II SA/Gl 1878/23

II SA/Gl 1878/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Renata Siudyka
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 1 pkt 1-3 i  ust. 2,  art. 64,  art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie, Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 20 września 2023 r. nr SKO.4106.11.2023 w przedmiocie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 14 grudnia 2022 r., nr. [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złoty tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 20 września 2023 r. nr SKO.4106.11.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania M. J. (dalej – Skarżący, Zobowiązany), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej – organ I instancji) z dnia 14 grudnia 2022 r. nr [...] ustalającą odpłatność M. J. za pobyt ojca A. J. w Domu Pomocy Społecznej w L. w okresie od stycznia 2021 r. do 30 kwietnia 2022 r..
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Organ I instancji skierował ojca Skarżącego do Domu Pomocy Społecznej w L., gdzie przebywa on od dnia [...] stycznia 2021 r. do chwili obecnej.
Następnie po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Prezydent Miasta decyzją z dnia 20 maja 2021 r. nr [...] ustalił Zobowiązanemu odpłatność za pobyt ojca w DPS-ie: 1) od 13 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 916,18 zł; 2) od 1 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021 r. w kwocie 1.095,55 zł; 3) od 1 marca 2021 r. w kwocie 739,44 zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Kolegium z 19 lipca 2021 r. nr SKO.4106.622.2021. Natomiast WSA w Gliwicach uwzględniając skargę Zobowiązanego, wyrokiem z dnia 3 lutego 2022 r. o sygn. akt II SA/Gl 1120/21 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organy dokonały nieprawidłowej wykładni art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm. – dalej u.p.s.), a w konsekwencji naruszyły art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Miały one bowiem obowiązek zweryfikować nie tylko jaki dochód uzyskuje Skarżący, i czy posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie będzie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2d w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.), ale również, jakie są jego możliwości płatnicze. Zatem – zdaniem Sądu - obowiązkiem organów było przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie stałych wydatków, jakie ponosi Skarżący w celu rozważenia, czy jest on w stanie pokrywać w całości opłatę, jaka przypada na niego proporcjonalnie za pobyt ojca w DPS-ie. W orzeczeniu tym wyrażono również pogląd, iż organy w niniejszej sprawie nie mogły wziąć pod uwagę relacji Skarżącego z ojcem, gdyż na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby zobowiązanej względem mieszkańca DPS.
Następnie organ decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r. ponownie ustalił Skarżącemu odpłatność za pobyt ojca w DPS-ie: 1) od 13 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 916,18 zł; 2) od 1 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021 r. w kwocie 1.095,55 zł; 3) od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie 739,44 zł; 4) od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. w kwocie 1.553,23 zł; 5) od dnia 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w kwocie 1.586,90 zł; 6) od dnia 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w kwocie 1.662,45 zł; 7) od 1 sierpnia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. w kwocie 451,31 zł; 8) od 1 października 2021 r. do 31 października 2021 r. w kwocie 214,36 zł; 9) od 1 listopada 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w kwocie 538,28 zł; 10) od dnia 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 174,85 zł; 11) od 1 lutego 2022 r. do dnia 28 lutego 2022 r. w kwocie 24,38 zł; 12) od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. w kwocie 417,93 zł.
