II SA/GL 210/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2006-11-15
NSAbudowlaneŚredniawsa
prawo budowlanesamowola budowlanaroboty budowlaneekspertyza technicznadecyzja administracyjnanadzór budowlanylegalizacja budowystan techniczny obiektubezpieczeństwo budowlane

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję Inspektora Nadzoru Budowlanego, uznając, że wadliwa ekspertyza techniczna nie mogła stanowić podstawy do nakazania robót budowlanych w przypadku samowolnie wybudowanego garażu.

Sprawa dotyczyła skargi M. J. na decyzję Inspektora Nadzoru Budowlanego nakazującą wykonanie robót budowlanych przy garażu samowolnie wybudowanym bez pozwolenia. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji, uznając, że wadliwa i nieaktualna ekspertyza techniczna nie mogła stanowić podstawy do nakazania robót budowlanych, a obiekt może zagrażać bezpieczeństwu. Sąd oddalił skargę, podzielając stanowisko organu odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę M. J. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora Nakazującą wykonanie określonych robót budowlanych przy garażu samowolnie wybudowanym w K. przy ul. J. [...]. Organ I instancji nakazał wykonanie robót na podstawie ekspertyzy technicznej z [...] r., wskazując na konieczność dostosowania obiektu do przepisów techniczno-budowlanych z 1980 r. Właściciele działki wnieśli odwołanie, domagając się rozbiórki garażu. Organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji, uznając, że ekspertyza techniczna nie mogła stanowić podstawy do wydania nakazu wykonania robót, gdyż obiekt może zagrażać bezpieczeństwu w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. Skarżący zarzucił bezpodstawne przyjęcie przez organ odwoławczy, że nakazane roboty konstrukcyjne świadczą o powodowaniu niebezpieczeństwa. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podkreślił, że ekspertyza z [...] r. nie mogła stanowić dowodu oceny stanu technicznego obiektu z uwagi na upływ czasu i zmianę stanu prawnego. Podkreślono, że roboty konstrukcyjne, takie jak podwyższenie ścian czy wykonanie wieńca, nie mieszczą się w kategorii nakazów z art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r., a ich brak może powodować niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, co obliguje do wydania nakazu rozbiórki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, wadliwa lub nieaktualna ekspertyza techniczna nie może stanowić podstawy do wydania nakazu wykonania robót budowlanych, zwłaszcza gdy obiekt może zagrażać bezpieczeństwu.

Uzasadnienie

Ekspertyza techniczna, która straciła na aktualności z powodu upływu czasu lub zmian stanu prawnego, nie może być podstawą do oceny stanu technicznego obiektu i wydania nakazu wykonania robót budowlanych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.p.b. z 1974 r. art. 40

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane

Nie jest możliwe wydanie nakazu wykonania robót, polegających na rozbudowie samowolnie zrealizowanego obiektu budowlanego, do czego w istocie zmierzała decyzja organu I instancji. Tego rodzaju roboty stanowią bowiem budowę w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy z 1994 r. Prowadzenie procesu inwestycyjnego wymagałoby zatem opracowania i zatwierdzenia odrębnego projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.

u.p.b. z 1994 r. art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

Nakazuje stosowanie przepisów dotychczasowych jedynie wówczas, gdy budowa została zakończona przed dniem 1 stycznia 1995 r. bądź przed tą datą wszczęto postępowanie administracyjne, co nie dotyczy niniejszej sprawy.

u.p.b. z 1994 r. art. 37 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

Niespełnienie wymogu bezpieczeństwa konstrukcji obiektu z uwagi na grubość ścian i brak wieńca podpada pod przesłankę powodowania niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu.

Pomocnicze

rozp. MAGTiOŚ z 1980 r. art. 157

Rozporządzenie Ministra Architektury, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Należało się posłużyć przepisami techniczno – budowlanymi z 1980 r., obowiązującymi dla zabudowy jednorodzinnej.

rozp. MAGTiOŚ z 1980 r. art. 10 § ust. 5

Rozporządzenie Ministra Architektury, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Należało się posłużyć przepisami techniczno – budowlanymi z 1980 r., obowiązującymi dla zabudowy jednorodzinnej.

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

u.p.b. z 1994 r. art. 3 § pkt 6

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

Definicja budowy.

u.p.b. z 1994 r. art. 15

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

Regulował kwestie uprawnień w zakresie rzeczoznawcy budowlanego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wadliwa i nieaktualna ekspertyza techniczna nie może stanowić podstawy do wydania nakazu wykonania robót budowlanych. Roboty konstrukcyjne w samowolnie wybudowanym obiekcie nie mogą być nakazane w trybie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. Niespełnienie wymogu bezpieczeństwa konstrukcji obiektu z uwagi na grubość ścian i brak wieńca podpada pod przesłankę powodowania niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia, co obliguje do wydania nakazu rozbiórki.

Odrzucone argumenty

Nakazane w ekspertyzie z [...] r. roboty konstrukcyjne świadczą o powodowaniu niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r., co uniemożliwia wydanie decyzji na podstawie art. 40 tej ustawy. Opinia rzeczoznawcy z [...] r. nie stała się nieaktualna ani nieprzydatna, gdyż została opracowana na podstawie stanu prawnego sprzed [...] r.

Godne uwagi sformułowania

Ekspertyza ta nie mogła stanowić dowodu dla oceny stanu technicznego spornego obiektu z uwagi na upływ czasu od daty jej sporządzenia, jak i zmianę stanu prawnego w zakresie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. W niniejszej sprawie jedynie do obiektu budowlanego mają zastosowanie dotychczasowe przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. Brak natomiast podstawy prawnej do przyjęcia, iż zachowały aktualność ekspertyzy budowlane, w sytuacji, gdy w dacie ponownego rozpatrywania sprawy uległ zmianie stan prawny. W trybie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. nie jest możliwe wydanie nakazu wykonania robót, polegających na rozbudowie samowolnie zrealizowanego obiektu budowlanego, do czego w istocie zmierzała decyzja organu I instancji. Tego rodzaju roboty stanowią bowiem budowę w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy z 1994 r.

Skład orzekający

Łucja Franiczek

przewodniczący sprawozdawca

Iwona Bogucka

sędzia

Włodzimierz Kubik

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących samowoli budowlanej, znaczenia ekspertyz technicznych oraz możliwości nakazania robót budowlanych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji samowolnie wybudowanego garażu i zastosowania przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. oraz 1994 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest posiadanie aktualnej i prawidłowo sporządzonej ekspertyzy technicznej w postępowaniach budowlanych oraz jak sąd interpretuje przepisy dotyczące samowoli budowlanej.

Samowola budowlana: dlaczego stara ekspertyza techniczna może pogrzebać Twoje plany?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 210/06 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Iwona Bogucka
Łucja Franiczek /przewodniczący sprawozdawca/
Włodzimierz Kubik
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Protokolant Maciej Ćwiertniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Ś. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych oddala skargę
Uzasadnienie
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją nr [...] z dnia [...] r. działając na podstawie art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane ( Dz. U. Nr 38, poz. 229 ) w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane ( Dz. U. Nr 89, poz. 414 ze zm.) nakazał M. J. wykonanie w terminie do dnia [...] r. czynności, przedstawionych w zaleceniach ekspertyzy technicznej garażu jednoboksowego w K. przy ul. J. [...], opracowanej w [...] r. w postaci:
- rozbiórki istniejącego dachu, a następnie jego odtworzenia po wykonaniu dalszych robót,
- filarków wzmacniających ściany,
- podwyższenia ścian,
- wieńców żelbetowych na obwodzie ścian,
- wentylacji grawitacyjnej,
- zamurowania okna w ścianie południowej
- zlikwidowania kanału rewizyjnego.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż przedmiotowy garaż wykonano w [...] r. bez wymaganego pozwolenia budowlanego. Lokalizacja obiektu jest zgodna z zapisami miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta K., bowiem jest to teren zabudowy mieszkaniowej o niskiej intensywności. Jednakże sąsiadujące budynki posiadają trzy kondygnacje i są zasiedlone przez trzy rodziny. Organ nadzoru budowlanego uznał jednak, iż z braku odrębnej regulacji, należało się posłużyć przepisami techniczno – budowlanymi z 1980 r., obowiązującymi dla zabudowy jednorodzinnej.
W tej sytuacji istnieje zaś możliwość legalizacji obiektu po jego dostosowaniu do wymogów wynikających z § 10 ust. 5 i § 157 rozp. MAGT i OŚ z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie ( Dz. U. Nr 17, poz. 62 ), co powoduje konieczność wykonania robót, określonych w ekspertyzie technicznej z [...] r. w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z przepisami, normatywami i sztuką budowlaną. Nadto, organ I instancji wyjaśnił, iż ewentualne udzielenie pozwolenia na użytkowanie nie jest uzależnione od wykazania się przez inwestora tytułem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
W odwołaniu od decyzji właściciele działki I. B. i T. B. domagali się jej uchylenia i wydania nakazu rozbiórki spornego garażu.
Ich zdaniem, brak podstaw do legalizacji samowoli z powodu niezgodności z przepisami, o czym świadczy fakt nakazania przebudowy garażu, a przy tym w ekspertyzie technicznej niezgodne ze stanem faktycznym podano, iż garaż ten ma fundament 100 cm, na co wskazano już w toku oględzin przed organem I instancji.
Zaskarżoną decyzją podjętą z up. Ś. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, orzeczono o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 kpa. Organ odwoławczy uznał bowiem, iż już z treści ekspertyzy technicznej wynika, że obiekt podpada pod przesłankę z art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r., skoro wymagane jest wykonanie robót konstrukcyjnych. Stąd też bezpodstawne było wydanie nakazu wykonania takich robót w trybie art. 40 tej ustawy. Niezależnie od tego, zdaniem organu II instancji, ewentualne posłużenie się wynikami ekspertyzy sporządzonej w [...] r. dla wydania jakiegokolwiek nakazu, wymagało jej uprzedniego uzupełnienia o oświadczenie autora, iż jej treść pozostaje nadal aktualna oraz dołączenie dowodu uprawnień i przynależności do właściwej izby samorządu zawodowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. J. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił bezpodstawne przyjęcie przez ten organ, iż nakazane w ekspertyzie z [...] r. roboty konstrukcyjne świadczą o powodowaniu niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r., co uniemożliwia wydanie decyzji na podstawie art. 40 tej ustawy. Tymczasem w pkt 6 ekspertyzy rzeczoznawca stwierdził, że budynek nie zagraża bezpieczeństwu ludzi, a ponadto, ekspertyza ta w tym zakresie nie była kwestionowana ani przez organy administracji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2003 r. sygn. akt II SA/Ka 785/01. Zdaniem skarżącego, opinia ta z uwagi na upływ czasu, nie stała się nieaktualna, czy nieprzydatna, gdyż została opracowana na podstawie stanu prawnego sprzed [...] r. z uwagi na datę budowy garażu. Wreszcie, kategoryczne stwierdzenie przesłanki do wydania nakazu rozbiórki, świadczy o wydaniu decyzji z naruszeniem prawa.
Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.
Uczestnik postępowania T. B. wniósł o oddalenie skargi, negując stanowisko rzeczoznawcy w dobrym stanie technicznym obiektu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Niniejsze postępowanie administracyjne w sprawie legalności budowy garażu na działce przy ul. J. [...] w K., jest kontynuacją sprawy, w której uprzednio już trzykrotnie orzekał sąd administracyjny ( sygn. akt SA/Ka 1886/95, II SA/Ka 785/01 i II SA/Ka 919/02 ). W poprzednich sprawach sądowoadministracyjnych przesądzono o zgodności budowy z przepisami o planowaniu przestrzennym, zalecając jednak zbadanie przesłanek rozbiórki z art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r. w zw. z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. Nadto, wskazano iż w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy techniczno – budowlane, wynikające z rozp. MAGTiOŚ z dnia 3 lipca 1980 r. ( vide : wyrok NSA z dnia 31 stycznia 1997 r. sygn. akt SA/Ka 1886/95 ). Wreszcie, przesądzono kwestię, iż brak tytułu prawnego inwestora do gruntu, nie stanowi przeszkody do udzielenia pozwolenia na użytkowanie ( wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2003 r. sygn. akt II SA/Ka 785/01 ). Stąd też przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zarówno organy nadzoru budowlanego ( zgodnie z aktualną właściwością rzeczową ), jak i skład orzekający w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej, związane były powyższymi poglądami. Jednakże wbrew zarzutom skargi, prawidłowo organ odwoławczy dopatrzył się podstaw prawnych do negowania ekspertyzy technicznej, opracowanej w [...] r., stanowiącej podstawę do wydania nakazu wykonania robót budowlanych przez organ I instancji. Ekspertyza ta nie mogła stanowić dowodu dla oceny stanu technicznego spornego obiektu z uwagi na upływ czasu od daty jej sporządzenia, jak i zmianę stanu prawnego w zakresie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. W niniejszej sprawie jedynie do obiektu budowlanego mają zastosowanie dotychczasowe przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. Brak natomiast podstawy prawnej do przyjęcia, iż zachowały aktualność ekspertyzy budowlane, w sytuacji, gdy w dacie ponownego rozpatrywania sprawy uległ zmianie stan prawny. W stanie prawnym, obowiązującym w dacie orzekania przez organy nadzoru budowlanego obydwu instancji, kwestie uprawnień w zakresie rzeczoznawcy budowlanego regulował przepis art. 15 Prawa budowlanego z 1994 r. ( obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 grudnia 2000 r. Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 42, która weszła w życie w dniu 25 stycznia 2002 r.). Opracowana ekspertyza budowlana w [...] r. nie mogła zatem stanowić podstawy oceny stanu technicznego spornego obiektu, jako że nie wiadomo, czy jej autor legitymował się uprawnieniami rzeczoznawcy w dacie orzekania przez organ I instancji. Po wtóre, zasadnie wskazał organ odwoławczy, iż przedmiotem oceny może być jedynie aktualny stan techniczny obiektu będącego przedmiotem postępowania. Nie chodzi w tym wypadku o ocenę z punktu widzenia wymogów techniczno – budowlanych, a więc wymogów prawa, do czego nawiązuje skarga.
Z uwagi na upływ czasu od daty jej opracowania, wydaje się prawdopodobne, iż stan techniczny obiektu mógł ulec zmianie z uwagi na zużycie materiałów. Wreszcie, w toku postanowienia administracyjnego uczestnik T. B. zanegował opis konstrukcyjny garażu, negując istnienie fundamentu ( vide : protokół oględzin z dnia [...] r.).
Podzielić też należy stanowisko organu odwoławczego, iż w trybie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. nie jest możliwe wydanie nakazu wykonania robót, polegających na rozbudowie samowolnie zrealizowanego obiektu budowlanego, do czego w istocie zmierzała decyzja organu I instancji. Tego rodzaju roboty stanowią bowiem budowę w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy z 1994 r. Prowadzenie procesu inwestycyjnego wymagałoby zatem opracowania i zatwierdzenia odrębnego projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Tymczasem przepis art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego, nakazuje stosowanie przepisów dotychczasowych jedynie wówczas, gdy budowa została zakończona przed dniem 1 stycznia 1995 r. bądź przed tą datą wszczęto postępowanie administracyjne, co nie dotyczy niniejszej sprawy.
Tak więc, roboty konstrukcyjne, a mianowicie podwyższenie ścian, wykonanie filarków wzmacniających ścianki i wieńca, a następnie nowego dachu, nie mieszczą się w kategorii nakazów, o których mowa w art. 40 ustawy z 1974 r., a więc mających na celu doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem.
Bez wzmocnienia konstrukcji ścian, sporny obiekt nie spełnia zaś wymogów bezpieczeństwa, co wbrew stanowisku skarżącego wynika nawet z przywołanego przez niego pkt 6 ekspertyzy z [...] r. Stąd też prawidłowo uznał organ odwoławczy, iż niespełnienie wymogu bezpieczeństwa konstrukcji obiektu z uwagi na grubość ścian i brak wieńca, podpada pod przesłankę z art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r.
Stwierdzenie przez właściwy organ, iż obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, obliguje zaś do wydania nakazu rozbiórki. W sytuacji odmiennego rozumowania, każdy obiekt podlegałby legalizacji, gdyż z punktu widzenia technicznego, zawsze istnieje możliwość wykonania takich robót budowlanych, które zapewniałyby bezpieczeństwo użytkowania, tyle że roboty te polegałyby na budowie ( rozbudowie ).
Wreszcie, wskazać przyjdzie, iż już w motywach wyroku w sprawie SA/Ka 1886/95, wskazano iż naruszenie przepisów techniczno-budowlanych, może być, również oceniane jako ważne przyczyny w rozumieniu art. 37 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r., uzasadniające wydanie nakazu rozbiórki. Polecono też wówczas wyjaśnienie, czy przedmiotowy garaż uniemożliwia wjazd do garażu uczestnika postępowania.
Z tych wszystkich względów decyzja kasacyjna z art. 138 § 2 kpa, nie narusza prawa. Zatem skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
su.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI