II SA/Gl 1883/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gliwicach oddalił skargę matki na decyzję odmawiającą odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jej pełnoletniego syna w pieczy zastępczej, uznając, że mimo zamieszkiwania za granicą, nie zwolniono jej z tego obowiązku.
Skarżąca M.D. wniosła o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt jej pełnoletniego syna w pieczy zastępczej, argumentując, że jej dochody w [...] nie pozwalają na pokrycie kosztów życia i opłaty. Organy administracji odmówiły, wskazując na przekroczenie kryterium dochodowego i brak szczególnych okoliczności uzasadniających odstąpienie. WSA w Gliwicach oddalił skargę, stwierdzając, że art. 5 ustawy o wspieraniu rodziny nie ogranicza kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat, a obowiązek rodzica partycypowania w kosztach utrzymania dziecka jest nadrzędny, nawet jeśli wiąże się to z ograniczeniem własnych wydatków.
Sprawa dotyczyła skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. odmawiającą odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jej pełnoletniego syna w pieczy zastępczej. Skarżąca, mieszkająca na stałe w [...], argumentowała, że jej dochody nie pozwalają na pokrycie kosztów życia w [...] oraz opłaty za pobyt syna, a organy błędnie zastosowały polskie przepisy. Organy administracji obu instancji uznały, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe i nie wykazała szczególnych okoliczności uzasadniających odstąpienie od opłaty, podkreślając, że obowiązek rodzica partycypowania w kosztach utrzymania dziecka w pieczy zastępczej jest podstawowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Sąd uznał, że art. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, określający krąg podmiotów objętych ustawą, nie ogranicza osób zobowiązanych do ponoszenia opłat. Podkreślono, że obowiązek rodzica do partycypowania w kosztach utrzymania dziecka jest nadrzędny i nawet jeśli wiąże się to z ograniczeniem własnych wydatków, nie stanowi to automatycznie przesłanki do zwolnienia z tego obowiązku. Sąd odwołał się do wcześniejszych orzeczeń w podobnych sprawach, podzielając stanowisko organów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te nie ograniczają kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat. Art. 5 ustawy stosuje się do osób posiadających obywatelstwo polskie mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także niemających miejsca zamieszkania na tym terytorium, ale na nim przebywających. Oznacza to, że regulacje ustawowe obejmują osoby korzystające ze wsparcia, ale nie ograniczają kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej określa krąg podmiotów uprawnionych do skorzystania ze wsparcia, ale nie ogranicza kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Obowiązek rodzica partycypowania w kosztach jest nadrzędny.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (11)
Główne
u.w.r. art. 5 § 1 pkt 1
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Przepis określa krąg podmiotów objętych ustawą, obejmując osoby posiadające obywatelstwo polskie mające miejsce zamieszkania na terytorium RP, a także niemające miejsca zamieszkania na tym terytorium, ale na nim przebywające. Sąd uznał, że przepis ten nie ogranicza kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
u.w.r. art. 193
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
u.w.r. art. 194
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna orzeczenia sądu.
Pomocnicze
u.p.s. art. 8
Ustawa o pomocy społecznej
Kryterium dochodowe stosowane przy ocenie sytuacji materialnej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności i podejmowania niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyjaśnienia podstaw rozstrzygnięcia.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zastosowanie przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej do osoby stale zamieszkującej za granicą. Niewłaściwe zastosowanie kryterium dochodowego bez uwzględnienia kosztów życia w kraju zamieszkania. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i nierozpatrzenie materiału dowodowego. Brak uwzględnienia trudnej sytuacji majątkowej i możliwości zarobkowych skarżącej. Pominięcie przez organ cen i siły nabywczej pieniądza na terenie kraju zamieszkania. Wadliwe przyjęcie, że nie zaszła przesłanka wyłączenia ponoszenia opłaty w sytuacjach szczególnie uzasadnionych.
Godne uwagi sformułowania
obowiązek rodzica partycypować w kosztach utrzymania dziecka jest nadrzędny realizacja tego obowiązku może spowodować konieczność ograniczenia innych wydatków przez skarżącą koszty życia w [...] są ok. 2,5-krotnie wyższe niż w Polsce
Skład orzekający
Rafał Wolnik
przewodniczący sprawozdawca
Grzegorz Dobrowolski
członek
Aneta Majowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie obowiązku ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej przez rodzica, nawet jeśli zamieszkuje on za granicą i ponosi wyższe koszty życia."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy rodzic zamieszkuje poza granicami Polski, ale posiada obywatelstwo polskie i jest objęty zakresem stosowania ustawy. Interpretacja kryteriów odstąpienia od opłaty może być różna w zależności od lokalnych uchwał.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa pokazuje, jak polskie prawo dotyczące pieczy zastępczej i obowiązków rodzicielskich jest stosowane do obywateli mieszkających za granicą, co może być interesujące dla osób w podobnej sytuacji.
“Polskie prawo dotyczące pieczy zastępczej: Czy obowiązek opłaty dotyczy także rodziców mieszkających za granicą?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1883/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2024-06-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-11-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Aneta Majowska Grzegorz Dobrowolski Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6324 Rodzina zastępcza, pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 177 art. 5 ust. 1, art. 193, art. 194 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 września 2023 r. nr SKO.PS/41.5/786/2023/14990 w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej oddala skargę. Uzasadnienie Prezydent Miasta D. decyzją z dnia 24 maja 2023 r. odmówił obecnie skarżącej M. D. odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jej syna E. D. w pieczy zastępczej, tj. spokrewnionej rodzinie zastępczej, w okresie od dnia 1 października 2022 r. do dnia 30 września 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania pełnoletniego wychowanka wynosiło 785,00 zł miesięcznie do dnia 31 maja 2023 r., a następnie 899,00 zł. W ślad za oświadczeniem skarżącej, organ I instancji podał, że jej źródłem utrzymania jest wynagrodzenie, które we wrześniu 2022 r. wynosiło 1.580,94 [...], w październiku 2022 r. - 1.580,74 [...], w listopadzie 2022 r. - 1.586,92 [...], w grudniu 2022r. - 2.463,17 [...], w styczniu 2023 r. - 1.259,72 [...], a w lutym 2023 r. - 796,66 [...]. Nadto skarżąca korzysta ze wsparcia socjalnego rządu [...] w formie dodatku mieszkaniowego, który został przyznany w okresie od września 2022 r. do lutego 2023 r. kolejno w wysokości: 546,45 [...], 545,39 [...], 434,69 [...], 538,64 [...], 612,46 [...], 608,04 [...]. Tym samym łączny jej dochód w tych miesiącach wynosił odpowiednio: 2.127,39 [...], 2.126,13 [...], 2.021,61 [...], 3.001,81 [...], 1.872,18 [...], 1.404,70 [...]. Następnie organ przeliczył go na podstawie kursu ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na dzień wydania decyzji (1 [...] = 5,1640 zł). Zdaniem organu I instancji skarżąca przekroczyła tym samym kryterium dochodowe. Zaznaczył, że miesięczne wydatki skarżącej wynoszą łącznie 2.520,63 [...] (po przeliczeniu zgodnie z powyższym kursem 13.016,53 zł) i w skład nich wchodzą: 1.250,00 [...] - opłata za czynsz, 355,50 [...] - opłata za podatek lokalny, 14,82 [...] - ubezpieczenie mieszkania, 48,82 [...] - opłata za wodę, 100,00 [...] - opłata za gaz i energię elektryczną, 80,00 [...] - opłata za telefon, 37,09 [...] - opłata za internet, 129,40 [...] - koszty komunikacji miejskiej, 140,00 [...] - środki higieny, 15,00 [...] - media, 350,00 [...] - żywność. W świetle tak przeprowadzonej analizy, w ocenie organu I instancji pomimo faktu, iż skarżąca korzysta ze wsparcia socjalnego rządu [...], to nie wystąpiły szczególne okoliczności, w oparciu o które byłoby możliwe całkowite odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt jej syna w pieczy zastępczej. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył podstawy prawne wydawanej decyzji. Podzielił przy tym stanowisko przedstawione przez organ I instancji. Podkreślił, że biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy, a także tezy wynikające z oświadczeń składanych przez skarżącą, nie zachodzą wskazane w uchwale Rady Miejskiej w D. z dnia [...], Nr [...] (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...] z późn. zm.), zwanej dalej uchwałą, przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zaznaczył, że w interesie społecznym leży wychowywanie dzieci w rodzinach biologicznych, a jeżeli z jakiegoś powodu rodzice nie są w stanie spełniać tej funkcji, dla dobra dziecka jest ono umieszczane w pieczy zastępczej, co nie zwalnia jednak rodziców z obowiązku przynajmniej częściowego ponoszenia kosztów ich utrzymania. Obowiązek ten nie powinien zostać przerzucony na Państwo, które na ten cel przeznacza środki publiczne mające służyć realizacji zadań publicznych dla dobra wspólnego. Odnosząc się do argumentacji odwołania Kolegium uznało, że wbrew twierdzeniom skarżącej, fakt stałego zamieszkiwania i przebywania w [...] nie stanowi negatywnej przesłanki do ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie naruszył przepisów postępowania, a w szczególności podjął wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgromadził obszerny materiał dowodowy i go rozpatrzył, ustalił w ten sposób sytuację materialno-bytową skarżącej. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 5 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 177), zwanej dalej u.w.r., poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżąca może być stroną postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie opłaty za pobyt pełnoletniego dziecka w pieczy zastępczej w sytuacji, gdy ustawa wyłącza możliwość zastosowania jej przepisów do osoby będącej obywatelem Polski, stale zamieszkującym i przebywającym w [...]; - art. 193 i art.194 ust. 2 u.w.r., poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca nie może być stroną postępowania o ustalenie opłaty za pobyt pełnoletniego dziecka w pieczy zastępczej w myśl art. 5 ust. 1 pkt. 1 i 2 u.w.r., co wskazuje na nieważność postępowania; - art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901), zwanej dalej u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie; - art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez naruszenie zasady praworządności i zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia całokształtu przedłożonego przez skarżącą materiału dowodowego, polegające na tym, iż mimo ustalenia, że po stronie skarżącej występują wyższe wydatki obejmujące koszty życia, aniżeli uzyskiwany dochód, to organ w ogóle nie wziął pod uwagę możliwości zastosowania § 5 ust. 3 uchwały, który umożliwia odstąpienie od ustalenia wobec skarżącej opłaty za pobyt w pieczy zastępczej pełnoletniego wychowanka oraz powierzchownym przyjęciu, iż odstąpienie od opłaty wobec skarżącej byłoby sprzeczne z interesem społecznym w sytuacji, gdy organ nie wskazał nawet o jaki interes społeczny chodzi i nawet nie próbował wykazać, iż jest on na tyle istotny, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych; - art. 107 § 3, art. 11 k.p.a. polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z jakich przyczyn organ II instancji uznał, że art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 u.w.r. ma zastosowanie w stosunku do skarżącej, z jakich przyczyn organ II instancji przy rozpoznawaniu odwołania nie wziął pod uwagę wykazanych wydatków skarżącej, których suma jest wyższa, aniżeli otrzymywany dochód i w kontekście tak dokonanej oceny nie zbadał, czy organ I instancji w sposób właściwy rozważył, czy zachodzą przesłanki, o których mowa w uchwale, umożliwiające organowi odstąpienie od ustalenia wobec skarżącej opłaty za pobyt w pieczy zastępczej pełnoletniego wychowanka. Skarżąca wniosła przy tym o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie swoich twierdzeń. Zaakcentowała, że organy obu instancji nie ustaliły jaki jest średni koszt życia kobiety w wieku skarżącej w [...]. W jej ocenie przeliczanie [...] na złotówki i odnoszenie wskazanych kwot do życia w Polsce nie odzwierciedla w żaden sposób sytuacji materialnej i bytowej skarżącej. Powszechnie bowiem wiadomym jest, iż koszty życia w [...] są ok. 2,5-krotnie wyższe niż w Polsce, a uzyskiwane zarobki przez skarżącą nie mają odniesienia do polskich cen i stawek, co organy obu instancji w całości pominęły. Wskazała, że z tego powodu z pewnością racjonalny ustawodawca wyłączył możliwość stosowania ustawy do Polaków stale zamieszkujących poza granicami Polski i UE. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia 29 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał zgłoszone przez skarżąca osobiście zarzuty i wnioski skargi. Dodatkowo wskazał na naruszenie: 1. art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez: niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, co wynika również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, nie uwzględnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz nieuwzględnienie ustaleń wynikających z zebranego materiału dowodowego przy wydaniu zaskarżonej decyzji, a w szczególności: a) niewyjaśnienie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz brak wyczerpującego wyjaśnienia i nieuwzględnienie trudnej sytuacji majątkowej oraz możliwości zarobkowych skarżącej, wynikających z przedłożonych dokumentów wykazujących wyższe od dochodów wydatki skarżącej na bieżące utrzymanie, b) nieuwzględnienie przez organ cen i siły nabywczej pieniądza na terenie [...] w [...], w zestawieniu z dochodami i wydatkami skarżącej, które umożliwiają jej funkcjonowanie tylko na poziomie poniżej minimum socjalnego, c) pominięcie okoliczności i nieprzeprowadzenie pogłębionego postępowania dowodowego w zakresie kryteriów korzystania przez skarżącą ze wsparcia organu pomocy społecznej w [...], d) wadliwe przyjęcie, że w przypadku skarżącej nie zaszła przesłanka określona § 5 ust. 1 pkt 3 uchwały - wyłączenia ponoszenia opłaty w sytuacjach szczególnie uzasadnionych np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej; 2. art. 81a § 1 k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść skarżącej niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, tj. stanu majątkowego, możliwości zarobkowych, stanu zdrowotnego i rodzinnego skarżącej, w rezultacie wydanie przez organ decyzji w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna skarżącej w pieczy zastępczej; 3. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 193 ust. 1 pkt 2 ust. 2, ust. 6, art. 194 ust. 3 u.w.r. w zw. z § 5 ust. 1 pkt 1 i 3 uchwały, poprzez nieodstąpienie przez organ od ustalenia opłaty za pobyt pełnoletniego syna skarżącej w pieczy zastępczej, pomimo dokonanych przez organ ustaleń faktycznych, z których należało wysnuć logiczne wnioski, iż: a) skarżąca zamieszkuje na terenie [...], zatem porównanie osiąganych przez nią dochodów do kryterium dochodowego wskazanego w § 5 ust. 1 pkt 1 uchwały jest krzywdzące i nieproporcjonalne do wysokości kosztów utrzymania i siły nabywczej pieniądza na terenie [...], a przede wszystkim [...], co wyklucza prawidłowe zastosowanie poprzez weryfikowanie wystąpienia zastosowania tej przesłanki przy uwzględnieniu kryterium dochodowego, b) ponoszenie opłaty przez skarżącą w uzyskaniu miesięcznych dochodów niższych niż jej wydatki, spowodowałoby pozbawienie skarżącej środków finansowych do zaspokajania jej podstawowych potrzeb życiowych, co czyni zasadnym uznanie spełnienia przez skarżącą przesłanki z § 5 ust. 1 pkt 3 uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć przyjdzie, że skarżąca nie po raz pierwszy ubiega się o ulgę w zakresie ponoszenia opłat za pobyt jej syna w pieczy zastępczej. Nie po raz pierwszy również organy pomocowe odmówiły jej przyznania takiej ulgi, przy czym decyzja dotycząca odmowy odstąpienia od ustalenia tej opłaty za okres od dnia 1 września 2020 r. do dnia 30 września 2021 r. stała się przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. W wyniku tej kontroli, dokonanej w analogicznym stanie prawnym oraz podobnym stanie faktycznym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 897/21, oddalił skargę skarżącej, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 763/22, oddalił skargę kasacyjną. Wskazać w tym miejscu przyjdzie, że obecnie rozpoznający sprawę skład orzekający, w pełni podziela dokonaną w przywołanych orzeczeniach ocenę prawną i w znacznej części uznaje ją za adekwatną do oceny legalności kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji. Przystępując zatem do tej oceny przypomnieć wypadnie na początku, że materialnoprawną podstawę uprzednio wydanej decyzji, jak i obecnie kontrolowanej decyzji, stanowiły przepisy art. 193 i art. 194 u.w.r. oraz regulacje wspomnianej już uchwały Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej oraz w przypadku dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd. Przypomnieć też wypadnie, że postępowanie administracyjne w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ ocenia, czy spełnione zostały przesłanki otwierające temu organowi możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ocena ta dokonywana jest według reguł dotyczących postępowania dowodowego i polega na weryfikacji poszczególnych, określonych przez lokalnego prawodawcę kryteriów. Dopiero uznanie, że spełniona została choćby jedna z przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od ustalenia opłaty, pozwala na przejście do drugiego etapu, w ramach którego, działając w granicach uznania administracyjnego, organ może ale nie musi uwzględnić wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty. Dla oceny zasadności odmowy udzielenia wnioskowanej przez skarżącą ulgi nie można stracić z pola widzenia ogólnych obowiązków, jakie ciążą na rodzicach w związku z utrzymaniem dziecka. W tym aspekcie ponoszenie przez rodziców odpłatności za pobyt w pieczy zastępczej traktowane musi być jako coś oczywistego i naturalnego (por.: S. Nitecki [w:] A. Wilk, S. Nitecki, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/e[...] 2021, art. 193). Skoro rodzice są odpowiedzialni za wychowanie dzieci i opiekę nad nimi, to w sytuacji, gdy takowej nie sprawują, winni partycypować w kosztach ich wychowania i opieki. Partycypacja ta winna być odpowiednia do możliwości rodziców i może być nawet na niskim poziomie, jednakże rodzice winni mieć świadomość tego, że ciążą na nich te obowiązki i nikt ich z nich nie zwolnił. Wskazać też przyjdzie, że w sytuacji, gdy z jakichś przyczyn rodzice nie są w stanie lub nie potrafią zapewnić dziecku wychowania i opieki, Państwo, stosownie do postanowień art. 72 ust. 2 Konstytucji RP, obowiązane jest zapewnić dziecku prawo do opieki i pomocy ze strony władz publicznych. Przejęcie przez władze publiczne opieki nad dzieckiem nie oznacza, że rodzice dziecka są automatycznie zwalniani z ciążących na nich obowiązków. Obowiązki te są dwojakiego rodzaju, a mianowicie o charakterze alimentacyjnym oraz związane z pokrywaniem kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Ustawa zasadnicza tych zagadnień już nie normuje i odsyła w tym zakresie do regulacji zawartych w ustawach zwykłych. W tym zakresie obowiązuje ustawa (u.w.r.), która normuje zasady umieszczania dzieci w pieczy zastępczej jak również zakres pomocy udzielanej rodzinom zastępczym i podmiotom instytucjonalnym zapewniającym opiekę dziecku. Ustawa ta wprowadza również obowiązek rodziców dziecka do ponoszenia kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej. W regulacjach tych zamieszczona jest możliwość odstąpienia od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W tym zakresie ustawodawca upoważnił organy jednostek samorządu terytorialnego do wprowadzenia regulacji normujących zasady odstępowania od ustalania odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1193/20). Pamiętać też należy, jak już wyżej wskazano, że decyzje w przedmiocie odstąpienia od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej podejmowane są w warunkach uznania administracyjnego i organ administracji publicznej podejmujący rozstrzygnięcie w tym zakresie musi mieć w polu widzenia nie tylko interes strony ubiegającej się o takie odstąpienie, ale także obowiązany jest kierować się interesem społecznym. W tym przypadku kierowanie się interesem społecznym związane jest z rozważeniem, czy w danej konkretnej sprawie argumenty prezentowane przez osobę ubiegającą się o odstąpienie od ustalenia odpłatności są na tyle mocne i usprawiedliwione, że pozwalają na przejęcie obowiązku ciążącego na rodzicu przez Państwo. Istotą odstąpienia od ustalenia odpłatności jest bowiem przejęcie przez władze publiczne wszystkich kosztów związanych z opieką nad dzieckiem przebywającym w pieczy zastępczej. Odnosząc powyższe do przedstawionych przez skarżącą i rozszerzonych przez jej pełnomocnika zarzutów wskazać przyjdzie, że pierwszy z nich koncentruje się na fakcie, iż skarżąca, będąc obywatelem Polski, na stałe nie zamieszkuje w Polsce, a w [...]. Skarżąca wywodzi z tego, że organy administracji publicznej niezasadnie zastosowały wobec niej przepisy u.w.r., a następnie zastosowały kryterium dochodowe z u.p.s., regulacje uchwały oraz naruszyły szereg zasad postępowania. W przywołanym przez skarżącą art. 5 u.w.r. określono zakres podmiotowy stosowania ustawy. W myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 u.w.r., ustawę stosuje się do osób posiadających obywatelstwo polskie mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także niemających miejsca zamieszkania na tym terytorium, ale na nim przebywających. Z treści tego przepisu wynika zatem, że regulacje ustawowe obejmują osoby uprawnione do skorzystania z systemu pieczy zastępczej wyłącznie w sytuacji, gdy zamieszkują one bądź choćby tylko przebywają na terytorium kraju. Pozostali, którzy nie spełniają tego kryterium, nie mogą więc - a contrario - być beneficjentami wsparcia ustawowego. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że określony w omawianym przepisie krąg podmiotów dotyczy osób, które mogą korzystać ze wsparcia i dobrodziejstw gwarantowanych przepisami u.w.r. Natomiast w żadnym wypadku przepis ten nie ogranicza kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Wobec powyższego organy orzekające w niniejszej sprawie zasadnie zastosowały art. 193 i art. 194 u.w.r., rozważając dokładnie sytuację materialną skarżącej. Dochód skarżącej zdecydowanie przekracza kwotę określonego w art. 8 u.p.s. kryterium dochodowego, a wysokość należnej opłaty stanowi niewielki procent tego dochodu. Zasadnie też organy ustaliły, że skarżąca nie spełnia kryteriów przewidzianych w § 5 ust. 1 uchwały. Trudno również dopatrzyć się innych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienia od powyższej uchwały. Rozstrzygnięcie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, co wyżej wskazano, ma charakter uznaniowy. W niniejszej sprawie organy obydwu instancji szczegółowo przeanalizowały dochód oraz oświadczenia skarżącej o kosztach jej życia, przy czym te ostatnie koszty mają charakter szacunkowy. Sąd nie kwestionuje, że koszty utrzymania w [...] są wyższe niż w Polsce. To jednak w żaden sposób nie zwalnia skarżącej z obowiązku pokrywania kosztów przebywania swojego dziecka w pieczy zastępczej. Nawet w sytuacji, gdyby to miało się odbić na komforcie jej życia. Przyczynianie się do utrzymywania niesamodzielnego dziecka stanowi bowiem obowiązek rodzica egzekwowany przez prawo. Sąd dostrzega tu zresztą pewien brak logiki w argumentacji skarżącej. Koszty życia w [...], o czym wyżej wspomniano, na pewno są wyższe niż w Polsce lecz dochody również. W rozpatrywanej sprawie chodzi o opłatę w wysokości zaledwie kilku procent dochodu strony. Nie zasługiwały na uwzględnienie również i te argumenty skarżącej, wedle których ponoszenie przez nią przedmiotowej opłaty mogłoby doprowadzić do pogorszenia standardu jej życia, a nawet do pozbawienia możliwości zaspokajania jej podstawowych potrzeb życiowych. Jak już wyżej wywiedziono skarżąca, jako matka, ma przede wszystkim obowiązek regulowania zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, związanych z tym, że koszty wychowania jej syna są ponoszone ze środków budżetowych. Realizacja tego obowiązku może spowodować konieczność ograniczenia innych wydatków przez skarżącą. Samo to nie stanowi jednak przesłanki do udzielenia jej pomocy ze środków publicznych. Naturalnym jest bowiem, że rodzice ponoszą koszty opieki i wychowania swoich dzieci nierzadko rezygnując z części wydatków na zaspokojenie swoich osobistych potrzeb lub też odpowiednio ograniczając te wydatki lub potrzeby. Za nieuzasadnione należało również uznać zarzuty o charakterze procesowym. Organy administracji w oparciu o dostępny materiał dowodowy, dokonały dostatecznych ustaleń. Okoliczność, że skarżąca się z nimi nie zgadza nie przesądza o ich wadliwości. Również uzasadnienia rozstrzygnięć organów obu instancji są logiczne i spójne, wyjaśniając przyczyny odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), Sąd orzekł jak w sentencji. Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI