II SA/GL 222/25

II SA/Gl 222/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Artur Żurawik
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 32 ust. 1, art. 3 pkt 22
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. M. (M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 stycznia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2119/2024/20870 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 17 października 2024 r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. (dalej: organ pierwszej instancji), na podstawie art. 17 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), skierowaną do A. M. (dalej: Strona, Skarżąca) uchylono w całości decyzję Nr [...] z dnia 14 lutego 2023 r., zmienioną decyzją Nr [...] z dnia 22 grudnia 2023 r., przyznającą Stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad synem J. M. na okres od 01.02.2023 r. do 31.01.2028 r., oraz nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
Podstawą tego rozstrzygnięcia stało się ustalenie przez organ pozostawania przez Stronę w zatrudnieniu na postawie umowy zlecenia zawartej z I. sp. z o.o. począwszy 3 lipca 2024 r. Na wezwanie organu, Strona poinformowała, że zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem Spółki została zgłoszona do ZUS w związku z podpisaną umową zlecenia od 3 lipca 2024 r., jednak nie świadczyła pracy, nie uzyskała dochodu, a podpisanie umowy nie rzutowało na sprawowanie opieki. Organ pierwszej instancji ocenił, że podpisanie przez Stronę ww. umowy jest równoznaczne z wyrażeniem gotowości do świadczenia pracy, zatem zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca dalszą wypłatę świadczenia.
Decyzja została doręczona w dniu 31 października 2024 r.
Strona, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, w dniu 12 listopada 2024 r. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych poprzez błędne ustalenie, że Strona zawarła skutecznie umowę zlecenia, który to tytuł stanowił przesłankę do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, a w konsekwencji naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez odstąpienie od ustalenia prawdy materialnej. Pełnomocnik podkreślił, że Strona nie podpisała umowy zlecenia i wyraźnie uzgodniła ze zleceniodawcą, że planowana tylko teoretycznie umowa nie wejdzie w życie, nie przystąpiła do umowy, a fakt zarejestrowania był pomyłką zleceniodawcy. Zdaniem pełnomocnika w sprawie nie doszło do skutecznego zawarcia umowy zlecenia, a samo zarejestrowanie umowy w systemie ubezpieczeń społecznych nie jest równoznaczne z przyjęciem, że umowa obowiązywała.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/2119/2024/20870 z dnia 3 stycznia 2025 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy oraz wskazał, że w aktach sprawy znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia umowy zlecenia nr [...] podpisana przez Stronę, umowa zawarta została w dniu 3 lipca 2024 r. na okres od 03.07.2024 r. do 31.12.2024 r. a została rozwiązana z dniem 9 października 2024 r. (zaświadczenie pracodawcy z dnia 11 października 2024 r.). Sam fakt zawarcia umowy zlecenia potwierdzony został również przez pracodawcę w zaświadczeniu z dnia 7 października 2024 r. wydanym na wniosek Strony. Z treści zaświadczenia wynika, że Strona za okres trzech miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku nie uzyskała dochodu - nie świadczyła usługi na podstawie zawartej umowy i nie otrzymała z tego tytułu wynagrodzenia. W okresie objętym umową zlecenia Strona miała opłacane przez pracodawcę składki do ZUS (wydruk z sytemu Amazis). W dniu 9 października 2024 r. Odwołująca się złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, w którym potwierdziła fakt podpisania umowy zlecenia od 3 lipca 2024 r. Po przywołaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, organ odwoławczy zwrócił uwagę, że pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i obejmuje również umowę zlecenia, a wbrew twierdzeniom Odwołującej się ustawodawca skutków prawnych nie wiąże z okolicznością faktycznego wykonywania pracy lub uzyskiwania z tego tytułu wynagrodzenia, lecz wyłącznie z faktem pozostawania przez stronę w zatrudnieniu, która to okoliczność została w sprawie potwierdzona na podstawie pozostającej w aktach umowy zlecenia oraz oświadczeń Strony i pracodawcy. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie została spełniona. Decyzja została doręczona w dniu 8 stycznia 2025 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (data nadania: 13 stycznia 2025 r.) Względem zaskarżonej decyzji sformułowała zarzut tożsamy jak w treści wniesionego odwołania, wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącej zarzucił organowi odwoławczemu nieuwzględnienie zarzutów odwołania, nieuwzględnienie załączonego do odwołania oświadczenia oraz powielenie błędnych ustaleń organu pierwszej instancji co do skutecznego zawarcia umowy zlecenia. Ponownie podkreślił, że zleceniobiorca nie przystąpił do umowy, a fakt zarejestrowania był pomyłką zleceniodawcy. Zdaniem strony skarżącej nie doszło do skutecznego zawarcia umowy zlecenia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W dniu 15 kwietnia 2025 r. do akt wpłynęło osobiste pismo Skarżącej, w treści którego Skarżąca zaznaczyła, że nie podjęła pracy, w roku 2024 z uwagi na pogorszenie sytuacji finansowej chciała "podjąć jakąś dorywczą pracę" w godzinach, gdy syn był w szkole, była zainteresowana ofertą pracy w I. sp. z o.o., podała swoje dane, jednak po ustaleniu, że pobieranie świadczenia wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy, poinformowała zleceniodawcę, że nie może przystąpić do pracy. Skarżąca opisała również trudną sytuację finansową oraz zdrowotną rodziny. Do pisma przedłożyła potwierdzenia bieżących wydatków, oświadczenia zleceniodawcy z 4 maja 2025 r., z 5 listopada 2024 r., zaświadczenia I. sp. z o.o. z 7 i 11 października 2024 r., wydruki ZUS, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach, sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten odpowiada prawu. Pozostaje zgodny z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Ostateczna decyzja administracyjna, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych może ulec uchyleniu bez zgody strony, m.in. jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Wskazany tryb weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych przyznających prawo do świadczeń rodzinnych reguluje art. 32 ust. 1 u.ś.r. Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w ww. przepisie w powiązaniu z przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia, będzie uzasadniał zmianę lub uchylenie tego rodzaj decyzji.
W ocenie Sądu, prawidłowa pozostaje przeprowadzona przez organy analiza okoliczności w postaci zawarcia przez Skarżącą umowy zlecenia, w odniesieniu do przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego. Nie budziło wątpliwości, że zawarcie przez opiekuna i pozostawanie w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r., powoduje zmianę w sferze prawa do przyznanego świadczenia.
Przypomnieć należy, że przepis art. 17 ust. 1 omawianej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania świadczenia), warunkował przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 324/21).
Istotne dla ustalenia ww. przesłanki pozostaje zatem czy opiekun nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22. Stosownie do treści przywołanej regulacji, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Tym samym przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r., definiując pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawiera szczegółowe wyliczenie stosunków prawnych, na podstawie których praca może być wykonywana, w tym umowę zlecenia. Przepis ten wiąże pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2425/10, z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 572/16, z dnia 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 467/20). Pozostawanie w jednym ze stosunków prawnych wymienionych w tym przepisie uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 889/21) i stanowi istotną przeszkodę uzyskania analizowanego świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 220/24). Pogląd ten reprezentuje także Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.
Niewątpliwie wpływ na prawo do świadczeń będzie miało zawarcie przez opiekuna umowy zlecenia. Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż w okresie, na który mocą decyzji Nr [...] z dnia 14 lutego 2023 r. (zmienioną w zakresie wysokości świadczenia decyzją Nr [...] z dnia 22 grudnia 2023 r.), przyznano Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, Skarżąca w dniu 3 lipca 2024 r. zawarła umowę zlecenia Nr [...] z I. sp. z o.o. z siedzibą w K. (umowa została podpisana przez Skarżącą, karta nr 10 akt administracyjnych). W aktach sprawy zalegają również zaświadczenia Spółki. Z zaświadczenia z dnia 7 października 2024 r. wynika, że Skarżąca "jest zatrudniona w I. sp. z o.o. od dnia 03.07.2024 na czas określony do 31.12.2024", "zleceniobiorca nie świadczyła dotychczas usługi i nie otrzymała wynagrodzenia z tego tytułu", "UZ wygasa automatycznie w dniu 31.12.2024" (karta nr 7 akt administracyjnych), w zaświadczeniu z dnia 11 października 2024 r. wskazano, że Skarżąca "jest zatrudniona w I. sp. z o.o. od dnia 03.07.2024 na czas określony do 09.10.2024", w kolejnym zaświadczeniu z dnia 11 października 2024 r.: "zaświadcza się, że (Strona) miała zawartą umowę zlecenia od 03.07.2024 r. do dnia 09.10.2024 r., ale nie świadczyła usług" (karta nr 9 akt administracyjnych), w oświadczeniu przedłożonym do odwołania podano, że zarejestrowanie w ZUS nastąpiło "przez omyłkę". W toku postępowania przed organem pierwszej instancji Skarżąca oświadczyła: "mam podpisaną umowę zlecenia" (oświadczenie z dnia 9 października 2024 r., karta nr 7 akt administracyjnych). W treści wydruków z systemu ZUS widnieją następujące dane o składkach na ubezpieczenie zdrowotne Strony: "data uzyskania uprawnień do ubezpieczenia: 03.07.2024", "nazwa płatnika składek I. sp. z o.o.", "nazwa tytułu ubezpieczenia: 041100-osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług" (karta nr 6 akt administracyjnych), "data utraty uprawnień do ubezpieczenia: 10.10.2024 r.", "nazwa płatnika I. sp. z o.o." (karta nr 14 akt administracyjnych).
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozostawia wątpliwości, że Skarżąca, wbrew twierdzeniom skargi, w dniu 3 lipca 2024 r. zawarła umowę zlecenia, która to umowa została rozwiązana dopiero z dniem 9 października 2024 r. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby istnienie stosunku prawnego zostało zakwestionowane przed sądem powszechnym, powyższego nie sygnalizowała również strona skarżąca. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że odpadła przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca kluczową przesłanką przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1472/20, wykonywanie pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie jest zasadniczym elementem definicji, jest jednym z jej elementów, które należy uwzględnić w procesie wykładni. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która "zrezygnowała z wykonywania pracy", ale która zrezygnowała z wykonywania pracy na podstawie określonego stosunku prawnego, rezygnacja ta musi obejmować dwa elementy charakteryzujące nazwę składającą się na zakres nazwy definiowanej, w tym także rezygnację z podstawy prawnej, na jakiej czynności pracy były wykonywane.
Analizowana definicja po stronie członu definiującego w przypadkach dotyczących wykonywania pracy zawiera nie tylko wskazanie na wykonywanie pracy, ale również na prawną formę, w jakiej praca ta powinna być wykonywana.
Ustawodawca nie dopuszcza zatem możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej. Uwzględniając powyższe rozważania, nie sposób uznać, aby osoba pozostająca w stosunku umowy zlecenia, spełniała jednocześnie warunek niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Powyższe stanowi odniesienie się do zarzutów skargi. Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej Sąd uznał, że organ zastosował właściwą podstawę materialnoprawną do prawidłowo ustalonych okoliczności sprawy. Niezasadny pozostawał zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. poprzez odstąpienie od ustalenia prawdy materialnej. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
W kwestii wniosków dowodowych złożonych przez stronę skarżącą, wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie część wniosków przedłożonych do pisma skarżącej z dnia 13 kwietnia 2025 r., tj. zaświadczenia Spółki z dnia 7 i 10 października 2024 r., jak również oświadczenia z dnia 5 listopada 2024 r., znajdują się już w aktach administracyjnych sprawy, zatem podlegały ocenie przed wydaniem rozstrzygnięcia. Przedłożony wydruk ZUS P ZWUA potwierdza wyrejestrowanie z ubezpieczenia dnia 10.10.2024 r., zaś Raporty ZUS-U1 potwierdzają: kod ubezpieczenia "041100", tytuł ubezpieczenia "osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług", okres ubezpieczenia "od 03.07.2024-09.10.2024" oraz numer NIP płatnika: Spółki I. sp. z o.o., a zatem okoliczności ustalone przez organy zgodnie z tymi dokumentami. Co się tyczy natomiast dokumentów powstałych po dacie wydania zaskarżonej decyzji, należy pamiętać, że Sąd kontroluje legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w skardze wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.