II SA/Bd 1241/23

II SA/Bd 1241/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Katarzyna Korycka
Renata Owczarzak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2023r. Nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 lipca 2023 r. nr 13491/23 znak: WSR-I.8252.192.2023, Prezydent Miasta Bydgoszczy na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn.zm. – dalej jako "u.ś.r.") odmówił K. T. (dalej: Skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – M. T., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. kwalifikującym ją do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
Uzasadniając organ wskazał, iż Skarżący sprawuje opiekę nad matką od około pięciu lat. Mieszkają oni w osobnych mieszkaniach w tym samym bloku. Skarżący podejmował zatrudnienie do [...] grudnia 2022 r., zaś umowa z pracodawcą uległa rozwiązaniu z upływem czasu na jaki została zawarta. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego nie podejmuje on zatrudnienia z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad matką. Organ wyjaśnił, że matka Skarżącego jest wdową. Zgodnie z pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2023 r. trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji matki Skarżącego powstała [...] września 2019 r. Ponadto z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] maja 2023 r. wynika, że matka Skarżącego porusza się samodzielnie, rzadko sama opuszcza mieszkanie, nie wymaga szczególnej pielęgnacji i opieki całodobowej.
Organ wskazał wykładnię art. 17 ww. ustawy. podkreślił, że czynności mające charakter normalnych czynności dnia codziennego nie mogą być uznane za wymagające całodobowej dyspozycyjności. Czynności takie mogą być wykonywane przez osoby pracujące zawodowo, natomiast z istoty wnioskowanego świadczenia wynika, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między niepodejmowanie lub rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Jako zasadniczą przyczynę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia organ wskazał brak możliwości przyznania go opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej "u.ś.r."), Niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała bowiem w żadnym z okresów wskazanych w tym przepisie (do 18 roku życia, względnie 25 roku życia). Organ szeroko wywiódł, że brak wpływu na powyższą ocenę ma okoliczność wydania w dniu 21 października 2014 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. K 38/13, albowiem wyrok ten jako wyrok zakresowy nie doprowadził do wyeliminowania z porządku prawnego art. 17 ust. 1b u.ś.r. i jest to przepis nadal wiążący organy zgodnie z art. 6 k.p.a.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucił, wydanie decyzji z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w związku z wydanym przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z Konstytucją oraz art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie i oparcie decyzji jedynie na jego części, podczas gdy prawidłowa ocena wszystkich dowodów powinna prowadzić do uznania, ze skarżący spełnia wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę.
Decyzją z dnia 11 września 2023 r., znak: SKO-4111/1270/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że rozmiar i zakres deklarowanej przez Skarżącego opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zatem brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania tej opieki. Organ odwoławczy podkreślił, że wymagająca opieki matka Skarżącego porusza się samodzielnie, chociaż rzadko opuszcza mieszkanie. Ponadto nie wymaga ona szczególnej pielęgnacji. Skarżący podaje matce leki, mierzy cukier, podaje posiłki, dokonuje zakupów, sprząta, zmienia opatrunek i towarzyszy matce w wizytach lekarskich.O rgan II instancji zarzucił także rozbieżności w podanych informacjach dotyczących okresu sprawowanej opieki nad matką.
Jednocześnie organ odwoławczy uznał za słuszne stanowisko Skarżącego w zakresie niezgodności z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o wyłączeniu przy ocenie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tej części ww. przepisu, która została przez Trybunał Konstytucyjny uznana za niekonstytucyjną.
K. T. w skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, zarzucając:
- przyjęcie, że faktycznie sprawowanie opieki nad matką posiadającą orzeczenie
o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
- nie uznanie, iż sprawowanie opieki nad matką ma charakter opieki stałej oraz zarzucenie sprzecznych informacji odnośnie czasu od kiedy Skarżący sprawuje opiekę nad matką.
W uzasadnieniu Skarżący odniósł się do kwestii rozbieżności czasowej dotyczącej opieki nad matką wskazując, że wcześniej pomagał obojgu rodzicom, a samą matką opiekuje się od pięciu lat. Skarżący wskazał także, że próbował podjąć zatrudnienie. W jego ocenie opieka nad matką ma charakter stały i ciągły, ponieważ podawanie leków i posiłków, zmiana opatrunków czy pomiar cukru muszą być robione regularnie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły obowiązujących w chwili orzekania przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Skarga okazała się zasadna. Decyzja organu I instancji została bowiem wydana zarówno z istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy naruszeniem prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, a utrzymując ją w mocy wobec częściowo odmiennej wykładni prawa materialnego, organ odwoławczy utrzymał w mocy wadliwą decyzję I instancji w istocie bez przeprowadzenia samodzielnego postępowania wyjaśniającego i umożliwienia wypowiedzenia się skarżącego wobec nowej argumentacji. Tym samym zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 11 września 2023 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej "k.p.a.").
Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych przez organy w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zauważyć należy, że organy obu instancji przyjęły odmienne stanowiska co do zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki wywodzonej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych
Organ I instancji odmawiając przyznania spornego świadczenia stanął na stanowisku, że występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., albowiem znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego, ur. [...] marca 1947 r., datuje się od 2019r., a więc powstał po okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu I instancji zakresowy wyrok Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, nie doprowadził do wyeliminowania z porządku prawnego art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem nie wywołuje skutku określonego w art. 109 ust. 1 i 3 Konstytucji RP czyli utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Tym samym ww. przepis wiąże organy administracji zgodnie z art. 6 k.p.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze natomiast stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała wskazana przez organ I instancji negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności matki skarżącego, który to pogląd Sąd podziela. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa).
Sąd podziela stanowisko Kolegium, że skutkiem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. jest zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kwestia ta jest już od jakiegoś czasu jednolicie postrzegana w orzecznictwie, a wcześniejsze różnice poglądów wynikały z wadliwego rozumienia istoty tzw. wyroku zakresowego i niezbyt fortunnego sformułowania zawartego w treści uzasadnienia wyroku Trybunału. Pogląd organu I instancji jest chybiony i niezgodny ze stanem prawnym ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.
Spór w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej sprowadził się jednak do oceny tego czy zakres i charakter sprawowania przez skarżącego osobiście opieki nad matką trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (orzeczenie z [...].07.2019 r. – k. 11 akt adm. I instancji) opiekę stałą i długotrwałą o takiej intensywności, która uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. W ocenie bowiem organu odwoławczego zakres i forma deklarowanej opieki nie wymaga rezygnacji przez stronę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Organ zauważył, że matka choruje na cukrzycę, nadciśnienie, zaćmę, jest po usunięciu jajników z powodu przebytej choroby nowotworowej, wymaga stałego przyjmowania leków, codziennej zmiany opatrunków. Porusza się samodzielnie, nie wymaga szczególnej pielęgnacji . Skarżący podaje matce leki, mierzy cukier, podaje posiłki, dokonuje zakupów, sprząta zmienia opatrunek i towarzyszy w wizytach lekarskich. W ocenie zawodowej służby socjalnej skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia, bowiem sprawowana opieka nie ma charakteru opieki całodobowej. Organ II instancji wskazał jednocześnie, że skarżący ma jedynie 9 letni staż pracy, ostatnie zatrudnienie ustało [...] grudnia 2022 r., gdy pracował jako pracownik pomocniczy produkcji przez 11 dni. Strona podała również sprzeczne informacje odnośnie okresu od kiedy sprawuje opiekę nad matką w dwóch oświadczeniach (5 lat/8 lat).
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest przedwczesne bowiem opiera się na materiale dowodowym, który nie dawał możliwości wszechstronnej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych sprawy w szczególności co do konieczności rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania koniecznej opieki nad matka legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Ograniczenie się w istocie przez organ I instancji do rozpoznania sprawy z uwzględnieniem art. 17 ust. 1b u.ś.r., prawidłowo zanegowanym przez organ odwoławczy, doprowadziło do sytuacji, w której próby pełnej subsumcji okoliczności faktycznych sprawy do właściwych norm prawa materialnego próbował dokonać dopiero organ drugiej instancji. Uczynił to nadto przedwcześnie, bez wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i oceny czy nie zachodzi chociażby potrzeba uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w sprawie. Stanowi to naruszenie zasady z art. 15 k.p.a., zgodnie z którą postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a więc polegać ma na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy w jej całokształcie przez dwa hierarchicznie usytuowane organy administracji publicznej. W okolicznościach takich jak w niniejszej sprawie, w której organ I instancji poprzestał na stwierdzeniu braku podstaw do przyznania świadczenia z uwagi na treść niekonstytucyjnego przepisu, jedynie organ odwoławczy przeprowadził analizę faktów w kontekście relewantnych unormowań materialnoprawnych. Nawet zatem jeżeli SKO przychyliło się do rozstrzygnięcia sprawy poprzez odmowę przyznania świadczenia, to charakter przesłanek stojących za tą odmową winien doprowadzić organ odwoławczy do wniosku, iż przesłanki te nie zostały dostatecznie zweryfikowane, a zgromadzony materiał dowodowy nie był wystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Zasadnym było w tym przypadku rozważenie zastosowanie art. 136 k.p.a. i następnie wydanie właściwej decyzji zgodnie z 138 k.p.a.
Zaniechanie powyższego doprowadziło do rozstrzygnięcia sprawy z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 15 k.p.a. Przede wszystkim pozbawiło to stronę postępowania możliwości odniesienia się do nowych przesłanek odmowy przyznania świadczenia, które nie były sporne na etapie postępowania przed organem I ani drugiej instancji. Nadto organ odwoławczy wbrew nakazowi art. 79a k.p.a., pomimo uznania odwołania za zasadne, a jednocześnie stwierdzenia, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika spełnienie innej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie zakomunikował tego stronie i nie umożliwił stronie zaoferowania dowodów dotyczących ewentualnie spełnienia spornej przesłanki. Tymczasem w sytuacji gdy skarżący (ur. [...].10.1972 r.) przy wniosku z 14 marca 2023 r. wskazuje, że sprawuje osobistą opiekę nad matka od 5 czy 8 lat, a orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydano w 2019 r. należało co najmniej wezwać skarżącego do złożenia osobistych wyjaśnień co do okoliczności faktycznych związanych ze sprawowaniem przez niego opieki. Jak ta sytuacja wygląda od 2019 r., kto i w jakim zakresie przez ten czas sprawował osobistą opiekę nad matką, z jakich ewentualnie powodów sytuacja ta uległa zmianie. Kto jeszcze poza skarżącym (np. jacy członkowie rodziny) sprawuje opiekę nad matką, która mieszka samodzielnie. Jak w tym czasie wyglądała konkretnie sytuacja zawodowa i zarobkowa skarżącego, z czego się utrzymywał, czy sprawował i w jakim zakresie opiekę nad matką. Jak skarżący rozumie wskazywaną przez siebie obecnie opiekę codzienną (24/7) Organ nie wyjaśnił czy udzielana jest pomoc instytucjonalna w zakresie opieki, co mogłoby umożliwić również przesłuchanie w charakterze świadków lub odebranie wyjaśnień co do zakresu sprawowanej faktycznie opieki przez syna.
Nadto niezależnie od powyższego należy wskazać, że wywiad środowiskowy zawiera ogólniki, nie ustalono szczegółowo sytuacji rodzinnej i zakresu poszczególnych czynności w zakresie opieki nad niepełnosprawnym, ani tym bardziej szczegółów sytuacji zawodowej skarżącego w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. Obowiązkiem organu było wobec wątpliwości w sprawie osobiste przesłuchanie wnioskodawcy i na tej podstawie ustalenie okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia o istocie sprawy. Ustalenia pracownika socjalnego ujęte w wywiadzie są pobieżne i ogólnikowe w istocie sprowadzają się do tego co oświadczył wnioskodawca oraz wskazania nieuzasadnionej szczegółowo oceny zawodowej służby socjalnej nieodnoszącej się jednak do konkretnych okoliczności sprawy. Stanowisko takie nie wnosi do sprawy istotnych dla niej informacji. Nie wynika z nich własna rzetelna ocena pracownika socjalnego zarówno stanu i zakresu koniecznych czynności opiekuńczych, jak też ich ewentualnego podziału pomiędzy różne osoby. Brak szczegółowych informacji od osoby wymagającej opieki co do zakresu aktualnie faktycznie koniecznej opieki, tego w czym pomaga syn i czy jest to z jego strony opieka stała i długotrwałą, ewentualnie czy także inne osoby w tym bliskie wspierają i opiekują się niepełnosprawną. Z treści wywiadu wynika, że nie ma problemów z komunikacją z matką skarżącego. Nadto brak jest w wywiadzie środowiskowym wypowiedzi pełnoletniej (36 lat) osoby wymagającej opieki co do zakresu koniecznej stałej codziennej opieki wykonywanej przez każdego z rodziców.
Zważyć w tej sytuacji należało, że powyższy wywiad nie umożliwiał faktycznie ustalenia i oceny okoliczności niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy w zgodnie z obowiązującymi w dacie wydania decyzji przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mimo tego organ odwoławczy wbrew dyspozycji art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie podjął na podstawie art. 136 k.p.a. we własnym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego i nie przeprowadził dowodów koniecznych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Wydał zatem decyzję kończącą postępowanie z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej i dwuinstancyjności postępowania, które w ówczesnym stanie prawnym mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Co do zasady zgodzić należy się z organem odwoławczym, że ocenić należało wystąpienie dwóch zasadniczych warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: sprawowania przez skarżącego stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania tej opieki. Pomiędzy okolicznościami sytuacyjnymi wymienionymi w art. 17 ust. 1, tj. rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny na stronie orzeczenia.nsa.pl). Przedmiotowe świadczenie nie jest zatem przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyroki WSA w Gdańsku z 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; z 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.).
Wykluczyć należy sytuację, w której opieka sprawowana nad znacznie niepełnosprawnym, ale faktycznie cechującym się niemałą samodzielnością członkiem rodziny stanowi pretekst do pozyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, która faktycznie mogłaby podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Nieaktywność zawodowa nie może wynikać z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, jak np. brak ofert pracy, niechęć do jej podjęcia albo pobieranie nauki w trybie dziennym, czy chęć opieki nad dziećmi, ale musi wynikać z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, publ. WKP 2023).
Powyższe jednak należy odnieść zawsze do indywidualnych okoliczności sprawy administracyjnej, w której należy dokonać prawidłowych i szczegółowych ustaleń okoliczności faktycznych, z wykorzystaniem wszelkich możliwości dowodowych. Żaden przepis prawa nie zwalniał organów w tej sprawie od przeprowadzenia takich dowodów Z protokołu z tej czynności wynika jednoznacznie, że pracownik socjalny nie koncentrował się na wyjaśnieniu ogółu indywidualnych okoliczności danej sprawy a wyłącznie na kwestii sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną matką.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że organ odwoławczy przedwcześnie utrzymał w mocy decyzję odmowna organu I instancji , poprzestając na niepełnym i niewystarczającym materiale dowodowym. Podkreślenia bowiem wymaga, co jest okolicznością znaną Sądowi jak i organowi odwoławczemu z urzędu, że Prezydent Miasta Bydgoszczy i podległe mu służby prowadzące postępowania w sprawie prawa do świadczeń pielęgnacyjnych wobec dorosłych osób niepełnosprawnych, z uwagi na wskazywaną błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przyjęcie a priori przesłanki negatywnej częstokroć pomijały obowiązek dokonywania rzetelnego ustalenia stanu faktycznego i oceny pozostałych przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd dokonywał uwzględniając stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania skarżonej decyzji, w tym kontekście Sąd wyraził ocenę prawną i wskazania co pominiętych przez organy orzekające okoliczności, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględnić jednak winien zmianę stanu prawnego dokonaną z dniem 1 stycznia 2004 r. na mocy przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), w szczególności art. 43 i art. 63 .
Z tych przyczyn konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.