II SA/Gl 230/25

II SA/Gl 230/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Nowak
Tomasz Dziuk
Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 136 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 28,  art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi E. B. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 16 grudnia 2024 r. nr NWXIV.7581.3.23.2024 w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda Śląski (dalej – organ odwoławczy, Wojewoda) postanowieniem z dnia 16 grudnia 2024 r. nr NWXIV.7581.3.23.2024, działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm. - dalej u.g.n.), stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez L. B. od decyzji Prezydenta Miasta D. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 8 października 2024 r. nr [...], którą umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w S. , oznaczonych numerami geodezyjnymi: [...] - ujawnionej w księdze wieczystej[...]; [...], [...], [...], ujawnionej w księdze wieczystej [...]; [...] ujawnionej w księdze wieczystej [...] oraz [...] i [...], która nie posiada założonej księgi wieczystej.
Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 31 lipca 2019 r. L. C. (dalej – Wnioskodawca) zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o zwrot nieruchomości położonych w S. przy ul. [...], oznaczonych jako działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].
Następnie Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia 22 października 2019 r. nr [...] wyznaczył Prezydenta Miasta D. , wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy zainicjowanej wspomnianym wnioskiem.
W dniu 21 listopada 2019 r. E. B. (dalej – Skarżąca) dołączyła do akt sprawy pełnomocnictwo upoważaniające ją do reprezentowania Wnioskodawcy.
Pismem z dnia 7 stycznia 2020 r. Skarżąca - działając w imieniu Wnioskodawcy - wniosła o zawieszenie postępowania administracyjnego. Umotywowała to potrzebą przeprowadzenia postępowania spadkowego po zmarłych właścicielach wywłaszczonej nieruchomości.
Prezydent Miasta przychylając się do żądania, na podstawie art. 98 § 1 k.p.a., wydał postanowienie z dnia 19 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania administracyjnego w powyższej sprawie. W jego uzasadnieniu pouczono o treści art. 98 § 2 k.p.a., tj. że, jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia uważa się za wycofane.
Następnie decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r. organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w S. , z uwagi na upływ określonego w art. 98 § 2 k.p.a. 3-letniego terminu, w czasie którego żadna ze stron nie złożyła wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. Wskutek rozpatrzenia odwołania Skarżącej (działającej już jako spadkobierczyni po zmarłym Wnioskodawcy), Wojewoda decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia kasacyjnego wskazano, iż decyzja organu I instancji została skierowana do zmarłego Wnioskodawcy, z pominięciem kręgu jego spadkobierców. Ponadto wytknięto Prezydentowi Miasta, że ten nie uwzględnił art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 340 z późn. zm. – dalej ustawa COVID), który zawieszał bieg 3-letniego terminu z art. 98 § 2 k.p.a. W tej sytuacji – jak zaznaczył Wojewoda - termin na podjęcie postępowania upłynął 2 maja 2023 r., co skutkowało przedwczesnym umorzeniem postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości przez organ I instancji.
Kolejną decyzją z dnia 8 października 2024 r. nr [...] organ I instancji ponownie umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w S. , oznaczonych numerami geodezyjnymi: [...] - ujawnionej w księdze wieczystej [...]; [...], [...], [...], ujawnionej w księdze wieczystej [...]; [...] ujawnionej w księdze wieczystej [...] oraz [...] i [...], która nie posiada założonej księgi wieczystej. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że przy uwzględnieniu uregulowań ustawy COVID, termin, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a., upłynął w dniu 2 maja 2023 r. W tym czasie, jak zauważył organ I instancji, Skarżąca nie wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania. Ponadto w tym okresie żadna z osób roszczących sobie prawa do nieruchomości nie złożyła wniosku o jej zwrot, co mogłoby być uznane jako żądanie podjęcia zawieszonego postępowania. Według organu I instancji, taki stan rzeczy uzasadniał przyjęcie stanowiska o wystąpieniu fikcji prawnej w postaci wycofania żądania wszczęcia postępowania, a w dalszej kolejności uznania go za bezprzedmiotowe.
W odwołaniu z dnia 22 października 2024 r. Skarżąca oraz L. B. zakwestionowali decyzję organu I instancji z dnia 8 października 2024 r. W jego treści przedstawiono przebieg korespondencji w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, której początek sięga roku 2006. Zwrócono również uwagę, że nieruchomości te nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej. Organowi zarzucono stronniczość i niegospodarność.
Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2024 r. Wojewoda stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez L. B. . W uzasadnieniu przyjęto, że nie przysługuje mu status strony w niniejszym postępowaniu, ponieważ nie jest on spadkobiercą Wnioskodawcy, a udzielone mu pełnomocnictwo miało charakter czasowy i uległo wygaśnięciu. Jak wyjaśniono, spadkobiercami po zmarłym Wnioskodawcy, na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] r., są: żona J. C. , córka – Skarżąca oraz syn R. C. . Zauważono, że znajdujące się w aktach pełnomocnictwo umocowywało L. B. jedynie do reprezentowania J. C. w dniu rozpraw, tj. 12 września 2024 r. Natomiast pełnomocnictwo notarialne udzielone Skarżącej w dniu 28 października 2021 r. uprawniało ją do działania w imieniu J. C. w niniejszej sprawie.
Tego samego dnia, tj. 16 grudnia 2024 r., Wojewoda po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, wydał decyzję nr NWXIV.7581.3.23.2024, którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 8 października 2024 r. W motywach decyzji wyjaśnił, że 3-letni termin oznaczony w art. 98 § 2 k.p.a. ma charakter materialnoprawny, a tym samym nie podlega przywróceniu bez względu na przyczyny jego naruszenia. Podkreślono przy tym, że konsekwencje związane z upływem tego terminu powstają z mocy prawa i są niezależne od uznania organu. Wojewoda przychylił się również do rozważań organu I instancji, z których wynika, że wspomniany termin upłynął 2 maja 2023 r. Tymczasem Skarżąca aktywność wykazała dopiero składając odwołanie z dnia 5 maja 2023 r. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 20 kwietnia 2023 r. Jednak w ocenie Wojewody, jego treść nie wyrażała woli podjęcia zawieszonego postępowania. Zauważono również, że Skarżąca występując pierwotnie, jako pełnomocnik Wnioskodawcy, a następnie będąc spadkobierczynią Wnioskodawcy, posiadała wiedzę o zawieszonym postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Z powyższych względów Wojewoda przychylił się do stanowiska organu I instancji, że nastąpiła fikcja cofnięcia żądania wszczęcia postępowania, a tym samym postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
W skardze z dnia 16 stycznia 2025 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżąca zanegowała postanowienie Wojewody z dnia 16 grudnia 2024 r. W treści przedstawiono argumentację zbieżną z tą zaprezentowaną w odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia 8 października 2024 r. Dodatkowo wyjaśniła, że L. B. jest jej synem i wnukiem J. C. . W jej ocenie, jest on spadkobiercą w linii prostej Wnioskodawcy.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ zakwestionował legitymację Skarżącej do negowania zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zanegowane postanowienie, wbrew twierdzeniom Skarżącej, nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Wojewody, którym stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez L. B. od decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia 8 października 2024 r. nr [...].
Przed przystąpieniem do rozważań należy poczynić zastrzeżenie co do zakresu kontroli sądowej. Otóż w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku). Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 227/17, Lex nr 2312988). Mając to na uwadze stwierdzić należy, że skarga dotyczy postanowienia Wojewody z dnia 16 grudnia 2024 r. stwierdzającego niedopuszczalność odwołania L. B. . Oznacza to, że ocenie zostanie poddana jedynie prawidłowość stanowiska zakładającego, że osoba ta nie legitymowała się interesem prawnym w sprawie. Tym samym poza zakresem niniejszego postępowania są kwestie związane z zasadnością żądania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Innymi słowy rozstrzygnięcia wymaga to, czy organ I instancji zasadnie stwierdził niedopuszczalność odwołania syna Skarżącej.
Odnosząc się na wstępie do kwestii legitymacji skargowej Skarżącej, należy wskazać, że zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Oznacza to, że prawo do wniesienia skargi na postanowienie ma nie tylko ta strona, do której zostało ono skierowane, ale wszystkie strony danego postępowania administracyjnego. Skoro Skarżąca była stroną postępowania administracyjnego, to pomimo, że sporne postanowienie wydane zostało w związku z odwołaniem jej syna i skierowane bezpośrednio do niego, to Skarżąca była osobą uprawnioną do wniesienia skargi, gdyż czynność organu dotyczyła jej interesu prawnego (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 2171/13, Lex nr 1570689; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 października 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 451/09, Lex nr 571203). Przyjęcie odmiennej wykładni art. 50 § 1 p.p.s.a. pozbawiałoby podmiot będący stroną, prawa do ochrony sądowej w przypadku aktów dlań niekorzystnych, z uwagi na przyjęcie przez organ, że dany podmiot nie ma interesu prawnego do udziału w postępowaniu.
Przechodząc do meritum sprawy zauważyć należy, że pierwszy etap postępowania odwoławczego przed organem II instancji to etap badania formalnego. Czynności w nim podejmowane zmierzają do ustalenia zaistnienia przesłanek warunkujących merytoryczne rozpatrzenie odwołania. Mając na uwadze treść art. 134 k.p.a. organ odwoławczy ocenia, czy odwołanie jest dopuszczalne, a także czy zostało ono wniesione w ustawowym terminie. W sprawach tych wydawane jest postanowienie, które jest ostateczne.
Z zacytowanego art. 134 k.p.a. wynika obowiązek organu odwoławczego do ustalenia w postępowaniu wstępnym, tj. poprzedzającym merytoryczne rozpoznanie sprawy, czy odwołanie/zażalenie jest dopuszczalne, a następnie, czy strona zachowała termin do jego wniesienia. Postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania/zażalenia nie ma charakteru merytorycznego, lecz jest jedynie formalnym stwierdzeniem, że odwołanie/zażalenie nie może zostać rozpoznane. Samo pojęcie niedopuszczalności odwołania/zażalenia nie zostało zdefiniowane na gruncie procedury administracyjnej, jednakże w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że niedopuszczalność odwołania/zażalenia może wynikać z przesłanek o charakterze przedmiotowym lub podmiotowym (zob. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 3669/18, Lex nr 2623536).
Do przyczyn niedopuszczalności odwołania/zażalenia o charakterze podmiotowym zaliczyć należy przypadki wniesienia środka zaskarżenia przez osobę niemającą do tego legitymacji (przez osobę niebędącą stroną, np. przez osobę trzecią), bądź przez osobę nie mającą zdolności do czynności prawnych. Natomiast do przyczyn niedopuszczalności odwołania o charakterze przedmiotowym zalicza się w szczególności brak możliwości wniesienia środka odwoławczego ze względu na nieistnienie ku temu podstawy prawnej, wyczerpanie przysługujących środków odwoławczych, czy wreszcie brak przedmiotu zaskarżenia, tj. aktu administracyjnego, decyzji w znaczeniu prawnym (zob. wyroki NSA: z dnia 21 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3183/15, Lex nr 2384023; z dnia 4 lipca 2014 r. sygn. akt II OSK 585/12, Lex nr 1559820).
W niniejszej sprawie zachodzi sytuacja niedopuszczalności podmiotowej ze względu na brak interesu prawnego syna Skarżącej do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, jak również ze względu na fakt, że nie legitymował się on pełnomocnictwem uprawniającym do reprezentowania którejkolwiek ze stron postępowania.
W świetle art. 127 § 1 k.p.a. nie może być wątpliwości, że odwołanie, jako środek zaskarżenia, może być złożony wyłącznie przez stronę. W związku z tym należy przyjąć, że odwołanie jest niedopuszczalne, jeżeli zostało wniesione przez osobę, która nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Przy czym przepis ten - art. 28 k.p.a. - stanowi, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W tym miejscu odnotować należy, że w uchwale NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. o sygn. akt. I OPS 1/22 (Lex nr 3361993) stwierdzono, że interes prawny należy charakteryzować przez pryzmat źródła, z którego on wynika, ponieważ determinuje ono kolejne cechy interesu prawnego wskazywane w doktrynie i orzecznictwie. Tak więc interes prawny oraz obowiązek jednostki są określane przez normę materialną będącą normą prawa powszechnie obowiązującego, przy czym nie ma znaczenia to, do jakiej gałęzi prawa norma ta należy. Źródłem interesu prawnego nie są natomiast normy - zasady. Interes prawny oraz obowiązek jednostki w wyniku postępowania ulegają przekształceniu w prawo lub obowiązek w sensie podmiotowym i materialnym. Stwierdzenie posiadania interesu prawnego jest wynikiem ustalenia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby.
W świetle tych wywodów zgodzić się należy z organem odwoławczym, że syn Skarżącej nie legitymował się interesem prawnym w toczącym się postępowaniu o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Otóż nie znajdował się on w gronie osób, które w myśl art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.), uprawnione są do wystąpienia z takim żądaniem. Prawo to, zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. przysługuje poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. Tymczasem syn Skarżącej jest wnukiem Wnioskodawcy i nie został wskazany jako jego spadkobierca w "Akcie poświadczenia dziedziczenia" z dnia [...] r. Zatem nie jest poprzednim właścicielem wywłaszczonych nieruchomości, jak również nie jest następcą prawnym osoby uprawnionej w świetle art. 136 ust. 3 u.g.n.
Legitymacji dla syna Skarżącej do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 8 października 2024 r. nie można upatrywać w pełnomocnictwie udzielonym mu w dniu 10 października 2024 r. przez J. C. . Analiza treści tego dokumentu, jak słusznie wskazuje Wojewoda, dawała mu umocowanie jedynie do działania w imieniu i na rzecz jego babci podczas rozprawy administracyjnej, która odbyła się w dniu 12 września 2024 r. Zatem było to pełnomocnictwo jedynie do udziału we wspomnianej czynności procesowej. Natomiast nie mogło stanowić legitymacji syna Skarżącej do reprezentowania jego babci w dalszym toku postępowania, w tym do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.).
Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.