II SA/GL 20/25

II SA/Gl 20/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Edyta Kędzierska /sprawozdawca/
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 listopada 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1614/2024/14431 w przedmiocie uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. uchyliło decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta J. w dniu 29.12.2021 r. w sprawie odmowy przyznania skarżącemu J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem i orzekło o przyznaniu mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2021 r. na czas nieokreślony.
Postanowieniem z dnia 2 października 2023 r. organ odwoławczy wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone własną decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – w związku z pojawieniem się nowej okoliczności istniejącej w dniu wydania decyzji z dnia 7 lutego 2022 r., nie znanej organowi w tej dacie.
Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego organ odwoławczy – decyzją z dnia 29 listopada 2023 r. uchylił ostateczną decyzję własną z 7 lutego 2022 r. oraz utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z 29 grudnia 2021 r. w sprawie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Organ ustalił, że skarżący nie sprawował opieki nad ojcem, a niepodejmowanie przez niego zatrudnienia nie było związane z koniecznością sprawowania tej opieki. Ustaleń tych dokonał na podstawie oświadczeń M. S. (siostry skarżącego) i D. R. (opiekunki ojca skarżącego) oraz zeznań świadków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w wyniku rozpoznania skargi wniesionej przez skarżącego, wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 155/24 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 listopada 2023 r. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że podzielił ocenę Kolegium, według której przekazana przez organ I instancji informacja o tym, iż skarżący od sierpnia 2021 r. nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym ojcem stanowiła nową istotną dla sprawy okoliczność, wyczerpującą przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. do wznowienia z urzędu postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kolegium z 7 lutego 2022 r. Sąd podniósł, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestia zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną stanowi okoliczność istotną dla sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie okoliczność wskazana przez organ I instancji istniała w dniu wydania decyzji ostatecznej, tj. 7 lutego 2022 r. Z uzasadnienia decyzji z 7 lutego 2022 r. wynika, że organ odwoławczy przyznał skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne opierając się na ustaleniach wywiadu środowiskowego i oświadczeniach skarżącego co do zakresu opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W oświadczeniu z 29 listopada 2021 r. skarżący wskazał, że nie może podjąć pracy z powodu całodobowej opieki nad ojcem, a opieka ta - z uwagi na rodzaj schorzeń na jakie cierpi ojciec skarżącego - sprawowana jest w pełnym zakresie. Dopiero po wydaniu decyzji z 7 lutego 2022 r. organ pierwszej instancji w trakcie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego powziął wiadomość, że skarżący nie zamieszkiwał z ojcem i nie sprawował nad nim opieki. Oświadczenia co do okoliczności związanych z opieką skarżącego złożyły siostra skarżącego oraz opiekunka ojca skarżącego. Z oświadczeń tych wynika, że od sierpnia 2021 r. całodobową opiekę nad ojcem skarżącego sprawuje opiekunka, a skarżący tylko okazjonalnie odwiedzał ojca i pomagał w opiece nad nim. Wobec tego podnoszona przez siostrę skarżącego oraz opiekunkę ojca skarżącego okoliczność dotycząca sprawowania opieki, ujawniona została dopiero po wydaniu decyzji z 7 lutego 2022 r., tym samym nie była ona brana pod uwagę przy podjęciu tego rozstrzygnięcia. Przesądza to z kolei o tym, iż stanowi ona okoliczność nową, która nie była znana Kolegium w chwili wydania decyzji. W konsekwencji we wznowionym postępowaniu Kolegium zobowiązane było do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w przedmiocie ustalenia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy zobligowany był do ustalenia, czy skarżący na dzień 7 lutego 2022 r. spełniał przesłanki do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że z nowych okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie wynika, iż skarżący na dzień 7 lutego 2022 r. nie spełniał przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Mianowicie skarżący nie sprawował opieki nad ojcem, a tym samym niepodejmowanie przez niego zatrudnienia nie było związane z koniecznością sprawowania opieki. Analiza akt sprawy administracyjnej wskazuje, że podstawę rozstrzygnięcia Kolegium stanowiły oświadczenia siostry skarżącego i opiekunki ojca skarżącego z 12 września 2023 r. oraz zeznania świadków. Skarżący w toku postępowania odwoławczego oraz w skardze do sądu administracyjnego kwestionował ww. dowody. Z protokołów przesłuchania świadków wynika, że w przesłuchaniu wzięli udział jedynie pracownicy organu pierwszej instancji. Skarżący nie został zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków. Wobec tego dowód z przesłuchania świadków został przeprowadzony z naruszeniem art. 10 § 1, art. 79 i art. 81 k.p.a., a nowa okoliczność, której wykazaniu miał służyć ten dowód nie może zostać uznana za udowodnioną.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją z dnia 4 listopada 2024 r. po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, uchyliło decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr [...] z dnia 7.02.2022.r. i orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta J. nr [...] z dnia 29.12.2021r. w sprawie odmowy przyznania skarżącemu J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że zastosował się do wskazań zawartych w wyroku WSA w Gliwicach i przeprowadził rozprawę administracyjną z zachowaniem art. 10 § 1, art. 79 i art. 81 k.p.a. Dodał, że skarżący prawidłowo zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia rozprawy stawił się i miał prawo zadawania pytań przesłuchiwanym świadkom. Ponadto organ pismem z dnia 16.10.2024 r. zawiadomił skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami postępowania oraz składania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W dniu 28.10.2024r. skarżący zapoznał się z aktami sprawy w siedzibie Samorządowego Kolegium Odwoławczego i wraz z nim stawił się w charakterze świadka K. D., który oświadczył, że w okresie 2023 r. i wcześniej przyjeżdżał do mieszkania położonego w J. przy ul. [...] i skarżący opiekował się ojcem. Wskazał, że odwiedzał skarżącego dwa razy w tygodniu. Organ odwoławczy stwierdził, że mając na względzie powyższe, po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, ustalił, iż skarżący nie sprawował opieki nad ojcem. Wobec tego niepodejmowanie zatrudnienia przez niego nie było związane z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zatem nie spełniał ustawowych przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem – podniósł zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. - art. 10 § 1 k.p.a., art. 79 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków W. i J.1. S.1., Z. i M. K. oraz J. i G. R. bez uprzedniego zawiadomienia skarżącego o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu i w konsekwencji pozbawienie skarżącego możliwości czynnego udziału w postępowaniu; - art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący, wnikliwy, rzetelny oraz budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a przejawiający się w lakonicznym i pobieżnym przesłuchaniu świadków W. i J.1. S.1., Z. i M. K. oraz J. i G. R. i w konsekwencji poczynienie ustaleń w sprawie wyłącznie w oparciu o zeznania i oświadczenia M. S. oraz D. R. w sytuacji, gdy zeznania te pozostawały w sprzeczności z zeznaniami skarżącego, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych w sprawie; - art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez ich zastosowanie w sytuacji gdy całokształt materiału dowodowego w sprawie nie pozwalał na przyjęcie, iż w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności czy nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przez organ prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż warunkiem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie sprawowanie codziennej i całodobowej opieki, podczas gdy prawidłowa wykładnia tej regulacji wskazuje, iż opiekun musi jedynie pozostawać do dyspozycji podopiecznego poprzez udzielanie pomocy oraz wykazywanie ciągłej gotowości jej niesienia i tym samym nie musi wykonywać swoich obowiązków bez przerwy, 24 godziny na dobę. Podniósł również zarzut błędnego ustalenia przez organ stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że skarżący na dzień 7 lutego 2022 r. nie spełniał przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do takich ustaleń, a wręcz wskazywał, iż skarżący sprawował osobistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, a tym samym niepodejmowanie przez niego zatrudnienia było związane z koniecznością sprawowania tej opieki, a zatem spełniał on przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę i podniósł zarzut, że organ odwoławczy nie zastosował się do wytycznych wynikających z wyroku Sądu, jaki zapadł w przedmiotowej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest - wydana w wyniku wznowienia postępowania - decyzja organu odwoławczego z dnia 4 listopada 2024 r. uchylająca ostateczną decyzję własną tego organu z dnia 7 lutego 2022 r. oraz utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z 29 grudnia 2021 r. w sprawie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Powodem wydania zaskarżonej decyzji było stwierdzenie przez organ odwoławczy, że skarżący nie sprawował opieki nad ojcem, a zatem niepodejmowanie przez niego zatrudnienia nie było związane z koniecznością sprawowania tej opieki.
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, stwierdzić należało, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy zawarł obszerne sprawozdanie z postępowania administracyjnego przeprowadzonego przed wydaniem przez WSA w Gliwicach wyroku z dnia 14 maja 2024 r. Następnie – w ramach wykazania, że zastosował się do wskazań zawartych w wymienionym wyroku organ podkreślił, że przeprowadził rozprawę administracyjną z zachowaniem art. 10 § 1, art. 79 i art. 81 k.p.a. Dodał, że skarżący prawidłowo zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia rozprawy stawił się i miał prawo zadawania pytań przesłuchiwanym świadkom.
Jednakże organ całkowicie pominął ocenę przeprowadzonych w sprawie dowodów z zeznań świadków, pomimo tego, że postępowanie w tym zakresie miało służyć ustaleniu, czy zaistniała w sprawie nowa okoliczność będąca przyczyną wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
Organ odwoławczy – zgodnie ze wskazaniami zawartymi w cytowanym wyżej wyroku WSA w Gliwicach - zobligowany był bowiem do ustalenia, na podstawie prawidłowo przeprowadzonych czynności postępowania dowodowego, czy skarżący spełniał przesłankę przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dotyczącą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie, który uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Podkreślenia przy tym wymagało, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał tylko, że po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, ustalił, iż skarżący nie sprawował opieki nad ojcem i wobec tego niepodejmowanie zatrudnienia przez niego nie było związane z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zatem nie spełniał ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ ograniczył się więc do wskazania okoliczności, którą uznał za udowodnioną i zupełnie pominął – obligatoryjne według cytowanego wyżej art. 107 § 3 k.p.a. - wskazanie dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Nie wymienił nawet świadków, których zeznania stanowiły podstawę ustalenia powyższej – kluczowej w sprawie okoliczności, którą organ uznał za udowodnioną.
Wręcz przeciwnie – organ przytoczył wyłącznie zeznania świadka K. D., stwierdzającego, że w okresie 2023 r. i wcześniej przyjeżdżał do mieszkania w J. przy ul. [...] i że skarżący opiekował się ojcem - a przecież organ przyjął jako udowodnioną okoliczność, że skarżący nie sprawował opieki nad ojcem. Pomimo przytoczenia zeznań tego świadka, brak było wskazania przez organ, czy odmówił wiarygodności i mocy dowodowej cytowanym zeznaniom i z jakich przyczyn, bowiem – jak wynika z decyzji - przyjął ustalenia o treści przeciwnej wobec twierdzeń tego świadka. Co więcej - bezpośrednio po przytoczeniu tych zeznań organ stwierdził, że "mając na względzie powyższe, po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, ustalił, iż skarżący nie sprawował opieki nad ojcem".
Nie można przyjąć, że taka wewnętrznie niespójna argumentacja, czyni zadość wymogom uzasadnienia decyzji, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Poza tym – jak wskazano wyżej – organ całkowicie pominął określenie dowodów, na których się oparł ustalając okoliczność, którą uznał za udowodnioną.
Natomiast okoliczność ta miała kluczowe znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Organ był bowiem zobligowany do ustalenia, czy skarżący spełniał przesłankę przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dotyczącą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie, który uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., a ponadto art. 153 P.p.s.a. i wymienione naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczyły bowiem uchybień w zakresie ustalenia kwestii o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy.
Wobec tego, skargę należało uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję organu odwoławczego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące obowiązku oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz przeprowadzenia analizy zeznań świadków i oświadczeń skarżącego w zakresie wskazanej wyżej okoliczności i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.