IV SA/Wr 68/22

IV SA/Wr 68/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska
Ewa Kamieniecka /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 107 ust. 4a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi W. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 4 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na żywność oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
W dniu 16 sierpnia 2021 r. W.U. zwrócił się telefonicznie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o przyznanie zasiłku celowego na żywność. Do akt administracyjnych sprawy załączono orzeczenie z dnia 28 listopada 2017 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. o zaliczeniu wnioskodawcy do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe, z zaleceniem pracy w warunkach chronionych (symbol niepełnosprawności – 07-S – choroby układu oddechowego i krążenia).
Decyzją z dnia 17 września 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta N. działając na podstawie art. 4, art. 7, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na żywność. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniu 24 sierpnia 2021 r. pracownik socjalny podjął telefonicznie próbę ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Klient nie podał swojej propozycji terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie wyraził zgody na ustalenie takiego terminu i zapowiedział, że nie wpuści pracownika MOPS do mieszkania. Ponadto po raz kolejny przejawiał agresję słowną pod adresem pracownika socjalnego. Następnie wysłano do klienta zawiadomienie o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 30 sierpnia 2021 r. w godz. 11.00 – 13.00, w którym poinformowano również o konieczności przedłożenia zaświadczenia od komornika, decyzji rentowej lub odcinka renty za lipiec 2021 r. We wskazanym dniu klient odmówił wpuszczenia pracowników socjalnych do mieszkania i nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, kierując przy tym agresję słowną pod adresem pracowników socjalnych.
Organ uznał, że wobec powyższego zachowania klienta nie ma możliwości ustalenia jego sytuacji socjalno-bytowej i oceny zasadności udzielenia pomocy. Z winy zainteresowanego nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i nie wyjaśniono istotnych okoliczności dla rozpoznania sprawy. Zainteresowany był powiadomiony na piśmie o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a ponadto podejmowano próby ustalenia terminu dogodnego dla klienta podczas rozmowy telefonicznej. Klient był poinformowany co do skutków odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego
W odwołaniu zainteresowany wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji zarzucając, że działanie pracowników MOPS pozbawia go środków na zakup leków i żywności. Nękanie, znęcanie się psychiczne, nachodzenie w domu i uniemożliwienie leczenia trwa już od października 2007 r. Zainteresowany wskazał, że wywiad środowiskowy można przeprowadzić w siedzibie MOPS. Nieuzasadnione jest też pomawianie go o agresję słowną.
Decyzją z dnia 4 listopada 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium zauważyło, że organ pomocy społecznej podjął należyte działania, zmierzające do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, co znalazło odzwierciedlenie w aktach sprawy. Odmowa i uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy upoważniało organ pomocy społecznej do odmowy przyznania zasiłku z pomocy społecznej. Wnioskodawca nie tylko nie wyraża zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, ale przejawia wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, traktując pomoc społeczną w kategoriach bezwzględnego obowiązku Państwa. Sam fakt, ze wnioskodawca jest osoba chorą i niepełnosprawną nie oznacza, ze organ pomocy społecznej ma obowiązek przyznania mu pomocy, a tym bardziej nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku umożliwienia pracownikom socjalnym oceny jego sytuacji życiowej na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w miejscu zamieszkania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując że pracownicy MOPS pozbawiają go środków na leczenie, zakup żywności i opału. Nękanie, znęcanie się psychiczne i fizyczne, nachodzenie w miejscu zamieszkania, fałszowanie dokumentów i celowe narażanie na COVID - 19 trwa już od 2007 r. Od początku pandemii skarżący zmuszany był przez pracowników MOPS do zakażenia się wirusem COVID – 19 przez nałożenie obowiązku przedkładania recept wraz z wyceną. Przez pewien czas pomoc przyznawana była bez przeprowadzania wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania, ponieważ wywiad był przeprowadzany w siedzibie MOPS. Obecnie co miesiąc jest nękany zawiadomieniami o wyznaczonym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pomimo że prosił pracowników MOPS, aby nie przyjeżdżali do jego miejsca zamieszkania, bowiem nie zostaną wpuszczeni do mieszkania. Przeprowadzanie wywiadu w jego miejscu zamieszkania bardzo źle wpływa na jego stan zdrowia. Pomimo tego, każdego miesiąca koło godziny 11.00 walą i dzwonią do mieszkania dwie pracownice MOPS i na siłę chcą wejść do mieszkania. Nie wiadomo, czy pracownice są zaszczepione i dlaczego przychodzą we dwójkę. Uzależnianie przyznania pomocy od wejścia do mieszkania jest według skarżącego nieludzkie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga w rozpatrywanej sprawie nie jest zasadna.
Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876), dalej u.p.s., która w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).
Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia bytowej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). Podkreślić należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1114/13, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1920/11 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jedną z okoliczności szczególnych, jakie winny zostać wzięte pod uwagę przy udzielaniu pomocy społecznej jest kwestia współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej jednak przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji, co przesądza o pozostawieniu kwestii oceny postawy wnioskodawców w tym zakresie organom pomocowym. W ocenie Sądu przywiązywanie szczególnej uwagi do realizacji obowiązku współdziałania jest bardzo istotne, ponieważ pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. W związku z tym bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa m.in. w art. 11 ust. 2 u.p.s.
Zgodnie bowiem z treścią wskazanego przepisu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z przywołanego przepisu wynika bezsprzecznie, że organy pomocowe zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie wypłaty świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.
Stosownie do art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (...) wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego celem jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób bądź rodzin korzystających bądź ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Stąd też wywiad środowiskowy jest szczególnego rodzaju środkiem dowodowym służącym ustaleniu okoliczności mających bezpośredni wpływ na przyznanie bądź odmowę przyznania wnioskowanej pomocy.
W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 u.p.s.).
Ponadto trzeba dostrzec, że w myśl art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Należy także podkreślić, że wywiad środowiskowy przeprowadzany jest w miejscu zamieszkania danej osoby. Wynika to wprost z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1788 ze zm.), zgodnie z którym wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Dlatego też wbrew postulatom skarżącego przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie mogło odbyć się w innym miejscu niż miejsce zamieszkania skarżącego, np. w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej . Miejscem zamieszkania jest nie tylko dana miejscowość, ale konkretny budynek i lokal mieszkalny.
Z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący swoją postawą i działaniem uniemożliwił skuteczne przeprowadzenie przez pracowników socjalnych wywiadu środowiskowego w miejscu swojego zamieszkania. W dniu 24 sierpnia 2021 r. w trakcie rozmowy telefonicznej, pracownik MOPS zaproponował skarżącemu wskazanie dogodnego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednakże skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie wskazał dogodnego dla niego terminu przeprowadzenia tego wywiadu. Zapowiedział, że nie wpuści do mieszkania pracowników MOPS celem przeprowadzenia wywiadu. Jednocześnie skarżący został poinformowany przez pracownika o obowiązkach stron biorących udział w postępowaniu (notatka służbowa z przeprowadzonej w dniu 24 sierpnia 2021 r. rozmowy telefonicznej). Następnie w zawiadomieniu z dnia 24 sierpnia 2021 r. skarżący został poinformowany o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 30 sierpnia 2021 r. między godziną 11.00 i 13.00. Odbiór tego pisma skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem w dniu 27 sierpnia 2021 r. Ponadto skarżący został poinformowany o treści art. 107 ust. 1 i ust. 4a ustawy o pomocy społecznej oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wskazano również, że niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w wyznaczonym terminie będzie stanowić podstawę do wydania decyzji odmownej.
W wyznaczonym terminie, tj. w dniu 30 sierpnia 2021 r. o godzinie 12.10 pracownice socjalne udały się do miejsca zamieszkania skarżącego, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie zostały jednak wpuszczone przez skarżącego do mieszkania. Pomimo prób przekonania skarżącego do zmiany jego postawy, skarżący zdecydowanie odmówił zgody na przeprowadzenie wywiadu. Po raz kolejny zainteresowany został poinformowany o obowiązkach stron biorących udział w postępowaniu (notatka służbowa z dnia 30 sierpnia 2021 r.).
W zawiadomieniu z dnia 3 września 2021 r. skarżący został poinformowany o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a także o niespełnieniu przesłanek zależnych od strony, tj. uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (potwierdzenie odbioru zawiadomienia w dniu 6 września 2021 r.).
Zasadnie organy obu instancji uznały, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania, pomimo informowania go o konsekwencjach odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie tego wywiadu. Nie skorzystał również z możliwości ustalenia dogodnego dla niego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie są też wiarygodne twierdzenia skarżącego, że nie wpuszcza pracowników organu pomocy społecznej do mieszkania jedynie z uwagi na obawę przed zakażeniem wirusem COVID – 19. Z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji oraz skargi do WSA wynika bowiem, że skarżący nie obawia się styczności z szeregiem osób przebywających w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej, proponując przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w tym miejscu.
Trzeba również zwrócić uwagę, że wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania ma pozwolić pracownikowi socjalnemu na realną ocenę sytuacji bytowej danej osoby, w tym także jej poziomu życia, w oparciu o własne spostrzeżenia pracownika, a nie tylko na podstawie jej deklaracji lub też dokumentów na temat zgromadzonego majątku czy uzyskiwanych dochodów, przedstawionych w siedzibie organu pomocy społecznej. Stosownie bowiem do treści art. 12 u.p.s., w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznym zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji były prawidłowe. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia – w świetle zgromadzonego materiału dowodowego – pozostaje bowiem w zgodzie z przepisami prawa materialnego i procesowego, w oparciu o które została wydana. Skarżący zatem chcąc otrzymać wsparcie ze środków publicznych winien podjąć współpracę z organem pomocy społecznej i umożliwić mu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu swojego zamieszkania.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, skargę – jako niezasadną – należało oddalić w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.