W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta przedstawił przebieg postępowania, a następnie wskazał jaki dochód osiągała rodzina Skarżącego w poszczególnych miesiącach w okresie od grudnia 2020 r. do października 2022 r. Ponadto określono miesięczny koszt pobytu ojca w placówce, a także w jakiej części nie jest on pokryty z dochodu pensjonariusza. Badając możliwości płatnicze rodziny Zobowiązanego organ wziął pod uwagę wyłącznie wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, tj. opłaty za prąd, gaz, mieszkanie. Doprowadziło to go do wniosku, że ich wysokość nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Ponadto nie dostrzegł podstaw do tego, aby pomniejszyć dochód rodziny o zobowiązania kredytowe. W oparciu o takie dane uznał, że ustalone dochody przekraczają 300% kryterium dochodowego i pozwalają na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny Skarżącego oraz partycypację w kosztach utrzymania ojca w DPS-ie. Organ I instancji stwierdził także, że nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w DPS-ie osoby bliskiej byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. W końcowej części uzasadnienia Prezydent Miasta zauważył, że od 1 kwietnia 2022 r. dochód rodziny nie przekracza 300% kryterium dochodowego, co zwalnia go z obowiązku uczestniczenia w kosztach pobytu ojca w DPS-ie. Pouczono jednocześnie Skarżącego o obowiązku powiadomienia organu o zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i materialnej, która skutkowałaby przekroczeniem progu dochodowego i obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
W odwołaniu z dnia 27 grudnia 2022 r. pełnomocnik Skarżącego zarzucił decyzji organu I instancji:
1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię i pominięcie przy ustalaniu wysokości odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS-ie możliwości finansowych Skarżącego, sytuacji osobistej, a także usprawiedliwionych potrzeb Skarżącego i jego rodziny i uwzględnienie przy ustalaniu wysokości zobowiązania jedynie wydatków za prąd, gaz oraz czynsz, w sytuacji gdy koszty związane z usprawiedliwionymi potrzebami Skarżącego i jego rodziny są znacznie większe aniżeli przyjęte przez organ, co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji na wysokość odpłatności za pobyt członka w Domu Pomocy Społecznej;
2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mających na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w konsekwencji zaniechanie dokonania prawidłowej analizy materiału dowodowego, pominięcie przez organ okoliczności związanych ze stałymi wydatkami Skarżącego celem zaspokojenia potrzeb swoich i rodziny, a także niezasadne pomniejszenie zobowiązania jedynie o koszty prądu, gazu i czynszu, co w ocenie Skarżącego miało wpływ na treść decyzji, a doprowadziło w konsekwencji do nieuzasadnionego ustalenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS-ie;
3) z ostrożności procesowej - naruszenie art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez jego błędne wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki usprawiedliwiające zwolnienie Skarżącego od opłaty za pobyt ojca w DPS-ie , podczas gdy jego sytuacja w pełni uzasadnia zwolnienie od przedmiotowej opłaty.
Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 20 września 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.
W motywach decyzji Kolegium przedstawiło stan prawny dotyczący ustalenia odpłatności za pobyt osoby w DPS-ie. Następnie uznało, że bezspornym jest, że Zobowiązany odmówił zawarcia umowy dotyczącej odpłatności za pobyt jego ojca w DPS-ie. Dlatego też – jak zauważył organ odwoławczy – Prezydent Miasta uprawniony był do rozstrzygnięcia tej kwestii w formie decyzji administracyjnej. Zdaniem Kolegium, prawidłowe jest wyliczenie wysokości odpłatności przypadającej od Skarżącego za poszczególne miesiące pobytu jego ojca w DPS-ie. Dodano przy tym, że organ I instancji uwzględnił wytyczne wynikające z wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 lutego 2022 r. o sygn. akt II SA/Gl 1120/21. Powołując się z kolei na uchwałę NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. o sygn. akt I OPS 7/17 wyjaśniono, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Dlatego też zarzut odnoszący się do zaniedbań ojca Skarżącego w łożeniu na utrzymanie swych dzieci nie mógł być rozpatrzony w niniejszym postępowaniu. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s. organ I instancji prawidłowo ustalił "możliwości" Skarżącego biorąc pod uwagę opłaty za gaz, energię elektryczną i mieszkanie. Podniosło przy tym, że Zobowiązany udokumentował tylko część wskazywanych przez jego rodzinę wydatków. Tymczasem wywodząc z tych okoliczności korzystne dla siebie skutki prawne, to na nim spoczywał ciężar dowodowy. W tej sytuacji Kolegium wyraziło pogląd o nietrafności zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W skardze z dnia 20 września 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Zobowiązanego zarzucił decyzji Kolegium:
1) naruszenie art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 9 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż jedynie wydatki za prąd, gaz oraz czynsz stanowią wydatki konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego, w sytuacji gdy tworzy on rodzinę z małżonką i dwójką małoletnich dzieci, do wydatków koniecznych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych winny być zaliczone wydatki na wyżywienie, leczenie, środki czystości, odzież, wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego, tj. m.in. opłaty za ubezpieczenie zdrowotne, spłaty kredytów, co doprowadziło do niezasadnego wydania decyzji o ustaleniu odpłatności Skarżącego za pobyt jego ojca w DPS-ie;
2) naruszenie art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez jego błędne niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki usprawiedliwiające zwolnienie Skarżącego od opłaty za pobyt jego ojca w DPS-ie z uwagi na okoliczność, iż postępowanie takie winno być prowadzone dopiero po ustaleniu odpłatności za pobyt, podczas gdy dokonana zmiana ustawy poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszacych, co doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy, a sytuacja Skarżącego w pełni uzasadnia jego zwolnienie od przedmiotowej opłaty;
3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mających na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także zaniechanie dokonania prawidłowej i wszechstronnej analizy materiału dowodowego, co doprowadziło do nieuzasadnionego utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, co w ocenie skarżącego miało wpływ na treść decyzji.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.
W skardze zawarto również żądanie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentu w postaci:
– dokumentacji medycznej syna Skarżącego – F., na okoliczność jego problemów zdrowotnych,
– polisy ubezpieczeniowej pojazdu, faktury VAT, umowy kredytu samochodowego, na okoliczność kosztów ponoszonych przez Skarżącego w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego,
– wydruku historii rachunku bankowego Skarżącego, na okoliczność kosztów ponoszonych przez Skarżącego w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego,
– potwierdzeń przelewów, na okoliczność kosztów ponoszonych przez Skarżącego w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że nie ustalono możliwości płatniczych Skarżącego. Przede wszystkim w wydatkach rodziny uwzględniono wyłącznie opłaty za gaz, energię elektryczną i mieszkanie. Tymczasem – jak zauważył pełnomocnik – usprawiedliwione potrzeby, to także wydatki na mieszkanie, wyżywienie, ubranie, higienę i leczenie. Wśród miesięcznych kosztów utrzymania rodziny wymienił: artykuły spożywcze dla 4-ech osób od 2.500 zł do 3.000 zł; artykuły chemiczne – 300 zł; lekarstwa, witaminy – 200 zł; rachunki za mieszkanie i media - 1.000 zł; rata za samochód - 843,89 zł; opłaty za telewizję i Internet – 225 zł; opłaty za telefony i abonament – 170 zł; izba pielęgniarska – 70 zł; pampersy, mleko, ubrania – 600 zł; paliwo – 400 zł; stomatolog dla syna – 880 zł. Dodatkowo – jak stwierdził pełnomocnik – budżet domowy obciążają koszty leczenia syna F. Zakup samochodu uzasadnił potrzebami życia codziennego, a także potrzebami związanymi ze świadczeniem pracy. W dalszej części skargi pełnomocnik podniósł, że WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1120/21 wskazał, że w uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej (druk sejmowy nr 3524) stwierdzono, że dokonana zmiana "poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących". Organy zaniechały jednak zbadania sytuacji rodzinnej Skarżącego, a w szczególności zaniedbań mieszkańca DPS-u wobec Skarżącego w okresie jego dzieciństwa w kontekście przesłanki zwolnienia, o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. Konkludując pełnomocnik stwierdził, że aktualnie sytuacja Skarżącego nie pozwala na realizację obowiązku alimentacyjnego - pokrycia kosztów pobytu ojca w DPS-ie bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy organy zasadnie zidentyfikowały obowiązek Skarżącego do ponoszenia odpłatności za pobyt jego ojca w DPS-ie, bez rozważenia okoliczności zwalniających z owego obowiązku, a w szczególności w kontekście przesłanki z art. 64 pkt 2 u.p.s. Ponadto kwestionowana jest możliwość ponoszenia opłaty przez Skarżącego wobec jego sytuacji osobisto-finansowej, w kontekście art. 103 ust. 2 u.p.s.
Przystępując do rozważań podnieść należy, że w myśl ogólnej reguły określonej w art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 u.p.s. do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich - przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast jak stanowi art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Tak więc z przepisów tych wynika, że w związku z umieszczeniem osoby w DPS-ie zachodzi potrzeba ustalenia kręgu osób zobligowanych do partycypowania w kosztach jej pobytu w tego rodzaju placówce, a także określenia wysokości opłat dla osób zobowiązanych do ich ponoszenia. Materię tą reguluje przede wszystkim art. 61 u.p.s. W tym zakresie zwrócić należy uwagę na art. 61 ust. 2d u.p.s., który zawiera zasady określenia wysokości odpłatności za pobyt mieszkańca DPS-u. Wskazuje się w nim, iż w przypadku odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., przez małżonka, zstępnych lub wstępnych, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w DPS-ie ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc z uwzględnieniem kryterium dochodowego osób zobowiązanych oraz ich możliwości płatniczych.
Jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ponieważ Skarżący odmówił zawarcia umowy. Ponadto poza sporem jest to, że dochód Skarżącego w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji przekraczał kryterium zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.
