II SA/Gl 1795/23

II SA/Gl 1795/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Stanisław Nitecki /sprawozdawca/
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1326/24 - Wyrok NSA z 2025-05-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 16, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi D. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 4 września 2023 r. nr SKO.IV424/2134/2023 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta C. decyzją z 9 czerwca 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 20, art. 24 ust. 2a i art. 30 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego ustalił D.T. (dalej jako strona lub skarżący) kwotę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2021 r. do 30 kwietnia 2023 r. w kwocie 5827,68 zł. i nakazał zwrot należności głównej oraz odsetek za opóźnienie naliczonych od 1 dnia miesiąca następującego po miesiącu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że strona decyzją z 19 marca 2019 r. otrzymała zasiłek pielęgnacyjny. Następnie organ podkreślił, że [...] r. wydane zostało nowe orzeczenie ustalające umiarkowany stopień niepełnosprawności, co spowodowało, że powyższa decyzja utraciła swoją moc, gdyż strona nie spełniała wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji w okresie od 1 lutego 2021 r. strona pobierała zasiłek pielęgnacyjny, który jej nie przysługiwał.
Pismem z 22 czerwca 2023 r. strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła zarzut naruszenia postanowień art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem zasady przekonywania. Zdaniem odwołującego uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie, którym dowodom organ przyznał moc dowodową, a którym takiej mocy odmówił. Na poparcie swojego stanowiska strona przywołała szereg orzeczeń sądów administracyjnych, które w jej ocenie potwierdzają jej stanowisko. W dalszej kolejności wskazała na naruszenie postanowień art. 7, art. 77 § 1 jak również art. 80 powyższego Kodeksu poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W ocenie odwołującego w sprawie tej nie wystąpiły przesłanki przewidziane postanowieniami art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ strona nie została prawidłowo pouczona o obowiązku informowania organu administracji o zmianie sytuacji osobistej. W jej ocenie w dalszym ciągu jest osobą niepełnosprawną i wynika to z orzeczeń lekarza orzecznika ZUS.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej decyzją z dnia 4 września 2023 r. nr SKO.IV424/2134/2023 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył przepisy mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. W szczególności organ ten wskazał, że zgodnie z art. 15h ust. 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych organ pierwszej instancji decyzją z 15 maja 2020 r. zmienił decyzję przyznającą stronie zasiłek pielęgnacyjny w ten sposób, że prawo do wskazanego świadczenia przysługuje do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że nowe orzeczenie zostało wydane [...] r. i strona o nim nie poinformowała organu, tym samym jej uprawnienie do pobierania przedmiotowego świadczenia wygasło, a pobierany zasiłek był świadczeniem nienależnie pobrany. W konkluzji organ ten stwierdził, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane ma charakter obiektywy i do stwierdzenia tego wystarczy ustalenie, że świadczenie było wypłacane pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do niego, a osoba była poinformowana o tym.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie i zarzuciła rozstrzygnięciom organów administracji naruszenie art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że pobrane zasiłki pielęgnacyjne były świadczeniami nienależnie pobranymi. W ocenie skarżącego nie został w sposób prawidłowy pouczony o braku podstaw do otrzymania przedmiotowego świadczenia. W sprawie tej organy nie rozważyły kwestii złej wiary strony w podejmowaniu działań zmierzających do dalszego otrzymywania spornego zasiłku. W skardze tej zarzucono naruszenie postanowień art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie do ocen, czy pobrane świadczenie rodzinne może zostać uznane za nienależnie pobrane. Wskazano także na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 7 i art. 7a Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jak również nie rozstrzygnięcie na korzyść strony występujących wątpliwości wynikających z treści zastosowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji wystąpiono o uchylenie kwestionowanych decyzji organów administracji publicznej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W motywach skargi przedstawiono rozbudowaną argumentację przemawiającą za jej zasadnością z odwołaniem się do orzecznictwa sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze w Bielsku – Białej wniosło o oddalenie wniesionej skargi i podtrzymało swoją argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
.
. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r., poz. 1634), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji, a jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżone postanowienie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W ramach rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że sąd administracyjny bada jedynie legalność decyzji organu administracji publicznej, a zatem bada tylko, czy w przypadku poddanej jego kontroli decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.
Sytuacja faktyczna w sprawie w ocenie Sądu jest czytelna, otóż skarżący od 2019 roku otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny i mocą decyzji organu pierwszej instancji z 13 maja 2020 r. zmieniono wcześniejszą decyzję i orzeczono, że świadczenie to przysługuje skarżącemu od 1 kwietnia 2020 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z pisma Przewodniczącego Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z 16 maja 2023 r. wynika, że na rzecz skarżącego [...] r. wydane zostało orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. O fakcie wydania tego orzeczenia skarżący nie poinformował organu pierwszej instancji i pobierał przyznane mu świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Powyższe okoliczności nie budzą żadnej wątpliwości i w tym zakresie nie są zgłaszane zastrzeżenia. Podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania nie są związane z powyższymi ustaleniami, lecz odwołują się do kwestii dotyczących braku poinformowania skarżącego o zaistnieniu sytuacji pobrania nienależnego świadczenia.
Po przedstawieniu stanu faktycznego niezbędne jest przybliżenie stanu normatywnego mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z postanowieniami art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku; osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; osobie, która ukończyła 75 lat. Stosownie do postanowień ust. 3 tego przepisu zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Obok wskazanych unormowań określających wymogi, które należy spełniać, aby otrzymać wnioskowane świadczenie przywołać należy postanowienia wskazanej ustawy dotyczące pobrania nienależnego świadczenia. W pierwszej kolejności wypada przywołać treść art. 25 ust. 1 przedmiotowej ustawy zgodnie, z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Stosownie do postanowień art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c; świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
Zestawienie stanu faktycznego oraz stanu normatywnego pozwala uznać, że w sprawie tej wystąpiła przesłanka pobrania nienależnego świadczenia przewidziana treścią art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z przedstawionych przez organy administracji publicznej akt administracyjnych wynika, że w osnowie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 13 maja 2020 r., orzekającej o zmianie wcześniej wydanej decyzji z dnia 18 marca 2019 r. zamieszczono stwierdzenie, że przyznaje się skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 kwietnia 2020 r. do upływu 60 dni od dnia odwołania zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Następnie organ ten określił wysokość przysługującego świadczenia. Treść osnowy przywoływanej decyzji jest czytelna i jednoznaczna, a mianowicie skarżący miał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego do dnia otrzymania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponadto w uzasadnieniu tej decyzji przywołano treść art. 30 przedmiotowej ustawy, a tym samym postanowienia zamieszczone w przywołanym art. 30 ust. 2 pkt. 1. Dodatkowo zauważyć należy, że we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia z 13 marca 2019 r. skarżący został pouczony o obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.
Przedstawiona powyżej treść osnowy decyzji z dnia 13 maja 2020 r. jak również treść wniosku o przyznanie przedmiotowego zasiłku pozwalają uznać, że skarżący został w sposób prawidłowy pouczony o obowiązku poinformowania organu przyznającego mu przedmiotowy zasiłek o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podnoszone przez skarżącego i jego pełnomocnika zarzuty w tym zakresie nie mogą zyskać akceptacji ze strony składu orzekającego, albowiem pozostają w sprzeczności z informacjami wynikającymi z dokumentów, które skarżący otrzymał lub też podpisał ubiegając się o przyznanie spornego świadczenia. W kontekście podnoszonych przez pełnomocnika skarżącego zarzutów dotyczących nieprawidłowego zastosowania postanowień art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikających z tego, że sytuacja skarżącego nie wyczerpuje znamion tej regulacji, przyjdzie wyrazić odmienne stanowisko. Fakt otrzymania przez skarżącego [...] r orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie budzi żadnych wątpliwości jest to fakt obiektywny. Także nie wywołuje żadnych kontrowersji to, że skarżący o otrzymaniu tego orzeczenia nie poinformował organu pierwszej instancji i w dalszym ciągu pobierał przyznany mu zasiłek pielęgnacyjny. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że nowe orzeczenie o zaliczeniu skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie dawało mu prawa do dalszego pobierania przedmiotowego świadczenia, ponieważ mocą tego orzeczenia skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a jak zostało to powyżej podkreślone świadczenie to przysługuje osobom, które ukończyły 16 rok życia wówczas, gdy legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. W świetle powyższego od [...] r. skarżący nie spełniał wymogów do otrzymania przedmiotowego świadczenia, a tym samym pobierane przez niego świadczenie było świadczeniem nienależnym. Dodatkowo należy uznać, że jest ono świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ z treści decyzji z dnia 13 maja 2020 r. wiedział, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje mu wyłącznie do dnia otrzymania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podnoszona w skardze do tutejszego Sądu argumentacja, że skarżący nie został w sposób prawidłowy pouczony przez organy administracji publicznej o obowiązku poinformowania o tym fakcie, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie może zostać podzielona.
W skardze do tutejszego Sądu podniesiono zarzut sprowadzający się do tego, że organy administracji publicznej prowadzące przedmiotowe postępowanie nie ustaliły, kiedy skarżący dowiedział się o okoliczności, która powoduje ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Podkreślić trzeba, że powyższe rozważania w sposób dobitny wskazują na to, że skarżący o stosownych okolicznościach został poinformowany składając wniosek o przyznanie świadczenia jak również w decyzji zmieniającej przyznane mu prawo z 13 maja 2020 r. Na marginesie powyższych uwag można zauważyć, że pełnomocnik skarżącego odwołuje się do treści pierwszej decyzji przyznającej skarżącemu przedmiotowe świadczenie podjętej 18 marca 2019 r., natomiast umyka mu treść osnowy decyzji z 13 maja 2020 r. Z tego też powodu uwagi pełnomocnika skarżącego o braku prawidłowego pouczenia skarżącego o tym, że z chwilą otrzymania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie będzie przysługiwało mu sporne świadczenie nie są trafne i nie mogą zostać uwzględnione.
Pełnomocnik skarżącego w skardze do tutejszego Sądu podniósł, że organy administracji publicznej nie rozstrzygnęły na korzyść skarżącego wątpliwości związanych z interpretacją art. 25 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowisko takie nie jest trafne, ponieważ w ocenie składu orzekającego w tym zakresie sygnalizowane wątpliwości nie występują, a tym samym brak jest podstaw dla zastosowania postanowień art. 7a Kodeksu postępowania administracyjnego.
W kontekście rozpoznawanej sprawy tutejszy Sąd zauważa, że zamieszczenie w sentencji decyzji organu administracji z 13 maja 2020 r. informacji o tym, do którego dnia lub też do jakiej okoliczności przyznane świadczenie przysługuje jest formą pouczenia, która przybiera postać pouczenia pełnego. Stanowisko takie wynika z tego, że o ile z pouczeniami we wnioskach składanych do organu administracji publicznego strony postępowania wielokrotnie się nie zapoznają, jak również nie czytają pouczeń zamieszczonych w decyzjach administracyjnych, to jednak czytają i poznają treść sentencji otrzymanej decyzji. Warto zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie stosowna informacja jest tuż przed wysokością świadczenia, a zatem przed tym elementem decyzji, który jest czytany przez wszystkie strony otrzymujące stosowne rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.
.