II SA/Gl 301/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-08-21
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnenienależnie pobrane świadczenieniepełnosprawnośćorzeczenie o niepełnosprawnościCOVID-19ustawa o świadczeniach rodzinnychpouczeniezwrot świadczeńkontrola sądu administracyjnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, wskazując na niewystarczające pouczenie strony o skutkach uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Skarżąca J. P. została zobowiązana do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego uznanego za nienależnie pobrane z uwagi na uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obu instancji, stwierdzając, że strona nie została wystarczająco pouczona o tym, że nowe orzeczenie, nawet potwierdzające dotychczasowy stopień niepełnosprawności, może skutkować utratą prawa do świadczenia. Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie świadomości strony o nienależnym pobraniu świadczenia i ewentualnej złej wierze.

Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu skarżącej J. P. do jego zwrotu. Organ pierwszej instancji uznał, że świadczenie wypłacone za okres od 29 lipca do 31 sierpnia 2023 r. jest nienależne, ponieważ skarżąca uzyskała nowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności syna w dniu 28 lipca 2023 r., co zgodnie z art. 15h ustawy COVID-19, miało skutkować wygaśnięciem prawa do świadczenia po upływie 60 dni od odwołania stanu epidemii lub do dnia wydania nowego orzeczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, podkreślając, że skarżąca została pouczona o konieczności informowania organu o nowym orzeczeniu. Skarżąca wniosła skargę, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędne uznanie przesłanek nienależnie pobranego świadczenia oraz naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił skargę, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że kluczowe dla ustalenia obowiązku zwrotu jest nie tylko zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość strony o nienależnym pobraniu, co wymaga prawidłowego i zrozumiałego pouczenia. Sąd stwierdził, że pouczenia zawarte w decyzjach organów nie były wystarczająco jasne i jednoznaczne, zwłaszcza w sytuacji, gdy nowe orzeczenie potwierdzało jedynie dotychczasowy, znaczący stopień niepełnosprawności syna. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę na fakt, że organ pierwszej instancji posiadał wiedzę o nowym orzeczeniu z urzędu, co podważa zasadność obciążania strony negatywnymi konsekwencjami braku jej powiadomienia. Sąd nakazał organowi pierwszej instancji ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem powyższych wskazań, w szczególności oceny treści pouczeń i świadomości skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, samo uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności, które potwierdza dotychczasowy stopień niepełnosprawności, niekoniecznie skutkuje ustaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli strona nie została w sposób jasny i zrozumiały pouczona o tym skutku.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane kluczowe jest nie tylko zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa, ale także świadomość strony o tym fakcie, co wymaga prawidłowego pouczenia. W tej sprawie pouczenia nie były wystarczająco jasne, a nowe orzeczenie jedynie potwierdziło dotychczasowy stopień niepełnosprawności, co utrudniało stronie zrozumienie potencjalnych negatywnych konsekwencji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.ś.r. art. 30 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Definicja nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, wymagająca zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa oraz pouczenia o braku prawa.

ustawa COVID-19 art. 15h § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Przedłużenie ważności orzeczeń o niepełnosprawności w okresie epidemii.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny (naruszenie prawa materialnego lub procesowego).

Pomocnicze

u.ś.r. art. 30 § ust. 9

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

rozp. MS ws. opłat adwokackich art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c)

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

Określenie wysokości wynagrodzenia adwokata.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewystarczające pouczenie strony o skutkach uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji posiadał wiedzę o nowym orzeczeniu z urzędu, co wyklucza negatywne konsekwencje dla strony z powodu braku jej powiadomienia. Nowe orzeczenie o niepełnosprawności jedynie potwierdziło dotychczasowy, znaczący stopień niepełnosprawności syna, co utrudniało stronie zrozumienie utraty prawa do świadczenia.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów administracji o nienależnym pobraniu świadczenia z uwagi na uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Godne uwagi sformułowania

Pojęcie 'świadczenia nienależnie pobranego' nie jest równoznaczne ze 'świadczeniem nienależnym', gdyż wiąże się również z istnieniem po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że pobierane świadczenie w zaistniałych okolicznościach faktycznych danej osobie się nie należy. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Fakt nieprzekazania stosownej informacji między komórkami organizacyjnymi aparatu pomocniczego organu administracji publicznej nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony prowadzonego postępowania administracyjnego.

Skład orzekający

Stanisław Nitecki

przewodniczący sprawozdawca

Beata Kalaga-Gajewska

sędzia

Agnieszka Kręcisz-Sarna

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane kluczowe jest nie tylko zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa, ale także świadomość strony o tym fakcie, co wymaga prawidłowego i zrozumiałego pouczenia. Podkreślenie znaczenia prawidłowej komunikacji między komórkami organu administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności w związku z ustawą COVID-19 oraz interpretacji przepisów o świadczeniach rodzinnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne pouczanie obywateli przez organy administracji i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli pierwotnie wydawały się uzasadnione. Ma to znaczenie praktyczne dla wielu osób pobierających świadczenia.

Czy nowe orzeczenie o niepełnosprawności zawsze oznacza koniec świadczeń? Sąd wyjaśnia kluczowe pouczenie!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 301/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-08-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Beata Kalaga-Gajewska
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 30 ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 340
art. 15h
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1964
§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 stycznia 2024 r. nr SKO-PSŚ/41.5/3672/2023/25414 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 6 października 2023 r., znak [...].
Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z 6 października 2023 r., wydaną na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323) Prezydent Miasta S. uznał, że kwoty wypłacone na rzecz J. P. (dalej jako strona lub skarżąca) za okres od 29 lipca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r., w łącznej wysokości 2 695,80 zł za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne oraz zobowiązał wyżej wymienioną do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń. W uzasadnieniu tego aktu wskazano, że sporne świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało stronie z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym synem B. P. Decyzją z 30 czerwca 2022 r., nr [...] Prezydent Miasta S. przedłużył okres przyznania przedmiotowego świadczenia na podstawie art. 15h ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (aktualnie Dz.U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.) określając, że w związku z przedłużeniem ważności orzeczenia o niepełnosprawności, zasiłek ten przysługuje - na czas do 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji zaznaczył, że [...]. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. wydał nowe orzeczenie, na mocy którego ponownie zaliczył syna skarżącej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - na stałe. W tym stanie rzeczy podkreślono, że skoro wcześniejsze orzeczenie o niepełnosprawności wydane wobec wskazanej osoby obowiązywało do 31 maja 2022 r., a jego ważność przedłużono do dnia wydania nowego orzeczenia, to zachowało ono moc jedynie do [...] kiedy to wydano kolejne orzeczenie. W rezultacie, z tym dniem wygasła z mocy prawa decyzja przyznająca sporne świadczenie, zaś pobrane z tego tytułu kwoty stanowią świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania.
Niezadowolona z powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach domagając się uchylenia tego rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że nie była świadoma ciążącego na niej obowiązku przedłożenia nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponadto podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialne, albowiem wspólnie z synem utrzymuje się z renty rodzinnej i nie byłaby w stanie spłacić wskazanej kwoty.
Decyzją z 12 stycznia 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3672/2023/25414, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wpierw opisano dotychczasowy przebieg postępowania podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji oraz przytoczono treść mających zastosowanie w sprawie przepisów, w tym art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw. Zaznaczono przy tym, że w treści decyzji z 30 czerwca 2022 r. zmieniającej decyzję o przyznaniu synowi strony zasiłku pielęgnacyjnego wskazano wyraźnie, że okres pobierania tego świadczenia przedłuża się zgodnie z powołanym przepisem, do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a nadto poinformowano ją, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności należy o tym niezwłocznie poinformować organ wypłacający świadczenia. Zważywszy powyższe organ odwoławczy podniósł, że skoro 28 lipca 2023 r. syn skarżącej uzyskał nowe orzeczenie o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności, to z tym dniem wygasła decyzja o przyznaniu stronie świadczenia pielęgnacyjnego, co oznacza, że kwoty wypłacone w tym zakresie począwszy od 29 lipca 2023 r. stanowią świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wspomniany przepis uznaje bowiem za takowe, świadczenia rodzinne pobrane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty tych świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Dodatkowo Kolegium poinformowało stronę o możliwości złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, w trybie art. 30 ust. 9 tej ustawy.
Niezadowolona z powyższej decyzji strona reprezentowana przez adwokata wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu i poprzedzającej go decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wystąpiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jak również o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu rozpoznania skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 8 stycznia 2024 r. odmawiającą stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik strony podniosła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na błędnym uznaniu, że zaistniały przesłanki nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego na opiekę nad niepełnosprawnym synem. Ponadto w skardze podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania, a to: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na błędnym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na uznaniu, że zaistniały przesłanki ustania prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. W rozbudowanym uzasadnieniu wniesionej skargi przedstawiono argumentację przemawiającą za jej zasadnością. W szczególności zwrócono uwagę na fakt, że nakłada się na stronę obowiązek poinformowania organu o nowym orzeczeniu w sytuacji, gdy orzeczenie to jest znane organowi z urzędu. Dodatkowo podniesiono, że postępowanie w sprawie pobrania nienależnego świadczenia zostało uruchomione po złożeniu nowego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i jak zaznaczono rozstrzygnięcie w sprawie pobrania nienależnego świadczenia jest zależne od rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego też powodu wystąpiono o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu rozpoznania skargi na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji stwierdziło, że podnoszone przez stronę zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 tej regulacji, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście uznano, że skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja, a także poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne naruszają prawo materialne jak również przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego.
Na mocy decyzji stanowiącej przedmiot skargi uznano, że kwota świadczenia pielęgnacyjnego wypłacona stronie za okres od 29 lipca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane i nałożono na nią obowiązek zwrotu pobranej kwoty.
Dokonując oceny legalności powyższego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności przyjdzie zwrócić uwagę na treść art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą, do zwrotu obowiązana jest osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne. Przyjdzie zauważyć, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły stronę postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją, to jednak sama kwalifikacja spornego świadczenia pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego obarczona jest istotnymi wadami. Trzeba zaakcentować, że stosownie do treści stanowiącego podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zatem spełnienia dwu warunków. Po pierwsze - jego wypłacenie musi nastąpić pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, zaś po drugie - osoba pobierająca świadczenia powinna zostać należycie pouczona o braku prawa do ich pobierania. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, aby następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por.: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 699/17, publ. Lex nr 2437882 oraz w Lublinie z 16 marca 2021 r., II SA/Lu 709/20, publ. Lex nr 3163974). Znaczenie prawidłowego pouczenia jest tu niewątpliwie istotne, jako że pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" użyte w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. nie jest równoznaczne ze "świadczeniem nienależnym", gdyż wiąże się również z istnieniem po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że pobierane świadczenie w zaistniałych okolicznościach faktycznych danej osobie się nie należy (por. K. Małysa-Sulińska [red.], Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, publ. Lex, 2015 r.). W judykaturze utrwalił się pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co oznacza, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być zatem świadoma, że wystąpiła okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku powiadomienia świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia i następnie ustalenie, czy jego nieuprawnione pobranie nastąpiło w warunkach złej woli beneficjenta, a zatem, czy wiedział, że świadczenie miało charakter nienależnego (por. m.in. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1392/21, publ. Lex nr 3342757 oraz wyrok tutejszego Sądu z 28 października 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 764/21, publ. Lex nr 3258861).
Z akt niniejszej sprawy wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało pierwotnie przyznane skarżącej z uwagi na sprawowaną opiekę nad synem do 31 maja 2022 r., czyli do dnia obowiązywania orzeczenia o niepełnosprawności z 2019 r. Następnie, decyzją Prezydenta Miasta S. z 30 czerwca 2022 r., okres ten przedłużono do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Równocześnie nie budzi wątpliwości, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczeniem z [...] uznał syna skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym do 31 maja 2022 r., a następnie, w wyniku rozpatrzenia jego kolejnego wniosku, nowym orzeczeniem wydanym 28 lipca 2023 r. zaliczył go do tego samego stopnia niepełnosprawności - na stałe. Organ pierwszej instancji uzyskawszy informację o tym nowym orzeczeniu wszczął z urzędu postepowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wydał decyzję uznającą za nienależnie pobrane świadczenie, które zostało wypłacone w tych ramach za okres począwszy od 29 lipca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r
Uwzględniwszy przy tym zaprezentowane wyżej rozważania prawne stwierdzić przyjdzie, że kluczowe znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia ma kwestia, czy strona we wskazanym okresie pobierała sporne świadczenie w sposób świadomy, w tym znaczeniu, że zdawała sobie sprawę, że jej ono nie przysługuje, W tym zaś kontekście zasadniczą rolę odgrywa odpowiedź na pytanie, czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych było w rozpoznanym przypadku sformułowane w taki sposób, aby można było przyjąć, że skarżąca miała wiedzę o nienależnym pobieraniu zasiłku.
W ocenie Sądu pouczenia zawarte w wydanych w sprawie decyzjach nie mogą stanowić dostatecznej podstawy do formułowania takiej tezy. Organ pierwszej instancji pouczył skarżącą o wynikającym z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy, obowiązku niezwłocznego informowania w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz przywołał treść art. 15h ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, stanowiącego, że orzeczenie o niepełnosprawności, którego ważność upływa w okresie od dnia wejścia w życie ustawy Covid-19, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zaznaczono również, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności należy niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie, a także wyjaśniono, że w świetle art. 30 cytowanej ustawy nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi. Zdaniem składu orzekającego pouczenia te nie zawierają jednak w swojej treści jasnej i jednoznacznej informacji o tym, że każdy przypadek uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w decyzji o przyznaniu zasiłku będzie skutkował utratą prawa do pobierania tego świadczenia. Przedmiotowy brak ma znaczenie tym bardziej istotne, że nowe orzeczenie z [...] jedynie potwierdziło, że syn skarżącej nadal pozostaje osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i orzeczenie to wydane jest na stałe. Wymaga zatem podkreślenia, że zarówno w świetle wcześniejszego jak i późniejszego orzeczenia skarżąca spełniała wymogi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym świetle trudno wymagać, aby strona bez wyraźnego i precyzyjnego pouczenia mogła przewidywać, że sam fakt wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności - nawet potwierdzającego ten sam jej stopień co przedtem - stanowi zmianę wywierającą wpływ na prawo do tego świadczenia w rozumieniu art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 cytowanej regulacji, a w szczególności powodującą ustanie tego prawa. Dodatkowo przyjdzie zauważyć, że zasadnie akcentuje pełnomocnik skarżącej, że o treści wydanego orzeczenia organ pierwszej instancji wiedział, albowiem orzeczenie to wydane zostało przez komórkę organizacyjną aparatu pomocniczego tego organu. Zatem fakt nie przekazania stosownej informacji między komórkami organizacyjnymi aparatu pomocniczego organu administracji publicznej nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony prowadzonego postępowania administracyjnego.
Podnoszone w tym zakresie zarzuty pełnomocnika skarżącej należało uznać za zasadne zwłaszcza, że wywody zawarte w odwołaniu jak i w skardze mogą wskazywać, że strona nie miała ona świadomości o tym, aby brak powiadomienia o wydaniu nowego orzeczenia - w tym także potwierdzającego dotychczasowy stopień niepełnosprawności, powodował utratę prawa do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Orzekające w sprawie organy nie poddały tego zagadnienia dostatecznej analizie, gdyż z uzasadnień ich decyzji nie wynika, aby podjęły wystarczająco wnikliwe rozważania co do świadomości skarżącej o nienależnym pobraniu spornego świadczenia oraz co do istnienia w tych ramach złej woli po jej stronie. W konsekwencji, wskazane decyzje naruszają zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś rezultatem tego naruszenia było przedwczesne zastosowanie normy określonej w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego wyroku. W tym zakresie raz jeszcze oceni, poddając analizie treść otrzymanych przez skarżącą pouczeń, czy miała ona wiedzę o tym, że wydanie wobec jej syna nowego orzeczenia, w którym nie zmieniono ustaleń co do stopnia jego niepełnosprawności kwalifikuje się jako zmiana mającą wpływ na przysługujące jej prawo do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ ten dokona prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustali, czy pobrany w spornym okresie zasiłek nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia, ewentualnie rozważy umorzenie postępowania administracyjnego w przedmiotowym zakresie.
Podnoszony w skardze wniosek o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu rozpoznania skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 8 stycznia 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z 27 listopada 2023 r. jest bezzasadny, albowiem dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie przywoływane decyzje nie mają żadnego znaczenia i nie warunkują możliwości rozpoznania wniesionej skargi.
Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Składa się na nią wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej będącej adwokatem, w wysokości 480 zł, ustalonej na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Sąd nie uwzględnił opłaty za pełnomocnictwo, albowiem tego typu sprawy zwolnione są z tej opłaty.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI