II SA/Gl 278/25

II SA/Gl 278/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Krzysztof Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. H. (H.) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr SOVI.621.6.2023 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 19 kwietnia 2023 r. znak: SOVI.621.6.2023 Wojewoda Śląski (dalej "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Burmistrza K. (dalej "Burmistrz" lub "organ pierwszej instancji") z 22 lutego 2023 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Burmistrz orzekł o wymeldowaniu A. H. (dalej "skarżący") z miejsca pobytu stałego pod adresem Z. ul. [...]. Podstawę prawną pierwszoinstancyjnej decyzji stanowiły przepisy art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.) - dalej "u.e.l." oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) - dalej "k.p.a.".
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że spełnione zostały przesłanki z art. 35 u.e.l. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu pod wskazanym wyżej adresem i nie dopełnił obowiązku wymeldowania z niego. Ustaleń tych Burmistrz dokonał na podstawie wyjaśnień matki skarżącego K. H. (dalej "uczestniczka postępowania"), zeznań świadków, pisma Urzędu Miasta w K. z 15 lipca 2022 r. oraz pisma Komisariatu Policji w K. z 1 lipca 2022 r. W związku z niemożnością ustalenia miejsca aktualnego pobytu skarżącego postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z [...] r. o sygn. akt [...] został ustanowiony kurator dla ochrony praw osoby nieobecnej, tj. skarżącego w celu reprezentowania go w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie. Kurator po zapoznaniu się z aktami sprawy nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych. Zebrany materiał dowodowy pozwolił organowi pierwszej instancji stwierdzić, że skarżący dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu pod adresem Z. ul. [...] w lutym 2021 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez kuratora, zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie art. 35 u.e.l. poprzez przyjęcie, że skarżący nie przebywa w miejscu pobytu pod wskazanym wyżej adresem, w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy powinien prowadzić do wniosku przeciwnego. Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy, a tym samym dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, poprzez zaniechanie wnikliwej oceny okoliczności sprawy oraz niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji, które doprowadziły w szczególności do błędnych i sprzecznych ustaleń, iż w sprawie istnieją podstawy do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Zdaniem kuratora zgromadzony materiał dowodowy nie daje stuprocentowej pewności, że skarżący, pomimo, że obecnie nie przebywa pod wskazanym wyżej adresem, to opuścił go jako miejsce swego pobytu stałego. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia jedynie z opuszczeniem miejsca pobytu, a zatem z utratą rzeczywistego miejsca pobytu. Niemniej zamiar stałego pobytu nadal pozostaje po stronie skarżącego.
Decyzją z 19 kwietnia 2023 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając ją za prawidłową. W ocenie Wojewody w okolicznościach faktycznych sprawy przyjąć należało, że wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 35 u.e.l. Wojewoda podkreślił, że ustawodawca nie sprecyzował w ww. przepisie jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony. Stwierdził, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może bowiem nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie oświadczenia woli, ale może także nastąpić w sposób domniemany przez zachowanie, które nie wyraża zamiaru stałego przebywania w miejscu, w którym koncentrowały się życiowe sprawy danej osoby. Zdaniem Wojewody w sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem Z., ul. [...]. Organ odwoławczy nie znalazł dowodów potwierdzających, że opuszczenie lokalu miało charakter niedobrowolny i przejściowy. Ponadto przeprowadzone postępowanie dowodowe i ustalone okoliczności sprawy nie wskazało, aby skarżący podjął po opuszczeniu spornego lokalu jakiekolwiek działania umożliwiające mu powrót do miejsca zameldowania na pobyt stały. Organ odwoławczy nie dopatrzył się zatem aby skarżący swoim postępowaniem i zachowaniem dążył do kumulacji aktywności życiowej w spornym lokalu. Zdaniem Wojewody, żadne związki faktyczne ani prawne nie łączą skarżącego ze wskazanym wyżej adresem miejsca pobytu.
Skarżący, reprezentowany przez kuratora, w skardze na decyzję Wojewody zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i bezzasadne przyjęcie, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki do podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżącego podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca, oparta na zasadach logicznego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosku przeciwnego. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu, co przejawiało się w prowadzeniu postępowania w sposób, który świadczy o prowadzeniu go w celu z góry obranej tezy, iż skarżący trwale i dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skargi kurator podkreślił, że nie można wykluczyć, że skarżący wyprowadził się z lokalu z powodu konfliktu z uczestniczką postępowania, a zatem opuszczenie mieszkania nie było jego świadomą i przemyślaną decyzją. Na fakt rzekomej dobrowolności wskazuje jedynie uczestniczka postępowania. Pozostali świadkowie nie wskazywali, że zmiana miejsca pobytu skarżącego miała dobrowolny charakter.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Uczestniczka postępowania w piśmie z 26 września 2023 r. wyjaśniła, że skarżący opuścił dobrowolnie stałe miejsce pobytu i nie mieszka w nim od 3 lat. Wymeldowanie skarżącego uznała w tych okolicznościach za zasadne.
Wyrokiem z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 904/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.
Niezwłocznie po otrzymaniu uzasadnienia wyroku, pismem z dnia 23 listopada 2023 r. – działając jako osoba zainteresowana, mając na uwadze fakt, iż nie jest znane miejsce pobytu skarżącego, a zasadne jest doręczenie mu przez Sąd korespondencji i podjęcie przez niego obrony w sprawie, adwokat M. J. wniosła o ustanowienie dla skarżącego kuratora celem zastępowania go i działania w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a także o zawieszenie toczącego się postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] została wyznaczona kuratorem skarżącego i w ramach tego umocowania wniosła skargę na decyzję Wojewody. W jej ocenie zasadne było w niniejszej sprawie ustanowienie kuratora do zastępowania i działania we wszczętym skargą postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem adwokat M. J., jej kompetencje jako kuratora ustały w toku postępowania sądowoadministracyjnego wraz z wniesieniem skargi.
Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2023 r. tut. Sąd oddalił powyższy wniosek. Wskazał, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało zakończone wraz z oddaleniem skargi, w konsekwencji czego nie było podstaw do ustanowienia kuratora. Zauważył jednocześnie, że kwestia zakresu uprawnień kuratora nie jest rozstrzygana jednolicie. Prezentowane są dwa całkowicie odrębne stanowiska: jedno wskazujące na brak uprawnień do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym oraz drugie uwzględniające istnienie takich uprawnień ze względu na brak kolizji pomiędzy instytucją kuratora z art. 34 § 1 k.p.a. a kuratorem z art. 78 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."). Sąd podzielił drugie ze wskazanych stanowisk, podkreślając, że ustanowienie kuratora w postępowaniu sądowoadministracyjnym uzależnione jest od pojawienia się takiej potrzeby w tym postępowaniu oraz pod warunkiem, że wcześniej nie został ustanowiony kurator na gruncie art. 34 § 1 k.p.a. W kontrolowanej sprawie, zdaniem Sądu, okoliczności te nie zaistniały. W konsekwencji przyjęcia takiego stanowiska postanowieniem z dnia 7 grudnia 2023 r. Sąd odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego.
Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 12 października 2023 r. wniosła adwokat M. J., zarzucając naruszenie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 i w zw. z art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a., polegające na wyrokowaniu w sprawie, pomimo iż zachodziły przesłanki obligujące Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach do zawieszenia postępowania z uwagi na brak informacji o miejscu pobytu skarżącego i w konsekwencji brak możności podjęcia przez niego obrony swoich praw. W ocenie autorki skargi kasacyjnej nie można było również sprawie nadać dalszego biegu. Niezbędne okazało się ustanowienie kuratora dla skarżącego celem zastępowania go w postępowaniu sądowoadministracyjnym, albowiem kurator w osobie wyznaczonego uprzednio adwokata uprawniony był do działania wyłącznie w ramach postępowania administracyjnego i wniesienia skargi. Zaistniała w rezultacie przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
Adwokat M. J. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wystąpiła także o zasądzenie od Wojewody na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Wyrokiem z dnia 25 listopada 2025 r. sygn. akt II OSK 217/24 Naczelny Sąd Administracyjny (dalej "NSA") uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz oddalił wniosek o zasądzenie od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że skarga ma uzasadnione podstawy. Stwierdził, iż po wniesieniu skargi przez kuratora, w badanych okolicznościach sprawy Sąd pierwszej instancji powinien podjąć dalsze czynności celem zapewnienia osobie nieznanej z miejsca pobytu możliwości obrony jej praw, w tym w szczególności na wniosek osoby zainteresowanej – jeżeli taki zostanie złożony – Sąd może ustanowić kuratora na podstawie art. 78 i 79 p.p.s.a. Zdaniem NSA, w razie braku stosownego wniosku istnieje możliwość zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W konsekwencji NSA uznał, że adwokat M. J. jako kurator, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. dysponowała uprawnieniem do podejmowania czynności za A. H. na etapie postępowania administracyjnego oraz do wniesienia skargi na decyzję Wojewodę. Nie była uprawniona do jego reprezentowania przed sądem. Wobec ograniczenia umocowania kuratora do postępowania administracyjnego, co wynikało z treści postanowienia Sądu Rejonowego, nie zostały spełnione przesłanki z art. 78, 79 i 35 p.p.s.a. W ocenie NSA zaistniały podstawy do stwierdzenia, iż skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Taki stan sprawy pozwolił na przyjęcie, że spełniona została przesłanka z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zgodnie z którą na skutek wadliwości procesowych sądu strona nie mogła brać i rzeczywiście nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części.
Realizując wyrok NSA z 25 listopada 2024 r. tut. Sąd postanowieniem referendarza z dnia 3 kwietnia 2025 r. działając na podstawie art. 78 w związku z art. 79 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a. ustanowił dla skarżącego, nieznanego z miejsca pobytu, kuratora w osobie adwokat M. J. reprezentującej stronę w postępowaniu administracyjnym oraz umieścił ogłoszenie o ustanowieniu kuratora dla strony w budynku WSA w Gliwicach oraz Urzędzie Gminy K. na okres 30 dni.
Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2025 r., nieobecny skarżący, reprezentowany był przez pełnomocnika kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu adw. M. J., adw. W. D..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Uwzględniając wyrok NSA z 25 listopada 2024 r. Sąd dokonał ponownej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, w wyniku której uznał, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w uchylonym przez NSA wyroku tut. Sądu z 10 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 904/23. Rozstrzygnięcie NSA dotyczyło bowiem braku możliwości obrony praw skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest spełnienie przesłanki wymeldowania skarżącego ze spornego lokalu tj. opuszczenia lokalu jako miejsca stałego pobytu. Organy obu instancji uznały, że skarżący nie zamieszkuje w miejscu stałego pobytu, a w sprawie brak jest dowodów, iż opuszczenie go miało charakter niedobrowolny i przejściowy.
Zdaniem Sądu wydane w sprawie decyzje odpowiadają prawu. Organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Organ pierwszej instancji prawidłowo wszczął postępowanie na wniosek uprawnionego podmiotu, tj. uczestniczki postępowania będącej właścicielką budynku, w którym skarżący był zameldowany na pobyt stały. Okoliczność nieprzebywania skarżącego w lokalu znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, tj. zeznaniach uczestniczki postępowania, zeznaniach świadków (sąsiadów) oraz sołtysa miejscowości Z., wyjaśnieniach Komendanta Komisariatu Policji w K. zawartych w piśmie z 1 lipca 2022 r. oraz informacji Urzędu Miasta w K. zawartej w piśmie z 15 lipca 2022 r. Ustalenie, że skarżący nie zamieszkuje w spornym lokalu nie było kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.
Zdaniem Sądu organy słusznie uznały, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny i trwały. Skarżący zerwał wszelkie związki ze spornym lokalem i nie traktował go jako swojego centrum życiowego. W sprawie nie zgromadzono żadnych dowodów potwierdzających, aby opuszczenie lokalu przez skarżącego nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego w związku z nieporozumieniami rodzinnymi. Niepodejmowanie jakichkolwiek czynności w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w spornym lokalu świadczy o tym, że skarżący opuścił miejsce stałego zameldowania dobrowolnie. Skarżący nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania spornego lokalu, dał wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu.
W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 35 u.e.l. Organy ustaliły wszystkie istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy i prawidłowo oceniły materiał dowodowy, wyjaśniając w motywach podjętych rozstrzygnięć z jakich powodów faktycznych i prawnych uznały zasadność wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu. W rozpoznawanej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź skutkującym wznowieniem postępowania administracyjnego.
Sąd podkreśla, że wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, tak jak i zameldowanie mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony do lokalu, w tym możliwość korzystania z lokalu lub stosunki własnościowe. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności ewidencji ze stanem faktycznym, a nie rozstrzyganie czy strona ma prawo do zamieszkiwania w danym lokalu. Orzeczenie o wymeldowaniu skarżącego w ustalonych okolicznościach sprawy, nie stanowi jakiegokolwiek zagrożenia dla interesu prawnego skarżącego.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.