I OSK 948/22

I OSK 948/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-07-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Łd 842/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-02-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1061
§ 30 ust.1 i 2 oraz § 31 ust.1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 842/21 w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 17 marca 2020 r., nr SKO.4118.34.2020 w przedmiocie uznania za niezależnie pobrane i zwrotu świadczenia "Dobry start" oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 842/21 (dalej wyrok z 08.02.2022) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej Sąd I instancji, WSA) w sprawie ze skargi T. A. (dalej Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] (dalej decyzja SKO) w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia "Dobry start" uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] znak: [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. (pkt I) oraz przyznał i nakazał wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. K. (dalej pełnomocnik Skarżącego), prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Łodzi przy al. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych.
Skarżący złożył wniosek o świadczenie "Dobry start" na swoje dziecko - A. A. Przedmiotowe świadczenie zostało przyznane i wypłacone, zgodnie z informacją z dnia [...] września 2018 r., na wskazany we wniosku rachunek bankowy. Występując z wnioskiem o przyznanie świadczenia Skarżący załączył kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt XIIC 1644/13 orzekającego o rozwiązaniu związku małżeńskiego zawartego pomiędzy Skarżącym a J. Ż. (pkt 1) oraz w przedmiocie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnią A. A. , powierzając ją obojgu rodzicom, ustalając jednocześnie, iż miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania matki J. Ż. (pkt 2). Ponadto Sąd zobowiązując oboje rodziców do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania małoletniej A. A. , zasądził od Skarżącego na rzecz dziecka alimenty w kwocie 20 zł miesięcznie. Jednocześnie Sąd nie rozstrzygał w przedmiocie kontaktów skarżącego z córką (pkt. 3-4 wyroku).
Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. Prezydent Miasta [...] (dalej decyzja Prezydenta) uznał wypłacone skarżącemu świadczenie "Dobry start" za świadczenie nienależne pobrane i orzekł o jego zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, iż z treści w/w wyroku z dnia 16 maja 2014 r. bezspornie wynika, że Skarżący nie sprawuje bezpośredniej opieki nad córką. Tym samym w ocenie organu, stronie nie przysługuje prawo do otrzymania przedmiotowego świadczenia, gdyż jak wynika z § 30 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r. w sytuacji zbiegu prawa rodziców do świadczenia "Dobry start" wypłaca się je rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia Skarżący wniósł odwołanie, w którym podnosił, iż z treści przedłożonego wraz z wnioskiem wyroku z dnia 16 maja 2014 r. wprost wynika, że zarówno on, jak i matka dziecka, sprawując władzę rodzicielską nad córką są zobowiązani do ponoszenia kosztów jej utrzymania i wychowania. Tym samym, w ocenie skarżącego przedmiotowe świadczenie przysługuje po połowie każdemu z rodziców lub w całości jednemu, który o nie wystąpi po uprzednim ustaleniu pomiędzy obojga rodzicami, że drugi z rodziców o świadczenie występował nie będzie. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie warunek taki został spełniony, bowiem o świadczenie wystąpił tylko on sam, a co za tym idzie wydana decyzja jest nadinterpretacją prawa.
Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej decyzja SKO) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że stosownie do treści art. 26 kc miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). Dalej Kolegium podniosło, że zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2018 r. świadczenie "Dobry start" przysługuje: rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko. W myśl § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia przedmiotowe świadczenie w wysokości 300 zł., jednakże w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia dobry start. Natomiast zgodnie z § 30 rozporządzenia w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia "Dobry start", świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W myśl § 30 ust. 3 rozporządzenia, w przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry start" przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry start" w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy, o którym mowa w § 3 pkt 4 lit. a, ustala, kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.), w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
Kolegium wskazało, iż w niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że z wnioskiem o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia wystąpił wyłącznie Skarżący. Jednakże wobec treści załączonego do akt sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi XII Wydział Cywilny Rodzinny z 16 maja 2014 r. (sygn. akt. XIIC 1644/13) zgodnie z którym, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dziecka jako miejsce zamieszkania matki, zobowiązując jednocześnie oboje rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania córki i zasądzając z tego tytułu od ojca określone alimenty na rzecz dziecka, wreszcie nie rozstrzygając o sposobie kontaktów ojca z córką organ I instancji wydał decyzję uznając przyznane świadczenie za nienależnie pobrane i orzekając o jego zwrocie wraz z odsetkami. Organ odwoławczy zauważył, że w dacie wydania wskazanego wyżej wyroku niewątpliwie pojęcie opieki naprzemiennej nie było określone przepisami prawa, niemniej jednak należało mieć również na względzie, że Skarżący w ogóle nie odniósł się do tej kwestii w odwołaniu, nie przedstawił żadnego dodatkowego, a wydanego później orzeczenia sądu powszechnego. Zdaniem organów sam fakt utrzymywania kontaktów z dzieckiem nie stanowi podstawy do roszczeń o świadczenie rządowego programu "Dobry start" na to dziecko. Reasumując, zdaniem Kolegium, w rozpoznawanej sprawie organ I instancji dokonał prawidłowej oceny prawnej, która to ocena znalazła odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji i z którą to oceną nie sposób się nie zgodzić. W niniejszej sprawie nie mamy bowiem do czynienia z opieką naprzemienną wynikającą z orzeczenia sądu, a więc zbiegiem prawa rodziców do świadczenia, przy jednoczesnym złożeniu wniosku o ustalenie tegoż prawa przez drugiego rodzica wniosku, który uzasadniałby w takiej sytuacji prawnej i faktycznej w związku z opieką nad tym samym dzieckiem dokonanie ustaleń, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i przeprowadzenie w tym celu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Orzeczenie sądu powszechnego określiło bowiem niewątpliwie miejsce zamieszkania dziecka, którym jest miejsce zamieszkania matki, a jak wynika z ww. rozporządzenia dotyczącego świadczenia "Dobry start" pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Skarżący zarzucając kwestionowanej decyzji niezgodność z prawem, podtrzymał dotychczasowe stanowisko, w szczególności, co do właściwej interpretacji pojęć "miejsca zamieszkania dziecka" oraz "faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem" posiłkując się w tym zakresie treścią wydanego w stosunku do jego osoby wyroku z dnia 16 maja 2014 r. Wskazał, że w związku z powyższym orzeczeniem, zarówno ojciec jak i matka, mając powierzoną władzę rodzicielską, zobowiązani są do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania, więc świadczenie przysługuje po połowie lub w całości jednemu z rodziców, który o nie wystąpi po uprzednim ustaleniu pomiędzy obojga rodzicami, że drugi z rodziców o świadczenie występował nie będzie. Warunek taki został spełniony. Ponadto, zdaniem skarżącego, złożył go rodzic, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W ocenie skarżącego niezrozumiały jest tok rozumowania organu, który na podstawie wywiedzionych stwierdzeń i przepisów, nakazał zwrot świadczenia. Jak wskazał skarżący, sam organ stwierdził, że wszystkie warunki zostały spełnione, jednak pieniądze wydane na dziecko należy oddać. Istotnym elementem sprawy, zdaniem strony skarżącej, jest też, że w wyniku zwrotu świadczenia, dziecko pozbawione zostałoby świadczenia, do czego niezaprzeczalnie ma prawo, ponieważ matka dziecka o takie świadczenie nie występowała, a przyznanie wyprawki szkolnej z datą wsteczną jest niemożliwe.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 408/20 (dalej wyrok z 20.11.2020) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane orzeczenie, Sąd przywołując treść § 31 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z 2018 r. regulującego instytucję zwrotu nienależnie pobranego świadczenia "Dobry start" wskazał na wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, co do konieczności rozróżnienia pojęcia "nienależnego świadczenia" od pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia". Pierwsze z wskazanych pojęć jest bowiem pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Natomiast "nienależnie pobrane świadczenie" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W ocenie Sądu z uwagi na fakt, iż w treści stanowiącego podstawę wydania kwestionowanej decyzji § 31 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r. ustawodawca posłużył się zwrotem "nienależnie pobranego świadczenia", obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Tym samym w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie nienależnej pobranego świadczenia "Dobry start" organy administracji są zobowiązane każdorazowo ustalić, a czego nie uczynił w niniejszej sprawie, czy nieuprawnione pobranie przedmiotowego świadczenia nastąpiło z winy strony, a w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie skarżący przedstawiając w organie stosowne wnioski, w tym wyrok sądu z dnia 16 maja 2014 r., wypełnił, w jego ocenie, ciążące na nim obowiązki w zakresie przedłożenia wymaganych w sprawie dokumentów, a uzyskując pozytywną decyzję organu, przyznającą mu wnioskowane świadczenie, nie miał świadomości, że świadczenie mu nie przysługuje. Podobnie organ przyznając skarżącemu wnioskowane świadczenie uznał, że skarżący spełnia wszystkie wymagane przesłanki do jego uzyskania. Wobec tego zdaniem Sądu uznać należało, że organ nie przeprowadził postępowania ze szczególną uwagą i starannością, doprowadzając w konsekwencji do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia, podczas gdy nie zostały spełnione wymagane przesłanki. Uchybienia organu w tym zakresie nie mogą powodować ujemnych skutków dla strony, która nie wprowadziła organu w błąd przedkładając wymagane w sprawie dokumenty dla przyznania jej świadczenia. Skarżący działał w zaufaniu do działań pracowników organu. W związku z tym, orzekając obecnie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, organ powinien odnieść się do tych okoliczności, gdyż w razie stwierdzenia braku świadomości skarżącego, niemożliwe jest uznanie, że skarżący pobrał nienależnie to świadczenie Ponadto Sąd zwrócił uwagę na kwestię prawidłowego pouczenia skarżącego przez organ o zasadach przyznawania i przede wszystkim zasadach zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, które jest podstawowym wyznacznikiem uznania posiadania przez świadczeniobiorcę wiedzy, co do tego, że pobierając przedmiotowe świadczenie działał niezgodnie z prawem. Wobec powyższego, z uwagi na nieprawidłową wykładnię § 31 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 2018 r., Sąd uznał skargę za zasadną.
Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wnosząc o uchylenie kwestionowanego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, kolegium zarzuciło naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, to jest:
1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego;
2. § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2018 r. poprzez błędną wykładnię, bowiem definicja "nienależnie pobranego świadczenia" określona w powyższej normie prawnej jest definicją legalną dla potrzeb postępowania o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry start", co oznacza, że ma charakter autonomiczny, a to powoduje, że nie ma podstaw do rozróżniania pojęć "nienależnego świadczenia" i "świadczenia nienależnie pobranego" w sytuacji, gdy spełnione zostają przesłanki określone ww. przepisie;
3. § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2018 r. poprzez błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia "Dobry start" jest niewystarczające do uznania, iż skarżący był prawidłowo pouczony o sytuacjach skutkujących utratą prawa do świadczenia "Dobry start";
jaki i przepisów prawa procesowego, w tym:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez:
- błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, a ponadto w toku postępowania o przyznanie świadczenia "Dobry start" jak i o uznanie go za nienależnie pobrane organy administracji nie są władne ustalać stanu zdrowia, czy też stanu psychofizycznego wnioskodawcy i uzależniać od tego treść wydanego rozstrzygnięcia;
- błędne przyjęcie że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że skarżący miał problem ze zrozumieniem podpisanego pouczenia;
3. art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 października 2021 r., I OSK 460/21 (dalej wyrok NSA z 05.10.2021) uchylił wyrok z 20 listopada 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Uzasadniając wydane orzeczenie NSA wskazał, iż podstawę prawną uznania za nienależnie pobrane przez Skarżącego świadczenie "Dobry start" stanowił przepis § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2018 r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie "Dobry start" uważa się świadczenie "Dobry start" wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Tym samym zarówno "świadomość" beneficjenta co do pobrania nienależnego świadczenia, jak również "wina" w doprowadzeniu do pobrania takiego świadczenia, nie stanowią przesłanek do uznania przedmiotowego świadczenia za nienależne pobrane, bowiem nie zostały ujęte w przywołany wyżej przepisie rozporządzenia. Dalej odnosząc się do kwestii prawidłowego pouczenia skarżącego, co do możliwości uznania pobranego przez stronę świadczenia za nienależnie pobrane i obowiązku jego zwrotu w przypadku wypłaty pomimo braku prawa do takiego świadczenia, NSA podkreślił, że w obszarze szeroko rozumianych regulacji z zakresu pomocy społecznej czy pomocy rodzinom funkcjonują także przepisy, które warunkują zwrot świadczeń od należytego pouczenia beneficjenta. Jako przykład można podać art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu obowiązującym do końca czerwca 2019 r. Sąd zaznaczył jednak, że mechanizm zwrotu świadczeń warunkowany należytym pouczeniem beneficjenta opiera się na pewnych konkretnych założeniach ustawodawcy i nie ma on zastosowania do wszelkich rodzajów świadczeń. Stosuje się go zasadniczo do świadczeń wypłacanych regularnie przez określony czas. Chodzi bowiem o uregulowanie sytuacji, gdy dana osoba, w sposób w pełni usprawiedliwiony, występuje o przyznanie jej określonego świadczenia, a dopiero później następuje zmiana okoliczności, która jest przesłanką do cofnięcia pomocy. Zrozumiałym jest, że jeżeli od beneficjentów pomocy, którzy otrzymali ją w sposób usprawiedliwiony, ma się egzekwować zwrot wypłaconych kwot, to należy takiego beneficjenta odpowiednio pouczyć o konieczności odpowiedniego zachowania się i informowania organu w przypadku zmiany okoliczności mających wpływ na przesłanki świadczeń. Regulacje dotyczące zwrotu świadczeń w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia nie są natomiast adekwatne do świadczeń jednorazowych, do których zalicza się świadczenie z programu "Dobry start". Pomoc wypłacana jest bowiem bezspornie na podstawie jednorazowej oceny wniosku, aktualnego w konkretnej dacie i nie niweczą jej zdarzenia mające miejsce później. Z tych też powodów w odniesieniu do świadczenia "Dobry start" nie ma regulacji warunkujących zwrot świadczenia od jakichkolwiek pouczeń. W tym przypadku, co wynika z treści § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2018 r., ustawodawca za jedyną istotną przesłankę obiektywną uznania przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane uznał fakt jego wypłaty mimo braku prawa do tego świadczenia. W kontekście powyższego unormowania bada się tylko, jeżeli oczywiście zachodzi retrospektywnie taka potrzeba, czy na datę wnioskowania i wypłaty świadczenia podstawy do jego przyznania istniały. NSA stwierdził, że powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że ustawodawca w przypadku, o którym mowa w § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, wyeliminował przesłankę subiektywną w postaci świadomości świadczeniobiorcy przy ustalaniu świadczenia nienależnie pobranego. Trafnie podnosi skarżący kasacyjnie, że rozróżnienie pomiędzy "świadczeniem nienależnym" a "świadczeniem nienależnie pobranym" związane z kwestią zawinienia, nie znajduje odniesienia do okoliczności o charakterze obiektywnym. Reasumując Sąd wskazał, że w przypadku jednorazowego świadczenia, takiego jak świadczenie z programu "Dobry start", przesłanki jego przyznania muszą być aktualne w momencie wypłaty. Trafnie zatem podnosi skarżący kasacyjnie, że nie ma podstaw do badania świadomości wnioskodawcy, a złożenie podpisu pod formularzem stanowi potwierdzenie pouczenia świadczeniobiorcy. Powyższe oznacza zatem, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni przepisu § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2018 r., co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, który będzie zobowiązany do uwzględnienia dokonanej wykładni analizowanego przepisu, a nadto do przeprowadzenia oceny, czy w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze zbiegiem prawa rodziców do świadczenia "Dobry start".
Wojewódzki Sąd Administracyjny, pozostając związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z istotnym naruszeniem prawa, zarówno materialnego, jak i procesowego, co stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, skutkowało ich uchyleniem. Skarżący przedmiotem skargi uczynił decyzję orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie "Dobry start" na dziecko -A. A. , za okres od [...] września 2018 r. do [...] września 2018 r. w kwocie 300 zł oraz o zwrocie w/w świadczenia wraz z odsetkami. Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej kpa) oraz powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2018 r. poz. 1061, dalej rozporządzenie z 2018 r.)
Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z § 31 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie dobry start, jest obowiązana do jego zwrotu. Natomiast zgodnie z § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia za nienależnie pobrane świadczenie dobry start uważa się między innymi świadczenie dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Podkreślił, że niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, iż wobec treści przedłożonego przez skarżącego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt XIIC 1644/13 określającego między innymi miejsce zamieszkania małoletniej A. A. jako każdorazowe miejsce zamieszkania matki dziecka oraz zasądzającego od skarżącego, na rzecz córki alimenty, że Skarżacy nie pełni faktycznej opieki nad córką, a co za tym idzie nie posiadał prawa do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z opieką naprzemienną wynikającą z orzeczenia sądu, a więc zbiegiem prawa rodziców do świadczenia, przy jednoczesnym złożeniu wniosku o ustalenie tegoż prawa przez drugiego rodzica wniosku, który uzasadniałby w takiej sytuacji prawnej i faktycznej w związku z opieką nad tym samym dzieckiem dokonanie ustaleń, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i przeprowadzenie w tym celu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ, podkreślił że orzeczenie sądu powszechnego określiło niewątpliwie miejsce zamieszkania dziecka, którym jest miejsce zamieszkania matki, a jak wynika z ww. rozporządzenia dotyczącego świadczenia "Dobry start" pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu. Tym samym wypłacone skarżącemu świadczenie "Dobry start" stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi.
Sąd I instancji zważył, że powyższe stwierdzenie uznać należy, za co najmniej przedwczesne. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2018 r. świadczenie dobry start przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko. Natomiast jak wynika z § 5 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r. świadczenie dobry start przysługuje osobom, o których mowa w § 4 ust. 1, w wysokości 300 zł. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia dobry start (§ 5 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r.). Stosownie do treści § 30 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r. w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia dobry start, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie dobry start wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek (§ 30 ust. 2 rozporządzenia). W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia dobry start przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia dobry start w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy, o którym mowa w § 3 pkt 4 lit. a, ustala, kto sprawuje opiekę, i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 i 1985 oraz z 2018 r. poz. 650 i 700), w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem (§ 30 ust. 3 rozporządzenia z 2018 r.).
W ocenie Sądu I instancji, teść powołanych wyżej przepisów pozwala na stwierdzenie, że ustawodawca w sposób wyraźny dokonał zróżnicowania stanów faktycznych i prawnych, mających wpływ zarówno na istnienie uprawnienia do otrzymania świadczenia "Dobry start", jak i wysokość podlegającego do wypłaty świadczenia. Przy czym zdaniem Sądu cechą determinującą istnienie uprawnienia do przedmiotowego świadczenia jest niewątpliwie "sprawowanie opieki nad dzieckiem", a nie jak zdaje się wywodzić organ jedynie "wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem". Wskazać zatem należy, że co do zasady, uprawnione do otrzymania świadczenia "Dobry start" są podmioty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Natomiast powołane § 5 ust. 2 i § 30 ust. rozporządzenia z 2018 r. regulują odpowiednio sytuacje sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej, orzeczonej wyrokiem właściwego sądu powszechnego, oraz tzw. zbiegu prawa do świadczenia "Dobry start". Przy czym, wobec braku prawnej definicji terminu "zbiegu prawa" do przedmiotowego świadczenia, w ocenie Sądu termin ten należy rozumieć jako sytuację, w której więcej niż jeden podmiot wskazany w § 30 ust 1 rozporządzenia, spełnia warunki do otrzymania świadczenia "Dobry start". Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stosownie do treści § 10 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r. ustalenie prawa do świadczenia dobry start oraz jego wypłata następują na wniosek uprawnionych podmiotów. Skoro zatem do konkretyzacji prawa do świadczenia "Dobry start" niezbędne jest złożenie wniosku przez uprawniony podmiot, to tym samym do zaistnienia "zbiegu prawa do świadczenia", w rozumieniu § 30 ust. 1 rozporządzenia, koniecznym jest wystąpienie z wnioskiem przez oboje z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub jego opiekunów faktycznych.
Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie bezspornym pozostać powinno, że Skarżacy jest ojcem małoletniej A. A. , a co za tym idzie należy do kręgu podmiotów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2018 r. Podkreślił, że z treści przedłożonego do akt sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt XIIC 1644/13 nie wynika, aby małoletnia A. A. pozostawała pod opieką naprzemienną rodziców, co zgodnie z powołanym wyżej przepisem § 5 ust. 2 rozporządzenia rodziłoby po stronie skarżącego uprawnienie do otrzymania połowy kwoty przedmiotowego świadczenia. Jak słusznie bowiem wskazuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] kwestia pozostawania dziecka pod naprzemienną opieką rodziców nie podlega jakiejkolwiek interpretacji strony, organów administracji, czy też sądu administracyjnego. Okoliczność ta musi wynikać wprost z orzeczenia właściwego sądu cywilnego.
W sprawie bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również, że o wypłacone skarżącemu świadczenie "Dobry start" nie występowała jednocześnie matka małoletniej A. A. , a co za tym idzie brak było podstaw do uznania, iż w sprawie nastąpił zbieg prawa rodziców do przedmiotowego świadczenia (§ 30 ust. 1 rozporządzenia), jak również do dokonywania ustaleń, w drodze wywiadu środowiskowego, co do podmiotu sprawującego opiekę nad dzieckiem w drodze wywiadu środowiskowego (§ 30 ust 3 rozporządzenia).
Niemniej jednak, w ocenie Sądu I instancji podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie procedujące w sprawie organy administracji obu instancji pominęły całkowicie treść powołanego wyżej § 30 ust. 2 rozporządzenia, z którego wynika, że w sytuacji sprawowania opieki nad dzieckiem równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie dobry start wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.
Zdaniem Sądu I instancji istotną dla sprawy okolicznością faktyczną jest to, że z treści przedłożonego przez skarżącego wyroku rozwodowego z dnia 16 maja 2014 r. wprost wynika, że sąd przyznając prawo obojga rodziców do sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnią A. A. , jak również zobowiązując ich do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania dziecka, rozstrzygnął tym samym, że są oni jednakowo zobowiązani i posiadają prawo, jako rodzice zarówno do wychowania dziecka, jak i wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka. Należy zatem stwierdzić, że skoro sąd powszechny orzekając w przedmiocie opieki nad małoletnią A. A. nie zdecydował o powierzeniu władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców dziecka, a jedynie wypowiedział się w zakresie jej miejsca zamieszkania oraz ciążącego na skarżącym względem córki obowiązku alimentacyjnego, co należy podkreślić w bardzo niskiej, wręcz symbolicznej kwocie, to należy przyjąć, iż oboje rodzice korzystają z prawa do wykonywania pieczy nad córką. Samo określenie miejsca zamieszkania dziecka nie pociąga za sobą zmiany w zakresie władzy rodzicielskiej, w tym sprawowania pieczy oraz prawa do kontaktów z dzieckiem. Tym bardziej, także sposób realizacji przez rodziców obowiązku alimentacyjnego, rozumianego jako obowiązek dostarczania środków utrzymania nie determinuje prawa rodzica do sprawowania władzy rodzicielskiej, w tym opieki. Uznać należy zatem, że skarżący pomimo treści powołanego wyżej wyroku z dnia 16 maja 2014 r. nadal sprawuje opiekę nad córką, a wobec brzmienia powołanych § 4 ust. 1 i § 30 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r. jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia "Dobry start". Jednocześnie zarówno dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalają na zakwestionowanie powyższego stwierdzenia.
Tym samym w ocenie Sądu, dla możliwości uznania, iż świadczenie "Dobry start" za okres od [...] września 2018 r. do [...] września 2018 r. zostało wypłacone skarżącemu mimo braku prawa strony do tego świadczenia, a co za tym idzie możliwości uznania świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, niezbędne było uprzednie zakwestionowanie faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad małoletnią A. A. , przy czym nie poprzez pryzmat miejsca zamieszkania dziecka, lecz zakres przysługującej skarżącemu władzy rodzicielskiej. Wskazał, że rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu, polecając organom przeprowadzenie postępowania zgodnie z wymogami określonymi przepisami kpa, do których stosowania odsyła § 32 rozporządzenia z 2018 r., w szczególności poprzez zapewnienie stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu, jak również wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto stosownie do treści art. 7 , art. 77 § 1 , jak i art. 80 kpa zobowiązał organy do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak również wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, co jest niezbędne do prawidłowego ustalenia kwestii posiadania przez skarżącego prawa do przedmiotowego świadczenia, a w konsekwencji możliwości uznania świadczenia za nienależnie pobrane.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppssa uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 ppsa w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 18).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, reprezentowane przez radcę prawnego P. A. (dalej pełnomocnik SKO), zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie prawa materialnego:
1. art. 1 § 1 i 2 ppsa przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej wykładni § 30 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r.;
2. § 30 ust. 2 w zw. z § 30 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy występuje zbieg prawa do świadczenia, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca;
3. § 30 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż Skarżący sprawuje równoczesną opiekę nad małoletnią A. A. z jej matką;
4. § 30 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż powierzenie na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 16 maja 2014 r. władzy rodzicielskiej nad A. A. obojgu rodzicom oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz dziecka alimentów jest tożsame ze sprawowaniem faktycznej opieki nad dzieckiem przez Skarżącegorównocześnie z matką dziecka,
a także naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, a istota sprawy sprowadza się do błędnej wykładni przepisów prawa materialnego;
3. art. 153 ppsa pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonego w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt I OSK 461/21, którymi w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi był związany;
4. art. 141 § 4 w związku z art. 153 ppsa przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego,
Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a w przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia. Wniósł również o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.
Pełnomocnik Skarżacego uzasadnił swoje stanowisko.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 ppsa, wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
W myśl art. 174 ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżący kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 ppsa – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa.
W rozpoznawanej sprawie powołano się na obie podstawy kasacyjne, co generalnie wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów prezentowanych w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż uchybienia tym przepisom były wynikiem wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, dlatego w pierwszej kolejności zajął się oceną zasadności tej podstawy.
Istotną w sprawie okolicznością jest to, że skarżony wyrok Sądu I instancji zapadł w wyniku wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2021 r., I OSK 460/21 (dalej wyrok NSA z 05.10.2021, którym Sąd kasacyjny uchylił uprzednio zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.
Tym samym zgodnie z art. 190 ppsa, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2021 r., I OSK 460/21 stwierdzono, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni dokonaną wykładnię § 31 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia oraz oceni, czy w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze zbiegiem prawa rodziców do świadczenia "Dobry start" .
NSA w tym wyroku stwierdził, że pomoc z programu "Dobry start" wypłacana jest bezspornie na podstawie jednorazowej oceny wniosku, aktualnego w konkretnej dacie i nie niweczą jej zdarzenia mające miejsce później. Z tych też powodów w odniesieniu do świadczenia "Dobry start" nie ma regulacji warunkujących zwrot świadczenia od jakichkolwiek pouczeń. Przepis § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia programu "Dobry start" jasno stanowi, że nienależnie pobranym jest "świadczenie dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia". Ustawodawca w tym przypadku uznał zatem za istotną jedynie przesłankę obiektywną w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia "Dobry start" mimo braku prawa do tego świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w tym orzeczeniu, że w kontekście powyższego unormowania bada się tylko, jeżeli oczywiście zachodzi retrospektywnie taka potrzeba, czy na datę wnioskowania i wypłaty świadczenia podstawy do jego przyznania istniały.
Przenosząc powyższe stwierdzenia na grunt obecnie rozpoznawanej sprawy należy ustalić, czy w chwili składania wniosku i realizacji wypłaty świadczenia w ramach programu "Dobry start" wnioskodawca "faktycznie sprawował opiekę nad dzieckiem". Przedmiotowe świadczenie zostało przyznane, na wniosek skarżącego z dnia [...] sierpnia 2018 r. i wypłacone, zgodnie z informacją z dnia [...] września 2018r., na wskazany we wniosku rachunek bankowy.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że T. A. jest ojcem małoletniej A. A. , a co za tym idzie należy do kręgu podmiotów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2018 r.
Z treści przedłożonego do akt sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt XIIC 1644/13 nie wynika, aby małoletnia A. A. pozostawała pod opieką naprzemienną rodziców.
W sprawie bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również, że o wypłacone ojcu świadczenie "Dobry start" nie występowała jednocześnie matka małoletniej A. A. , a co za tym idzie brak było podstaw do uznania, iż w sprawie nastąpił zbieg prawa rodziców do przedmiotowego świadczenia (§ 30 ust. 1 rozporządzenia), jak również do dokonywania ustaleń, w drodze wywiadu środowiskowego, co do podmiotu sprawującego opiekę nad dzieckiem w drodze wywiadu środowiskowego (§ 30 ust 3 rozporządzenia).
Zasadnie wskazał Sądu I instancji, że podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie procedujące w sprawie organy administracji obu instancji pominęły całkowicie treść powołanego wyżej § 30 ust. 2 rozporządzenia, z którego wynika, że w sytuacji sprawowania opieki nad dzieckiem równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie dobry start wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.
WSA stwierdził, że istotną dla sprawy okolicznością faktyczną jest to, że z treści przedłożonego przez skarżącego wyroku rozwodowego z dnia 16 maja 2014 r. wprost wynika, że sąd przyznając prawo obojga rodziców do sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnią A. A. , jak również zobowiązując ich do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania dziecka, rozstrzygnął tym samym, że są oni jednakowo zobowiązani i posiadają prawo, jako rodzice zarówno do wychowania dziecka, jak i wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka. Należy zatem stwierdzić, że skoro sąd powszechny orzekając w przedmiocie opieki nad małoletnią A. A. nie zdecydował o powierzeniu władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców dziecka, a jedynie wypowiedział się w zakresie jej miejsca zamieszkania oraz ciążącego na skarżącym względem córki obowiązku alimentacyjnego, co należy podkreślić w bardzo niskiej, wręcz symbolicznej kwocie, to należy przyjąć, iż oboje rodzice korzystają z prawa do wykonywania pieczy nad córką. Samo określenie miejsca zamieszkania dziecka nie pociąga za sobą zmiany w zakresie władzy rodzicielskiej, w tym sprawowania pieczy oraz prawa do kontaktów z dzieckiem. Tym bardziej, także sposób realizacji przez rodziców obowiązku alimentacyjnego, rozumianego jako obowiązek dostarczania środków utrzymania nie determinuje prawa rodzica do sprawowania władzy rodzicielskiej, w tym opieki. Uznać należy zatem, że skarżący pomimo treści powołanego wyżej wyroku z dnia 16 maja 2014 r. nadal sprawuje opiekę nad córką, a wobec brzmienia powołanych § 4 ust. 1 i § 30 ust. 2 rozporządzenia z 2018 r. jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia "Dobry start". Jednocześnie zarówno dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalają na zakwestionowanie powyższego stwierdzenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe stanowisko Sądu I instancji będzie musiało zostać zaktualizowane. Bowiem dopiero po przeprowadzeniu postepowania administracyjnego (postępowania dowodowego) przez właściwe w sprawie organy administracyjne, będzie można ostatecznie stwierdzić, że ojciec faktycznie sprawował opiekę nad dzieckiem w dacie wnioskowania i wypłaty świadczenia "Dobry start". Ustalenie tej okoliczności jest kluczowe dla całej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I Instancji, że dla możliwości uznania, iż świadczenie "Dobry start" za okres od [...] września 2018 r. do [...] września 2018 r. zostało wypłacone skarżącemu mimo braku prawa strony do tego świadczenia, a co za tym idzie możliwości uznania świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, niezbędne było uprzednie zakwestionowanie faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad małoletnią A. A. , przy czym nie poprzez pryzmat miejsca zamieszkania dziecka, lecz zakres przysługującej skarżącemu władzy rodzicielskiej. Zgromadzony aktualnie w sprawie materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, że ojciec faktycznie nie sprawował opieki nad dzieckiem w dacie wnioskowania i wypłaty świadczenia "Dobry start".
Zasadnie też stwierdza Sąd I Instancji, że rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w skarżonym kasacyjne orzeczeniu. Prowadzone postępowanie winno odpowiadać wymogom określonym przepisami kpa, do których stosowania odsyła § 32 rozporządzenia z 2018 r., w szczególności poprzez zapewnienie stronie prawo do czynnego udziału w postępowaniu, jak również wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto stosownie do treści art. 7, art. 77 § 1, jak i art. 80 k.p.a. organy zobowiązane będą do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak również wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, co jest niezbędne do prawidłowego ustalenia kwestii posiadania przez skarżącego prawa do przedmiotowego świadczenia, a w konsekwencji możliwości uznania świadczenia za nienależnie pobrane (§ 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia).
W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył wskazywanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, w tym nie naruszono art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania są nieusprawiedliwione bowiem WSA wydając skarżone orzeczenie uwzględnił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2021r., I OSK 460/21. Nie nastąpiło naruszenie przez Sąd I instancji wskazywanych w skardze kasacyjnej przepisów ppsa oraz kpa gdyż, jak wynika ustaleń Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgromadzony obecnie przez organy materiał dowody nie pozwala jednoznacznie stwierdzić czy skarżący faktycznie sprawował opiekę nad dzieckiem w dacie wnioskowania i wypłaty świadczenia "Dobry start". Także prawidłowo wyrażone zostały w skarżonym orzeczeniu ocena prawna i wskazania co dalszego postępowania, co pozwala przyjąć, że nie został naruszony art. 141 § 1 ppsa w zw. art. 153 ppsa. Nie doszło tym samym do naruszenia przepisów postępowania wskazywanych w skardze kasacyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji.