II SA/Gl 274/23

II SA/Gl 274/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-05-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Renata Siudyka
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2023 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 grudnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3583/2022/20562/ w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta M. z dnia 14 listopada 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta M. decyzją z dnia 14 listopada 2022 r., działając m.in. na podstawie art. 3 pkt 10 i 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 3, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej u.ś.r. oraz art. 2 ust. 1 i art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 103), zwanej dalej ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy, po rozpoznaniu wniosku skarżącej N.K. z dnia 25 sierpnia 2022 r., odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką N.K.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zarówno skarżąca, jak i jej córka są obywatelami Ukrainy, którzy przebywają na terytorium Polski w związku z trwającym konfliktem zbrojnym w ich państwie. Organ ten podał również, że według dostarczonego przez skarżącą orzeczenia jej córka jest niepełnosprawna od wczesnego dzieciństwa, a skarżąca w toku postępowania administracyjnego oświadczyła, że otrzymuje od organu właściwego do wypłaty świadczeń na Ukrainie zasiłek na dziecko niepełnosprawne i opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym. Na podstawie oświadczenia skarżącej organ ustalił, że jest to świadczenie wypłacane w związku z koniecznością sprawowania opieki na niepełnosprawnym dzieckiem i związanym z tym brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia. Okoliczność taka zdaniem organu I instancji stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał przy tym na treść art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. poprzez pominięcie celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania świadczenia przyznanego na Ukrainie na niepełnosprawne dziecko stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z 19 grudnia 2022 nr SKO.PSŚ/41.5/3583/2022/20562 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy zwięźle przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zacytował przepis art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 u.ś.r. Podzielił ustalenia poczynione przez organ I instancji, akcentując, że skarżąca od dnia 17 listopada 2017 r. pobiera w swoim kraju świadczenie z pomocy społecznej na niepełnosprawne dziecko. W związku z tym, w ocenie organu odwoławczego warunkiem przyznania i tym samym pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest nieprzysługiwanie za granicą świadczenia o charakterze podobnym do takiego świadczenia. Natomiast pobierane przez skarżącą ukraińskie świadczenie jest podobne do świadczenia zawnioskowanego w Polsce. Organ odwoławczy zaznaczył również, że racjonalny ustawodawca nie przyznał uprawnień, np. do dodatku dyferencyjnego, który przysługiwałby w kwocie stanowiącej różnicę między świadczeniami.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skoro jest ona uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną, to nie przysługuje jej prawo do wnioskowanego świadczenia, podczas, gdy językowa wykładnia ww. przepisu winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że bezspornym jest, iż jako matka niepełnosprawnego dziecka mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Wskazała również, że wykładnia dokonana przez organy obu instancji jest błędna, gdyż przepis wyraźnie stanowi, że przywołana przesłanka dotycząca posiadania ustalonego prawa dotyczy innego podmiotu niż wnioskodawca. Tym samym norma ta nie ma zastosowania do wnioskodawcy, który jest uprawniony do świadczenia związanego ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdanie bowiem Sądu kontrolowana decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są niezgodne z prawem.
W ocenie Sądu nie można podzielić stanowiska orzekających w sprawie organów w zakresie interpretacji i wykładni obowiązujących w sprawie przepisów ustawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, na mocy art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Bezsporna w niniejszej sprawie jest okoliczność, że skarżąca jako matka dziecka niepełnosprawnego sprawuje nad nim opiekę i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia.
Organy administracji publicznej odmówiły jednak skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W ich bowiem ocenie pobiera ona w kraju swojego pochodzenia świadczenie związane ze sprawowaną nad córką opieką. Jest to świadczenie podobne do wnioskowanego w Polsce świadczenia pielęgnacyjnego.
W ramach oceny kontrolowanych decyzji w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w sprawie nie ustalono dokładnie jaki charakter ma ukraińskie świadczenie. Nie ustalono również dokładnie kto je pobiera - skarżąca czy jej córka.
Jednak kluczowe w niniejszej sprawie znaczenie ma przede wszystkim ustalenie kim jest "inna osoba" w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. Na użycie w tym przepisie przez ustawodawcę pojęcia "innej osoby" zwrócił już uwagę tutejszy Sąd w wyroku z 10 marca 2023 sygn. II SA/Gl 1545/22. Wyrok ten został wydany w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym. Sąd w składzie obecnie orzekającym podziela i przyjmuje za własną argumentację przedstawioną w uzasadnieniu tamtego wyroku. W konsekwencji w dalszej części uzasadnienia Sąd posłuży się zaczerpniętą stamtąd argumentacją. Pozostaje ona bowiem w pełni aktualna także w realiach obecnej sprawy.
Polska wraz z Ukrainą w dniu 18 maja 2012 r. w Kijowie zawarły umowę o zabezpieczeniu społecznym. Stosuje się ją w odniesieniu do Ukrainy do ustawodawstwa o powszechnym państwowym ubezpieczeniu społecznym, które dotyczy choroby (czasowej niezdolności do pracy), ciąży oraz porodu (macierzyństwa), wypadków przy pracy, chorób zawodowych, oraz/lub śmierci z tych przyczyn, bezrobocia, emerytur oraz rent z tytułu: inwalidztwa, utraty żywiciela, wysługi lat zgodnie z ustawodawstwem o powszechnym państwowym ubezpieczeniu emerytalnym, zasiłku pogrzebowego. Zatem zakresem tej umowy nie są objęte świadczenia rodzinne, w tym świadczenie pielęgnacyjne, do których wyłączne zastosowanie znajduje ustawa o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.
Zauważyć także należy, że kolejne wprowadzane na przestrzeni lat zmiany w przepisie art. 17 u.ś.r. miały na celu ograniczenie nadużyć w zakresie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacje art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. wprowadzono, w brzmieniu obecnie obowiązującym, ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). Zgodnie z uzasadnieniem projektu do tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne miało nie przysługiwać m.in. w przypadku, gdy na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Zaakcentować jednak trzeba, że ustawodawca wyraźnie zaznaczył, że przez "inną osobę", o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. rozumieć należy innego członka rodziny, tj. ani wnioskodawcę świadczenia, ani też osobę, na którą świadczenie to ma być pobierane. Potwierdza to także relacja ust. 5 do ust. 1 art. 17 u.ś.r. Skoro w ust. 1 wyraźnie zaznaczono komu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, trudno osoby te włączyć do zakresu podmiotowego poszczególnych punktów ust. 5. W art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. określono sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Pkt 1 tego ustępu odniesiono do osoby sprawującej opiekę (wnioskodawcy), a dalszą część regulacji odniesiono do osoby wymagającej opieki. W konsekwencji do kręgu "innych osób" nie można włączyć ani wnioskodawcy, ani też osoby wymagającej opieki, bowiem ustawodawca wyraźnie tego nie wskazał. Zatem skoro wnioskodawcą świadczenia jest matka sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym od wczesnego dzieciństwa dzieckiem, która co do zasady jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie można jej włączyć do kręgu osób będących inną osobą (innym członkiem rodziny). Takie rozumienie, w razie braku umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, pozbawiałoby ją możliwości przyznania polskiego świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie składu orzekającego za powyżej przedstawionym rozumieniem wyrażenia "inna osoba" przemawia wykładnia językowa, którą potwierdzają wyniki przeprowadzonej wykładni systemowej. Ustawodawca bowiem omawianą negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego umieścił w odrębnym punkcie art. 17 ust. 5 u.ś.r. Nadto, za takim rozumieniem tego pojęcia przemawia również wykładnia funkcjonalna. Względy sprawiedliwości społecznej wymagają bowiem by każda osoba, która rezygnuje z zatrudnienia lub go nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzyskała odpowiednie świadczenie z tym związane.
Jedynie na marginesie zauważyć należy, że dodatek dyferencyjny został unormowany rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zatem zakresem jego działania nie została objęta Ukraina i wobec tego rozważania organu odwoławczego w tym zakresie pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie.
W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu. W szczególności winien ustalić, czy nie ma innej osoby w rozumieniu powyżej przedstawionym (tj. innego członka rodziny niż skarżąca i jej syn), która jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. To z kolei, w razie uzyskania negatywnej odpowiedzi, winno doprowadzić do wydania pozytywnej dla skarżącej decyzji, zgodnie z jej wnioskiem, tj. przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia na możliwy okres zasiłkowy z uwzględnieniem regulacji u.ś.r. oraz art. 26 w zw. z art. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Natomiast jeśli organ ustali, że istnieje inna osoba uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, organ będzie zobowiązany do ustalenia charakteru tego świadczenia i celu przyznania środków objętych tym świadczeniem.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a., wobec zgodnych wniosków skarżącej i organu.