II SA/Gl 2008/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej, wskazując na wadliwe ustalenie wysokości opłaty bez uwzględnienia sytuacji materialnej i możliwości skarżącej oraz konieczność rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłaty.
Skarżąca kwestionowała decyzję o ustaleniu opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Organy administracji ustaliły opłatę głównie w oparciu o kryterium dochodowe, nie uwzględniając w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej i możliwości skarżącej, a także nie rozpatrzyły wniosku o zwolnienie z opłaty. Sąd administracyjny uchylił zaskarżone decyzje, wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.
Sprawa dotyczyła ustalenia opłaty za pobyt córki skarżącej w domu pomocy społecznej. Prezydent Miasta D. ustalił skarżącej opłatę za pobyt córki w DPS, uwzględniając dochody rodziny. Decyzja ta była kilkukrotnie uchylana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach z powodu wadliwości postępowania. W ostatniej zaskarżonej decyzji SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając prawidłowość ustalonej opłaty. Skarżąca wniosła skargę, domagając się unieważnienia decyzji i umorzenia postępowania, podnosząc m.in. brak zgody na umieszczenie córki w DPS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy wadliwie zinterpretowały przepisy dotyczące ustalania opłaty. Sąd podkreślił, że przy ustalaniu opłaty należy brać pod uwagę nie tylko dochody, ale także możliwości płatnicze skarżącej, wynikające z jej sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Ponadto, organy miały obowiązek rozpatrzyć wniosek skarżącej o zwolnienie z opłaty w decyzji ustalającej jej wysokość. Sąd wskazał na naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących prawdy obiektywnej i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni przepisów, ustalając opłatę głównie w oparciu o kryterium dochodowe i pomijając dochody i możliwości skarżącej, o czym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Organy nie zweryfikowały możliwości płatniczych skarżącej, uwarunkowanych jej sytuacją osobistą, rodzinną, zdrowotną i majątkową.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że przy ustalaniu opłaty za pobyt w DPS, w przypadku odmowy zawarcia umowy, organ powinien uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, ale także ogólne możliwości płatnicze strony, wynikające z jej sytuacji życiowej i majątkowej. Odmowa spotkania z organem nie zwalnia organu z obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
u.p.s. art. 61 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o pomocy społecznej
Określa krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej (małżonek, zstępni przed wstępnymi).
u.p.s. art. 61 § ust. 2 pkt 2
Ustawa o pomocy społecznej
Określa zasady ustalania opłaty dla małżonka, zstępnych przed wstępnymi, uwzględniając dochód na osobę w rodzinie i kryterium dochodowe.
u.p.s. art. 61 § ust. 2d
Ustawa o pomocy społecznej
Reguluje ustalanie opłaty w drodze decyzji w przypadku odmowy zawarcia umowy, ale zgody na wywiad środowiskowy, uwzględniając kryterium dochodowe i możliwości strony.
u.p.s. art. 61 § ust. 2e
Ustawa o pomocy społecznej
Reguluje ustalanie opłaty w drodze decyzji w przypadku odmowy zawarcia umowy i odmowy przeprowadzenia wywiadu, uwzględniając jedynie kryterium dochodowe.
u.p.s. art. 103 § ust. 2
Ustawa o pomocy społecznej
Umożliwia ustalenie wysokości opłaty w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi, biorąc pod uwagę dochody i możliwości.
u.p.s. art. 64
Ustawa o pomocy społecznej
Pozwala na częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty zarówno osób wnoszących opłatę, jak i osób zobowiązanych do jej wnoszenia.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 78 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 1 i 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nie uwzględniły możliwości płatniczych skarżącej, ograniczając się do kryterium dochodowego. Organy nie rozpatrzyły wniosku skarżącej o zwolnienie z opłaty w decyzji ustalającej jej wysokość.
Godne uwagi sformułowania
Organy obu instancji ustaliły skarżącej wysokość opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej uwzględniając w istocie jedynie kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., a pomijając dochody i możliwości skarżącego, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgłoszenie przez skarżącą wniosku o zwolnienie z opłaty obligowało organy do jego rozpatrzenia i orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość.
Skład orzekający
Tomasz Dziuk
przewodniczący-sprawozdawca
Krzysztof Nowak
członek
Renata Siudyka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie opłat za pobyt w domach pomocy społecznej, uwzględnianie sytuacji materialnej i możliwości płatniczych zobowiązanych, rozpatrywanie wniosków o zwolnienie z opłat."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania opłat za pobyt w DPS i możliwości zwolnienia z nich.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu pomocy społecznej i opłat za pobyt w DPS, pokazując, jak ważne jest indywidualne podejście organów administracji do sytuacji finansowej obywateli.
“Czy opłata za dom pomocy społecznej zawsze musi być płacona? Sąd wskazuje na konieczność uwzględnienia możliwości finansowych.”
Sektor
opieka_zdrowotna_i_spoleczna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 2008/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2024-05-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-12-21 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Krzysztof Nowak Renata Siudyka Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 901 art. 17 ust. 1 pkt 4 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.) Dz.U. 2023 poz 1634 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1254/2023/22871 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia 3 października r., nr [...]. Uzasadnienie Decyzją z dnia 3 października 2023 r. nr [...] wydaną na m.in. na podstawie art. 61 ust. 1 i 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej w skrócie u.p.s.) Prezydent Miasta D. ustalił W. K. (strona, skarżąca) opłatę za pobyt córki – A. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. za okres od 13 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 585,26 zł, w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 954,90 zł miesięcznie, od 1 kwietnia 2023 r. do 31 maja 2023 r. w wysokości 1 917,93 zł miesięcznie, od 1 czerwca 2023 r. w wysokości 1 669,58 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w D. zezwolił opiekunowi prawnemu na umieszczenie córki skarżącej w domu pomocy społecznej dla osób dorosłych niepełnoprawnych intelektualnie, po czym decyzją z dnia [..] r. została ona przyjęta do Domu Pomocy Społecznej w P. przy ul. [...]. Organ przedstawił również szczegółowe wyliczenia dotyczące wysokość dopłaty, jaką w pierwszej kolejności rodzina powinna uiścić za jej pobyt w domu pomocy społecznej. Wskazano przy tym, że córka skarżącej jest panną, a w kosztach jej utrzymania skarżąca winna współuczestniczyć jako matka. Organ przedstawił również ustalenia poczynione w ramach wywiadu, wskazując że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, dochód jej rodziny w miesiącu wrześniu 2022 r. wynosił 6 793,28 zł. Na tą kwotę składało się świadczenie rentowe skarżącej w wysokości 3 067,06 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł oraz wynagrodzenie syna w wysokości 2 076,56 zł, a także świadczenie rentowe w wysokości 1 217,98 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł. Zatem dochód na osobę w rodzinie skarżącej w miesiącu wrześniu 2022 r. wynosił 3396,64 zł i kształtował się powyżej wartości 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ przypomniał jednocześnie, że już wcześniej ustalił wobec skarżącej opłatę za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Jednak poprzednio wydana decyzja na skutek odwołania została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 28 lutego 2023 r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ramach ponownie prowadzonego postępowania w oparciu o przeprowadzoną w dnu 27 marca 2023 r. aktualizację wywiadu środowiskowego organ ustalił, że od listopada 2022 r. skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jej dochód od listopada 2022 r. do lutego 2023 r. wynosił 3 282,90 zł (świadczenie rentowe, dodatek do sieroty zupełnej, dodatek węglowy i zasiłek pielęgnacyjny), od marca 2023 r. do kwietnia 2023 r. - 4 245,93 zł (świadczenie rentowe, dodatek do sieroty zupełnej, dodatek węglowy, zasiłek pielęgnacyjny, wyrównania ekwiwalentu węglowego); od miesiąca maja 2023 r. - 3 997,58 zł (świadczenie rentowe, dodatek do sieroty zupełnej, dodatek węglowy i zasiłek pielęgnacyjny). W oparciu zaś o te ustalenia organ uznał, że ze względu na sytuację dochodową skarżąca nadal należy do grona osób ustawowo zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania córki w domu pomocy społecznej. Organ wskazał także, że w dniu 17 maja 2023 r. skarżąca podtrzymała swój wniosek o całkowite zwolnienie z opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej ze względu na trudną sytuację finansową oraz odmówiła podpisania zaproponowanej jej przez organ umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Dalej organ wskazał, że decyzją z dnia 19 maja 2023 r. ponownie ustalił skarżącej opłatę za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Jednak także i ta decyzja na skutek odwołania została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 12 lipca 2023 r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Prezentując przebieg dalszego postępowania organ I instancji wskazał, że zgodnie z wytycznymi organu odwoławczego zaprosił skarżącą na negocjacje w sprawie ustalenia wysokości opłat, jakie winna ona wnosić za pobyt córki. Skarżąca zaś miała w związku z tym możliwość przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jej zobowiązania finansowe, które nie zostały jeszcze wniesione do akt sprawy oraz przedstawienia swojego stanowisko, co do realnej możliwości wnoszenia opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Jednak skarżąca na piśmie oświadczyła, że rezygnuje z wyżej wymienionego spotkania uznając, że sprawa ustalenia opłaty za pobyt córki jej nie dotyczy. W tym kontekście organ zaakcentował, że nie mógł ocenić możliwości skarżącej, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. jej aktualnej sytuacji materialno- bytowej i ograniczeń finansowych. Organ wskazał także, że w celu ustalenia aktualnej sytuacji materialno- bytowej skarżącej dniu 12 września 2023 r. przeprowadzono z nią wywiad środowiskowy. W jego trakcie ustalono, że sytuacja dochodowa skarżącej nie uległa zmianie od ostatniego wywiadu środowiskowego z dnia 27 marca 2023 r. i skarżąca nadal kwalifikuje do grona osób ustawowo zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania córki w domu pomocy społecznej. Organ wyjaśnił jednocześnie, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Postępowanie w tym przedmiocie, jako odrębne, może być zaś prowadzone po prawomocnym ustaleniu opłaty. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym m.in. zakwestionowała zasadność umieszczenia jej córki w domu pomocy społecznej. Odwołanie to nie przyniosło oczekiwanego skutku. Decyzją z dnia 16 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1254/2023/22871 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało bowiem w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przybliżyło podstawę prawną rozstrzygnięcia cytując m.in. art. 61 oraz art. 103 u.p.s. Następnie przedstawiło poczynione ustalenia faktyczne, których treść jest zbieżna z ustaleniami przedstawionym w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. W ramach prezentacji tych ustaleń organ odwoławczy zaakcentował, że skarżąca zrezygnowała ze spotkania w siedzibie organu uznając, że sprawa ustalenia opłaty za pobyt córki nie dotyczy jej osoby. Z tego powodu według Kolegium organ I instancji nie mógł ocenić możliwości strony do ponoszenia opłaty za pobyt jej córki w domu pomocy społecznej, o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. aktualnej sytuacji materialnobytowej i ograniczeń finansowych. Jednocześnie Kolegium przyjęło, że organ I instancji wywiązał się ze wskazówek zawartych w poprzedniej decyzji organu odwoławczego. Wskazując zaś na wyniki analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz obowiązujących, przepisów prawa Kolegium stwierdziło, że kwota odpłatności została skarżącej ustalona w prawidłowej wysokości. Istotne jest przy tym podjęcie przez organ I instancji działań zmierzających do zawarcia ze skarżącą umowy określającej wysokość opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Kolegium odnotowało przy tym, że strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt córki w DPS-ie, który zostanie rozpatrzony po ostatecznym ustaleniu przedmiotowej opłaty w odrębnym postępowaniu. W skardze na decyzję Kolegium skarżąca domaga się "unieważnienia decyzji" oraz umorzenia postępowania. Podnosi, że nie wyrażała zgody na umieszczenie córki w domu pomocy społecznej, a także wskazuje na okoliczności, mające przemawiać za tym, że nie ma potrzeby aby córka była tam umieszczona. W postępowaniu prowadzonym w przez organy dopatruje się nękania jej osoby. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu pierwszej instancji wykazała, że są one dotknięte wadami uzasadniającymi ich uchylenie. W realiach rozpoznawanej sprawy skarżącej zaproponowano zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., dotyczącej ponoszenia przez nią odpłatności za pobyt jej córki w domu społecznej. Jednak skarżąca odmówiła jej zawarcia. Wobec tego skarżącej ustalono w drodze decyzji administracyjnej odpłatność za pobyt jej córki w domu pomocy społecznej, a organ odwoławczy zaskarżoną obecnie decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Przedmiotem kontroli Sądu na skutek wniesionej skargi jest więc decyzja Kolegium z dnia z dnia 16 listopada 2023 r. utrzymująca w mocy opisaną wcześniej decyzję organu I instancji z dnia 3 października 2023 r. ustalającą przedmiotową odpłatność. Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez Kolegium (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., daleje w skrócie jak dotychczas u.p.s.) Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl z kolei art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Zgodnie zaś z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Jak wynika z przytoczonych dotychczas regulacji w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. zachodzić mogą dwie różne sytuacje. Pierwsza, w której osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, ale wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Drugą, w której osoba ta odmawia i zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W sytuacji pierwszej organy gminy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. W sytuacji drugiej przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/23). Zaakcentowania wymaga także zmiana brzmienia art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690). W art. 64 u.p.s. dodano, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Rozszerzono zatem krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty o osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy zmieniającej (druk Sejmu RP VIII kadencji nr 3524 rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego) skutkiem zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. jest poszerzenie możliwości zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących. Przedstawiona zmiana art. 64 u.p.s. powoduje, że prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Skoro zaś powyższe unormowanie dopuszcza aktualnie objęcie zwolnieniem z opłaty także osobę obowiązaną do jej wnoszenia, to zwolnienie takie wcale nie musi być poprzedzone skonkretyzowaniem jej obowiązku we wcześniejszej ostatecznej decyzji administracyjnej, a w rezultacie może ona skutecznie domagać się zastosowania tej ulgi już w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. W takim zaś przypadku organ jest zobligowany do rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłaty w decyzji ustającej jej wysokość. Podobne stanowisko, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 318/22 oraz z 19 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1865/21. W kontekście przedstawionej dotychczas regulacji prawnej odnotować należy, że organy obu instancji ustaliły skarżącej wysokość opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej uwzględniając w istocie jedynie kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., a pomijając dochody i możliwości skarżącego, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Organy nie zweryfikowały możliwości płatniczych skarżącej, uwarunkowanych jej sytuacją osobistą, rodzinną, zdrowotną i majątkową. Z takiej weryfikacji, zdaniem Sądu, nie zwalniała organów podnoszona w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji okoliczność, że skarżąca zrezygnowała ze spotkania w siedzibie organu uznając, że sprawa ustalenia opłaty za pobyt córki nie dotyczy jej osoby. Stanowisko skarżącej w tym zakresie zostało bowiem wyrażone w ramach działań podejmowanych przez organ I instancji w celu zawarcia umowy i nie może być utożsamiane z odmową przedstawienia dowodów i twierdzeń w ramach toczącego postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt córki skarżącej w domu pomocy społecznej. Zwłaszcza, że skarżąca nie sprzeciwiła się potem przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Ponadto skarżąca w toku postępowania domagała się zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia przedmiotowych opłat. Zgłoszenie przez skarżącą wniosku o zwolnienie z opłaty obligowało organy do jego rozpatrzenia i orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. Odmienne stanowisko organów w tym zakresie jest nieprawidłowe. W konsekwencji organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 61 ust. 2d oraz art. 64 pkt 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Wskutek dokonania błędnej wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego w rozpoznawanej sprawie doszło także do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji publicznej winny kierować się zasadą prawdy obiektywnej co oznacza, że z urzędu powinny podejmować wszelkie działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej ograny powinny zgromadzić - czy to z inicjatywy strony czy z urzędu - materiał dowodowy, który następnie w całokształcie powinny poddać pełnej ocenie z punktu widzenia przedmiotu (istoty) rozstrzyganej sprawy administracyjnej. Dokonane takiej oceny, aby można było uniknąć zarzutu dowolności przyjętych ustaleń faktycznych, musi zostać zobrazowane w treści uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności obowiązkiem organu będzie wydanie decyzji co do ustalenia opłaty nie tylko z uwzględnieniem kryterium dochodowego, ale również wysokości dochodów i możliwości skarżącej, po wcześniejszym umożliwieniu jej przedstawienia w tym zakresie twierdzeń i dowodów na ich poparcie. Organ rozpatrzy także wniosek skarżącej o zwolnienie z opłaty, a stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie tego wniosku zawrze w decyzji ustającej wysokość opłaty. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI