d) innej szczególne uzasadnione okoliczności dot. sytuacji rodzinnej.
W ocenie organu, w rozpatrywanej sprawie, żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała.
Odwołanie od tej decyzji założył jej adresat. Podniósł, że błędnie ustalono, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki dla odstąpienia w części od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej wobec zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności, w tym polegających na samotnym wychowywaniu tejże córki od września 2019 r., wyłącznym ponoszeniu wszystkich jej kosztów utrzymania. Pominięto fakt, że pobyt córki w domu dziecka pozbawiony był podstaw prawnych ponieważ Sąd Rejonowy K. w K. postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) umorzył postępowanie w sprawie wydania zarządzeń opiekuńczych w zakresie umieszczenia Z. Z. w placówce opiekuńczo- wychowawczej. Wadliwe przyjęto, że samotne wychowywanie dziecka w rozumieniu uchwały Rady Miasta K. nr [...] dotyczy wyłącznie dziecka niepełnoletniego. Pominięto treść art. 193 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pomimo że zachodzą przesłanki dla solidarnej odpowiedzialności rodziców córki z tytułu opłat za jej pobyt w pieczy zastępczej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 1a, ust.2, ust. 6, ust. 7a do 8 oraz art. 194 ust. 1, 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( Dz. U. z 2019 r. poz. 1111) za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie.
Zgodnie natomiast z art. 194 ust. 2 ustawy Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zaistniały przesłanki całkowitego lub częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji i umorzenia postępowania zarzucił SKO w Katowicach naruszenie:
I. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez:
a) zaniechanie dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i nieuwzględnienie całego materiału dowodowego poprzez pominięcie oświadczeń i pism skarżącego, znajdujących się w aktach, z których wynika, iż skarżący od samego początku postępowania deklarował pełną gotowość do roztoczenia opieki i zapewnienia wychowania córce, a co stanowiło przesłankę negatywną dla objęcia jej pieczą zastępczą,
b) pominięcie treści dokumentów, z których wynika, że córka w okresie objętym zaskarżoną decyzją przebywała przez znaczny okres czasu u dziadków ojczystych oraz na wakacjach ze znajomymi, co powoduje, że nie przebywała nieprzerwanie przez okres 30 dni w pieczy zastępczej, a co zgodnie z treścią Uchwały Rady Miasta K. z dnia [...] r. (§ 2 pkt 2) stanowi przesłankę dla odstąpienia od obciążania opłatami z tego tytułu,
c) pominięcie dowodu ze znajdujących się aktach sprawy postanowień Sądu Rejonowego K. w K., z których wynika, że wobec uzyskania przez córkę pełnoletniości (co nastąpiło w dniu [...] r.) postępowanie w sprawie objęcia jej pieczą zastępczą zostało przez Sąd umorzone, a która to okoliczność w zakresie jej skutków prawnych powinna być poddana ocenie w trybie art. 81a §1 kpa, czego organy I i II instancji zaniechały,
II prawa materialnego, a to:
a) art. 32 ust. 1 w zw. z art. 37 ust 2 pkt 1a ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej poprzez uznanie, że może ona być sprawowana w sytuacji możliwości zapewnienia dziecku opieki ze strony rodzica posiadającego pełną lub ograniczoną władzę rodzicielską oraz że w takiej sytuacji możliwe jest dalsze sprawowanie tej pieczy w trybie przepisów art. 37 ust. 2 pkt 1 a ustawy - nawet po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości,
b) art. 109 § 2 pkt 5 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (krio) w zw. z art. 755 § 1 pkt 4 kpc i art. 732 kpc poprzez uznanie, że umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej na mocy postanowienia Sądu o zabezpieczeniu, wydanego na 4 dni przed osiągnięciem przez uprawnionego pełnoletniości jest skuteczne, także w sytuacji upadku tego zabezpieczenia po upływie tego okresu wskutek umorzenia postępowania zabezpieczającego i opiekuńczego,
c) art. 7a k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w realiach niniejszej sprawy zachodzą poważne wątpliwości co do normy prawnej będącej podstawą dla nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt dorosłego dziecka w pieczy zastępczej.
a w konsekwencji naruszenie
d) art. 193 ustawy poprzez uznanie, że w przypadku braku podstaw dla przebywania osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej rodzice takiej osoby są zobowiązana do ponoszenia kosztów jej utrzymania i pobytu w takiej pieczy
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Rozstrzygana sprawa dotyczy odstąpienia od opłaty za pobyt córki obecnie skarżącego w pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020, poz. 821) "piecza zastępcza jest sprawowana w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców". Zgodnie zaś z art. 35 ust. 1 ustawy "umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 35a, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 103 ust. 2 pkt 2 i 3".W rozstrzyganej sprawie umieszczenie córki skarżącego w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego K. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Sąd nie będzie tu odnosił się do zarzutów skargi dotyczących zasadności umieszczenia w tej pieczy, jak również stosunku strony do tego faktu. Zarówno organy administracji, jak i WSA obecnie są związane orzeczeniem sądu powszechnego. W
Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 1a, ust.2, ust. 6, ust. 7a do 8 oraz art. 194 ust. 1, 2 i 3 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
W trakcie pobytu w pieczy zastępczej córka skarżącego uzyskała pełnoletniość. Teoretycznie wystąpiła zatem przesłanka przewidziana w art. 37 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym "objęcie dziecka jedną z form pieczy zastępczej następuje na okres nie dłuższy niż do osiągnięcia pełnoletności". Córka skarżącego wystąpiła jednak do dyrektora placówki o możliwość dalszego przebywania w domu dziecka, na co uzyskała zgodę. Jak bowiem stanowi art. 37 ust. 2 ustawy "osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia, jeżeli [...] uczy się [...] w szkole".
Uzyskanie przez córkę skarżącego pełnoletniości (połączone z pobytem w domu dziecka) nie spowodowało jednak, że nie przebywała ona dalej w pieczy zastępczej. Niezasadne jest tu powoływanie się tylko na treść wspomnianego art. 37 ust. 1 ustawy. Nie może być on bowiem interpretowany od całości regulacji ustawowej. Pomimo osiągnięcia pełnoletności osoba umieszczona w pieczy zastępczej może, przy spełnieniu określonych w tej normie prawnej warunków, przebywać w dalszym ciągu w dotychczasowym miejscu pieczy zastępczej, nie dłużej, niż do ukończenia 25 roku życia, która to sytuacja odnosi się również do córki skarżącego. O tym, że wówczas taka pełnoletnia już osoba przebywa w pieczy zastępczej, w rozumieniu art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy świadczy choćby treść art. 82 ust. 1 ustawy "jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej" oraz treść ust. 1b tego artykułu ("przebywając w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 37 ust. 2"). Należy zatem przyjąć, że sytuacje, o jakich mowa w art. 37 ust. 2 omawianej ustawy stanowią wyjątek od zasady wynikającej z ust. 1 tego artykułu (podobnie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. II SA/Gl 781/20). Taki wyjątek zachodził też w przypadku córki skarżącego. Należy więc uznać, że w tym zakresie zarzuty skargi są nieuzasadnione.
Pozostaje do rozpatrzenia kwestia możliwości zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej. Tu należy odwołać się do wspomnianej wcześniej uchwały Rady Miasta K. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W § 2 przewiduje ona odstąpienie od opłaty w całości, jeżeli dochód w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz w sytuacji, gdy jednorazowy pobyt dziecka w placówce nie przekroczył 30 dni. Jak wykazały organy administracji dochód skarżącego znacząco przekracza kryterium dochodowe. Jednocześnie pobyt jego córki w placówce trwał od dnia 4 lipca 2019 r. do dnia 20 października 2019 r. – czyli więcej niż 30 dni. Nieuzasadniona jest argumentacja strony, że w trakcie pobytu w ośrodku córka odwiedzała dziadków, czy też wyjechała ze znajomymi. Ustawa przewiduje jeden przypadek zmniejszenia opłaty w przypadku nieprzebywania fizycznie dziecka w placówce. Otóż zgodnie z jej art. 193 ust. 6a "opłaty, o której mowa w ust. 1, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców". Taka sytuacja nie miała jednak w rozpatrywanej sprawie miejsca i zarzuty skargi w tym zakresie są nieuzasadnione.
Sąd nie dopatrzył się wreszcie przesłanek do częściowego zwolnienia skarżącego z przedmiotowej opłaty. Zgodnie z § 3 powyższej uchwały może to nastąpić, jeżeli dochód w rodzinie przekracza kryterium lecz przemawia za tym sytuacja rodzinna i majątkowa oraz występuje dodatkowo jedna z poniższych okoliczności:
a) ponoszenie udokumentowanej odpłatności za pobyt innych dzieci w rodzinie zastępczej, placówce, domu pomocy społecznej lub innej placówce,
b) niepełnosprawność lub długotrwała choroba powodująca udokumentowany wzrost kosztów utrzymania,
c) ciąża lub samotne wychowywanie dziecka,
d) zdarzenie losowe, gdy jego skutki bezpośrednio dotknęły członka rodziny,
e) inne, szczególnie uzasadnione okoliczności dot. sytuacji rodzinnej.
Skarżący nie wykazał, ażeby jakakolwiek z wyżej wymienionych sytuacji miała miejsce.
Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.