II SA/Gl 2018/23

II SA/Gl 2018/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Krzysztof Nowak
Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 702/24 - Postanowienie NSA z 2024-11-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. D. (D.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 20 października 2023 r. nr SKO.4106.1144.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2024 r. Prezydent Miasta C. odmówił K. D. (strona, skarżący) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad L. S. (babcia skarżącego).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in. że babcia skarżącego ma troje dzieci, z których jedynie syn posiada orzeczenie o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów. Ponadto jedna z córek legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zaś druga córka nie może opiekować się matką ze względu na niepełnosprawność małżonka. Organ wyjaśnił jednocześnie, że osobami w bliższej kolejności zobowiązanymi do alimentacji wobec babci skarżącego są jej dzieci i mimo, że nie mogą sprawować bezpośredniej opieki nad matką, to nie wyklucza to spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec matki chociażby w formie świadczeń osobistych lub sfinansowania osoby, która w ich miejsce sprawować będzie opiekę nad niepełnosprawną matką. Jak powód odmowy przyznania świadczenia organ wskazał także, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności babci skarżącego.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Jednak nie przyniosło ono oczekiwanego przez niego skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 20 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy, nie negując konieczności sprawowania przez skarżącego opieki nad babcią wskazał, że dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie wtedy, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest, z powodu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną. Kolegium wskazało jednocześnie, że wbrew stanowisku organu I instancji podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie mogła być okoliczność dotycząca braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności. Jednak to odmienne stanowisko nie wpłynęło na ocenę zasadności samej odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Na decyzję Kolegium strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżając ją w całości i domagając się jej uchylenia, względnie zmiany i przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze zawarto także wniosek o powołanie biegłego celem ustalenia, od kiedy istnieje niepełnosprawność babci skarżącego.
Według skarżącego organ błędnie uznał, że nie jest krewnym w linii prostej. Przyznał jednocześnie, że babcia posiada troje dzieci. Jednak żadne z nich nie jest w stanie sprawować nad nią opieki. Wyjaśnił, że syn babci posiada orzeczenie o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów. Jedna z córek legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak ze względu na chorobę nowotworową nie jest w stanie sprawować opieki nad swoją matką. Druga córka sprawuje zaś opiekę nad chorym na nowotwór mężem i pracuje zarobkowo w celu utrzymania rodziny. Skarżący uważa, że jako wnuk osoby wymagającej opieki i od dłuższego czasu wykonujący tę opiekę jest w pełni uprawniony do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. skarżący podniósł, że wskazana w skardze córka niepełnosprawnej, chorująca na nowotwór, zmarła [...] r. Nie legitymowała się ona znacznym stopniem niepełnosprawności, gdyż nie miała możliwości uzyskania orzeczenia w tym zakresie. Skarżący cofnął jednocześnie wniosek dowodowy zawarty w skardze, a dotyczący powołania biegłego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 1634 ze zm. dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 323 ze zm., dalej w skrócie jak dotychczas "u.ś.r.").
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w brzmieniu znajdującym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wskazać także należy na treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W realiach rozpoznawanej sprawy nie stanowi przedmiotu sporu, że jedna z córek osoby wymagającej opieki w stanie faktycznym aktualnym w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odniesieniu do takiej sytuacji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze.
Według pierwszej linii orzeczniczej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21.06.2017 r., I OSK 829/16; z 14.12.2018 r., I OSK 1939/18; z 16.04.2020 r., I OSK 1115/19; z 7.05.2020 r., I OSK 2831/19 i z 25.01.2021 r., I OSK 2161/20).
Według drugiej linii orzeczniczej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego, powstaje tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20.01.2016 r., I OSK 3283/14; z 23.01.2020 r., I OSK 2462/19; z 24.02.2021 r., I OSK 2391/20, I OSK 2392/20 i I OSK 2422/20; z 19.05.2021 r., I OSK 229/21; z 17.06.2021 r., I OSK 371/21; z 14.10.2021 r., I OSK 575/21; z 26.10.2021 r., I OSK 700/21; z 2.02.2022 r., I OSK 997/21; z 4.03.2022 r. I OSK 1657/21; 16.03.2022 r., I OSK 1232/21; z 28.03.2022 r. I OSK 1244/21).
W związku z istniejącą rozbieżnością Rzecznik Praw Obywatelskich wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wystąpił o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały mającej na celu wyjaśnienie: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia".
W dniu 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści:
1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.).
Podjęcie uchwały abstrakcyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne. Wynika to z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. II GSK 3773/17, oraz z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. I FSK 116/17). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. II OSK 378/16).
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy jest bezsporne, że jedna z córek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym Sąd stwierdza, będąc związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale (tj. w jej punkcie 1), że brak legitymowania się przez córkę osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przeszkodę do przyznania skarżącemu (który jest wnukiem osoby wymagającej opieki) świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku gdy osoba wymagająca opieki (i nie pozostająca w związku małżeńskim), posiada dzieci, to aby o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania nad nią opieki mógł się ubiegać skutecznie jej wnuk, spełniony musi być wymóg, aby wszystkie dzieci, jako bliżej spokrewnione legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przeciwnym wypadku przyznanie tego świadczenia osobie spokrewnionej w dalszym stopniu jest wykluczone i to bez względu na przyczyny, z jakich dzieci nie mogą zajmować się osobą wymagającą opieki. Tym samym skoro w realiach rozpoznawanej sprawy jedna z córek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to odmowa przyznania skarżącemu (jako wnukowi) wnioskowanego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna. Skoro zaś żaden z podniesionych w skardze zarzutów nie mógł odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, to Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest w Centralnej Bazie Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).