II SA/Gl 1799/23

II SA/Gl 1799/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Tomasz Dziuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 27 ust. 1-3,  art. 30 ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2734/2023/19822/ w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 29 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2734/2023719822/, po rozpatrzeniu odwołania D. G. (strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta Z. (organ I instancji) z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji .
Podstawą działania organów były art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), art. 27 ust. 1, ust. 2 i 3, art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2, 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 581 ze zm.-dalej "u.p.o.a.").
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji przywołał brzmienie obowiązujących przepisów oraz podał okoliczności stanu faktycznego, ustalone w ramach podjętych czynności dowodowych. Wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 25 lipca 2023 r. skarżący wystąpił do organu I instancji o umorzenie zaległości alimentacyjnych. W dniu 24 sierpnia 2023 r. skarżący przedłożył organowi I instancji dodatkową dokumentację medyczną oraz rachunki potwierdzające jego wydatki oraz wydatki jego matki.
Organ I instancji wyjaśnił, nie wypłaca świadczeń z funduszu alimentacyjnego i rozpatrzył wniosek skarżącego jako organ właściwy dla dłużnika alimentacyjnego. Przytoczył brzmienie art. 30 ust. 1 u.p.o.a. wyjaśniając, że nie wziął pod uwagę stanu zdrowia ani sytuacji ekonomicznej skarżącego. Wskazał, że z wykazu wpłat do spraw o sygn. akt [...] oraz [...] przekazanych przez Kancelarię Komornika Sądowego L. M. przy Sądzie Rejonowym w Z. wynika, iż skarżący nie ma wpłat w pełnej wysokości zasądzonych alimentów. W związku z powyższym, nie ma przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z art. 30 ust. 1 u.p.o.a. Wyjaśnił dalej, że wniosek skarżącego o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego wraz z protokołem przesłuchania strony na okoliczność złożenia wniosku o umorzenie zaległości alimentacyjnych został przekazany do organów właściwych wierzyciela, aby rozpatrzyły wniosek pod kątem art. 30 ust. 2 u.p.o.a.
Od decyzji tej odwołanie pismem z dnia 25 lipca 2023 r. wniósł skarżący, który wyraził swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. W odwołaniu wskazał na trudną i złożoną sytuację materialną i zdrowotną zwracając się o uwzględnienie złożonego wniosku w przedmiocie umorzenia zadłużenia zaległości alimentacyjnych.
SKO, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Po zapoznaniu się z aktami sprawy i treścią odwołania strony stwierdziło, że przedmiotowe postępowanie dotyczy wniosku z dnia 25 lipca 2023 r. złożonego w kancelarii organu I instancji. Przytoczyło brzmienie art. 27 ust. 2 i 1a oraz art. 30 u.p.o.a. Wyjaśniło dalej, że norma prawna zawarta w przepisie art. 30 ust. 1 u.p.o.a. uprawnia organ właściwy dłużnika do wydania decyzji administracyjnej o umorzeniu należności, które dłużnik ma obowiązek zwrócić do funduszu. Decyzja ta ma charakter uznaniowy. Natomiast literalna wykładania komentowanego przepisu wskazuje, że możliwość zastosowania umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu oraz wysokość umorzenia uzależnione są przede wszystkim od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów.
Stwierdziło, że w przedmiotowym postępowaniu organ właściwy dłużnika związany ww. normą prawną prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu należności alimentacyjnych, albowiem z Kancelarii Komornika Sądowego L. M. przy Sądzie Rejonowym w Z. w sprawie sygn. akt [...] i [...] organ I instancji otrzymał informację wraz z załącznikami, z której wynika, iż egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez okres ostatnich 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu I instancji zapadłe w ramach uznania administracyjnego nie nosi cech dowolności i jest zgodne z prawem. Ponadto wyjaśniło, iż skarżący ma możliwość wnieść o rozważenie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 cyt. u.p.o.a. kierując wniosek do organu właściwego dla wierzyciela.
W skardze do WSA w Gliwicach skarżący zarzucił obrazę prawa materialnego tj. art. 30 ust. 1 u.p.o.a., poprzez jego błędną interpretację polegającą na tym, że użyty w tym przepisie zwrot - "egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów", zdaniem organu należy rozumieć jako alimenty liczone wraz odsetkami, podczas gdy rzeczony przepis w ogóle nie wspomina o odsetkach oraz obrazę prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. wskutek niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie całości zaległości alimentacyjnych, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał m.in. że zasądzone alimenty wynoszą 650 zł, natomiast komornik potrąca skarżącemu 840 zł miesięcznie. Wprawdzie w ramach tych potrąceń również są odsetki, jednak obiektywnie patrząc potrącana kwota przewyższa kwotę zasądzonych alimentów, a zatem organ rozpatrujący sprawę powinien zastosować art. 30 ust. 1 u.p.o.a. Podniósł, że alimenty dotyczyły czworo dzieci pochodzących z dwu małżeństw oraz byłej żony i są ściągane równolegle do S. Z tego względu, że skarżący nie zarabiał zbyt wiele, to ściągalność alimentów była mocno ograniczona. Pomimo dużych potrąceń zadłużenie wzrastało i wzrasta każdego miesiąca. Stwierdził, że z powodu sytuacji na rynku pracy, pomimo licznych poszukiwań, przez ostatnie lata nie mógł było znaleźć pracy, w związku z czym przez około 70 miesięcy był bezrobotny. Zauważył, że gdyby miał możliwość zatrudnienia się, to do zadłużenia tej wysokości by nie doszło. Zatem zadłużenie powstało bez winy skarżącego. Skarżący stwierdził, że SKO nie rozpatrzyło odwołania, gdyż nie ustosunkowało się do kwestii tego, czy należy liczyć spłatę alimentów wraz z odsetkami czy bez odsetek. Dodatkowo zauważył, że przez 8 lat do zadłużenia były naliczane bardzo wysokie odsetki. W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, albowiem przy uwzględnieniu wieku, stanu rodzinnego, kwalifikacji zawodowych oraz rokowań zdrowotnych skarżącego nie będzie w stanie również w przyszłości spłacać przedmiotowych należności bez narażania siebie na pozbawienie możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Przedmiotowe zadłużenie jest tak wysokie, że spłata możliwa byłaby najwcześniej dopiero w 2035 r. Podkreślił dalej, że aktualnie jest w stanie przeżyć wyłącznie dzięki pomocy matki, która w ostatnim czasie jest ciężko chora. W przypadku śmierci matki zostanie mu tylko 870 zł do życia.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane argumenty i argumentację prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Stosownie do treści art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.– dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.); stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części Sąd skargę oddala w całości lub w części (art. 151 p.p.s.a.).
W myśl art.134p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.
Biorąc powyższe pod uwagę, należy wyjaśnić, iż materialnoprawną podstawę orzekania w rozpatrywanej sprawie stanowił wyłącznie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 581 ze zm.-dalej "u.p.o.a."), zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:
1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2) 50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Należy podkreślić, że skarżący w oparciu o art. 30 ust. 1 pkt 1-3 u.p.o.a. wnioskował o umorzenie należności powstałych z tytułu wypłacenia zaliczek alimentacyjnych, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.o.a.
Nie ulega wątpliwości, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe z tytułu wypłacenia osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej, jeśli są spełnione, określone w art. 30 ust. 1 u.p.o.a. warunki skuteczności egzekucji. Jak wynika z treści wskazanego przepisu, dotyczy on egzekucji należności, o których mowa w art. 28 ust. 1, 2 i 4 u.p.o.a., czyli należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991r. nr 45, poz. 200 z późn. zm.).
Zwrócić trzeba uwagę, że decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.a. jest decyzją uznaniową. Organ ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest natomiast wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Wszystkie te elementy, w ocenie Sądu, zostały spełnione w niniejszej sprawie.
Analiza zarzutów skargi i jej uzasadnienia, prowadzi do wniosku, iż skarżący uważa, że ze względu na swoją trudną sytuacje życiową, finansową i zdrowotną organ winien umorzyć jego zaległości alimentacyjne. Skarżący nie neguje przy tym, że na mocy wyroków sądów powszechnych był i jest zobowiązany do alimentów na czworo dzieci z dwóch różnych związków i była żonę. Nie jest również sporne, iż na przestrzeni lat nie wywiązywał się z obowiązków wynikających z orzeczeń sądów powszechnych w całości lub w części.
Z pism z dnia 3 sierpnia 2023 r. wraz z załącznikami w postaci kart rozliczeniowych skarżącego Kancelarii Komornika Sądowego L. M. przy Sądzie Rejonowym w Z. w sprawach o sygn. akt [...] i [...] wynika, iż egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez okres ostatnich 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów(karty 13 i 14 akt adm.).
W tym stanie sprawy skład orzekający nie podziela zarzutów skarżącego. Przede wszystkim nie można zgodzić się ze skarżącym, iż w sprawie nie dokonano wystarczających ustaleń faktycznych, dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej. Dokonana przez Sąd analiza akt administracyjnych potwierdza, że skarżący zamieszkuje z matką źródłem utrzymania skarżącego jest obecnie renta chorobowa, a także emerytura jego matki. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności. Boryka się z problemami zdrowotnymi, co wynika zarówno z dokumentów załączonych do wniosku o umorzenie postępowania alimentacyjnego (karta 27 akt adm.), jak i protokołu przesłuchania strony z dnia 24 sierpnia 2023 r. (karta 9 akt adm.).
Alimenty były wymagane od skarżącego na podstawie prawomocnych wyroków: z dnia [...] sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w G., Wydział I [...]; z dnia [...] o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w Z., Wydział [...] : z dnia [...] o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w Z., Wydział [...] ; z dnia [...] o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w S. Wydział [...] .
Ze szczegółowych wyliczeń znajdujących się w aktach sprawy i z pism z dnia 3 sierpnia 2023 r. wraz z załącznikami Kancelarii Komornika Sądowego L. M. przy Sądzie Rejonowym w Z. w sprawach o sygn. akt [...] i [...] wynika, że skarżący nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych, a egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez okres ostatnich 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Tym samym nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie przedmiotowego zadłużenia na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.a. Nie zostały bowiem spełnione warunki skuteczności egzekucji, o których mowa w art. 30 ust. 1 u.p.o.a., a sam skarżący nie kwestionuje dokonanych obliczeń.
Wprowadzając instrument w postaci zróżnicowania wielkości umorzenia ustawodawca stworzył zachętę dla dłużników, aby zmobilizować ich do systematycznego regulowania ciążących na nich zobowiązań. Instytucja ta znajduje także pełne uzasadnienie w zasadzie sprawiedliwości społecznej, wyrażającej się w tym, aby osoby zobowiązane do dostarczania środków utrzymania dla osób najbliższych nie przerzucały tego ustawowego obowiązku na inne podmioty. Stanowisko takie zaprezentowane zostało między innymi w orzeczeniach NSA w sprawach o sygnaturach: I OSK 1426/11, I OSK 980/10, I OSK 31/11, I OW 89/09 i 113/09, a także w wyroku WSA w Lublinie z dnia 8 października 2009 r. sygn. II SA/Lu 292/09, wszystkie są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek, na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.a. jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Przepis art. 30 ust. 1 u.p.o.a. nie uzależnia umorzenia należności od sytuacji majątkowej i rodzinnej dłużnika, ale przede wszystkim od skuteczności dotychczas prowadzonej egzekucji.
Zważywszy na powyżej poczynione rozważania trzeba zaznaczyć, że wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu przedstawionej przez niego sytuacji, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Wszystkie okoliczności, wskazywane w toku postępowania administracyjnego przez skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego, istotne z punktu widzenia oceny istnienia przesłanek do zastosowania ulg, o których mowa w art. 30 ust. 1 u.p.o.a., były przedmiotem analizy organów administracji. Ocena ta słusznie doprowadziła do konkluzji, iż powyższe okoliczności same w sobie nie mogły stanowić podstawy do umorzenia długu alimentacyjnego. Zebrane w niniejszej sprawie dokumenty, jak i poczynione z urzędu wyjaśnienia, wskazują na brak skuteczności dotychczas prowadzonej egzekucji. Rozpoznanie sprawy, z uwzględnieniem przesłanek umorzenia należności określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.a. powoduje, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Jednocześnie, należy zaznaczyć, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez SKO przepisów postępowania poprzez nierozważenie wszystkich - podniesionych przez skarżącego - argumentów. Zarzut ten jest chybiony, bowiem kwestia naliczania odsetek, jak i sytuacja osobista skarżącego nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie.
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji niniejszego wyroku.