Przechodząc do kwestii prawidłowości ustalonej opłaty koniecznym jest podkreślenie, że na jej wysokość nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa (zob. wyrok NSA z dnia 2 września 2016 r. sygn. akt I OSK 1006/14, Lex nr 2142981). Wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zależna jest więc od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki.
Przedstawiając metodologię ustalania wysokości opłaty na przykładzie jednego wybranego miesiąca wyjść należy od wskazania, że dochód rodziny w marcu 2022 r. wyniósł 8.871,71 zł, co daje na osobę kwotę 2.217,93 zł (Skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe). Z kolei kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi 1.800 zł (600 zł x 300%). Różnica pomiędzy tym kryterium, a dochodem na osobę w rodzinę stanowi górną granicę do jakiej może być określona opłata. W niniejszym przypadku jest to kwota 417,93 zł (2.217,93 zł – 1.800 zł). Wynika stąd, że ustalona kwota opłaty w wysokości 417,93 zł za kwiecień 2022 r. mieści się w tak wyznaczonych granicach.
Precyzując konkretną wysokość opłaty organ administracji zobligowany jest kierować się także innymi przesłankami. Skoro bowiem art. 61 ust. 2d u.p.s. odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., to uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s.
W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi. Przyjmuje się co do zasady, że należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena owych "możliwości", która powinna być poczyniona zgodnie z przepisami k.p.a.
Takiej oceny nie dokonał zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, pomimo wyraźnych wytycznych w tym zakresie zawartych w wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 lutego 2022 r. o sygn. akt II SA/Gl 1120/21. Nie można przyjąć, aby zadość tej powinności czyniło stwierdzenie o tym, że po odliczeniu miesięcznych wydatków Skarżący nadal dysponuje możliwością wniesienia opłaty związanej z pobytem ojca w DPS-ie. Otóż do obciążeń budżetu domowego wliczono jedynie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, jak czynsz i opłaty za media. Tymczasem bez jakiegokolwiek wyjaśnienia całkowicie pominięto inne wydatki, których lista została odręcznie sporządzona przez Skarżącego i dołączona do "Wywiadu środowiskowego" z dnia 27 maja 2022 r. Trzeba chociażby pamiętać, że Skarżący wraz ze swoją żoną wychowuje dwójkę dzieci. Już tylko z tego powodu nieracjonalnym jest pominięcie kosztów utrzymania rodziny. Dlatego też organ I instancji zobligowany jest przeanalizować wydatki miesięczne Skarżącego pod kątem jego "możliwości płatniczych" (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Wyraz tych procesów myślowych winien znaleźć się w uzasadnieniu sporządzonym w zgodzie ze wzorem określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że we wspomnianym orzeczeniu WSA w Gliwicach wskazał na potrzebę dokonania oceny, czy wobec nowelizacji art. 64 u.p.s. aktualne jest stanowisko co do tego, że wystąpienie przesłanek zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat badane jest w odrębnym postępowaniu, po tym jak decyzja ustalająca wysokość opłaty stanie się ostateczna. W toku procedowania organy obstawały przy dotychczasowym stanowisku, które jest jednak nieaktualne. Otóż z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690) dokonano zmiany brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s. Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (zob. wyrok NSA z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1864/21, Lex nr 3618926). Dlatego też organ I instancji winien ustosunkować się do twierdzeń Skarżącego o zaistnieniu przesłanek do zwolnienia go z obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca w DPS-ie.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie zaistniały podstawy do skorzystania z uprawnień kasatoryjnych. Zaskarżona decyzja została wydana bowiem z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2d, a także art. 64 u.p.s., które miało wpływ na rozstrzygnięcie.
Ponadto zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym miejscu podkreślić należy, że przede wszystkim to Skarżący jest w posiadaniu informacji niezbędnych dla ustalenia jego "możliwości płatniczych" oraz oceny zaistnienia przesłanki zwalniającej z obowiązku uiszczania opłat za pobyt osoby bliskiej w DPS-ie. Dlatego też należy wskazać na powinność współdziałania Skarżącego z organami. Otóż spoczywa na nim powinność przedstawienia wszystkich informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy, wskazania dowodów mających, jego zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnienia dowodów znajdujących się w jego posiadaniu (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5191/21, Lex nr 368378). Ponadto to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (zob. wyrok NSA z dnia 29 września 2020 r. sygn. akt II OSK 1452/20, Lex nr 3075574).
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 z późn. zm.).
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy.