II SA/GL 1994/23

II SA/Gl 1994/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1410/24 - Wyrok NSA z 2025-06-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 5  pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 26 września 2023 r. nr SKO.4106.439.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 września 2023 r. nr SKO.4106.439.2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (organ odwoławczy, SKO) w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego K. K. – reprezentowanego przez radcę prawnego - utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. (organ I instancji) z dnia 7 marca 2023 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że K. K. (strona, skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, w dniu 31 stycznia 2023 r. wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną – E. K. Skarżący jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast posiadanie prawa do renty stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r, poz. 615 - dalej "u.s.r.) do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ dodał, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Podniósł, że skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, iż eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty (por. wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2020r., sygn. l OSK 487/20). z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
SKO zauważyło, że że organ I instancji nie wystąpił do skarżącego (pełnomocnika skarżącego) z pismem informującym o tym fakcie i nie wskazał, że stronie przysługuje prawo wyboru jednego z pozostającym ze sobą w zbiegu świadczeń, jednakże po zapoznaniu się z treścią pism złożonych przez pełnomocnika skarżącego w toku postępowania, w tym z treścią odwołania uznało, że okoliczność ta nie wpływa na wynik rozstrzygnięcia. Zauważyło, że z treści wspomnianych pism złożonych przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącego wynika wprost, że strona domaga się przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej nad żoną opieki obok pobieranej renty z tytułu
częściowej niezdolności do pracy.
Odnosząc się do zarzutów stawianych w odwołaniu oraz zajętego przez pełnomocnika strony stanowiska w przedmiocie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy oraz skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 wskazało, że ich nie podziela.
Podkreśliło, że aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się stanowisko zgodnie z którym osoba będąca świadczeniobiorcą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny aby umożliwić pozytywne rozpatrzenie wniosku o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winna zawiesić pobieranie renty (zob. wyroki NSA z dnia 22 listopada 2022 r. o sygn. akt I OSK 247/22, z dnia 7 czerwca 2023 r. o sygn. akt I OSK 1413/22).
Zdaniem SKO, skarżący ma prawo dokonać wyboru pomiędzy świadczeniami z sytemu zabezpieczenia społecznego pozostającymi w kolizji, analogicznie do rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę miedzy innymi w art. 27 ust. 5 u.s.r. Przy czym prawo wyboru wiąże się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika –zarzucił jej naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.s.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/171 przyjęcia, że na podstawie ww. przepisu istnieją podstawy do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wniósł o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od SKO zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.) - na wniosek skarżącego.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji SKO w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 390 - dalej "u.s.r."). Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną z uwagi na fakt pobierania przez stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji SKO podkreśliło, że powodem odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną stała się okoliczność przysługiwania skarżącemu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy – przy jednoczesnym braku rezygnacji z pobierania tego świadczenia, o czym organ odwoławczy orzekł na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. Zgodnie z tym przepisem – w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Według stanowiska skarżącego na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, który wszedł w życie 9 stycznia 2020 r., prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza przyznania osobie uprawnionej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bez żadnych warunków i ograniczeń. Inaczej rzecz ujmując, strona uważa, że powinna otrzymać zarówno rentę w pełnej wysokości, jak i świadczenie pielęgnacyjne – czemu dała jasno wyraz w toku postępowania i co potwierdzają jej pisma składane w niniejszej sprawie. Mianowicie, jak wynika z akt administracyjnych, takie stanowisko zostało przedstawiono zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 27 stycznia 2023 r. (k. 28 akt adm.), jak i w późniejszym oświadczeniu strony, złożonym w piśmie z dnia 1 marca 2023 r. (k. 32 akt adm.) Wobec tak jednoznacznego stanowiska strony – reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika – organy nie miały podstaw do formułowania wezwań do wyboru jednego z ww. świadczeń.
Jedynie dla porządku przypomnieć należy, że w wyroku SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II). W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku przyjęto, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku uczestnika postępowania. Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Jak wynika z treści powołanego wyroku, Trybunał Konstytucyjny uznał za sprzeczne z Konstytucją RP wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń.
Oceniając zatem kwestię zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, należy wskazać, że w tego typu sprawach jak kontrolowana, należy sięgnąć do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r., pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2). Zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. W orzecznictwie wskazuje się, że w ramach u.s.r. funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.s.r. (obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), stosownie do którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zbieg uprawnień do świadczeń reguluje także art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym, w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2). Przepisy każdej z wymienionych ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie na podstawie wyraźnie wskazanych przepisów w odniesieniu do innych świadczeń (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 , czy art. 33 ust. 4). Natomiast jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. Uwzględniając powyższe okoliczności oraz ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego – jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r., sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji, gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że skarżący błędnie odczytuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz jego skutki. Podkreślenia wymaga, że według aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych – które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela – warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty w niższej wysokości, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (lub innego świadczenia emerytalno-rentowego), jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty, czy emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020, sygn. I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 oraz z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20; z 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20, z 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2631/20). Innymi słowy, wnioskodawca ma prawo dokonać wyboru pomiędzy świadczeniami z sytemu zabezpieczenia społecznego pozostającymi w kolizji, analogicznie do rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę między innymi w art. 27 ust. 5 u.ś.r., przy czym prawo wyboru wiąże się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze treść omówionych wyżej wniosku o przyznanie świadczenia z 27 stycznia 2023 r. oraz oświadczeń strony składanych w toku postępowania, przy jednoczesnym braku rezygnacji z pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zaskarżone rozstrzygnięcie SKO w przedmiocie odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne, a w konsekwencji zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.