II SA/Gl 1786/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę dłużnika alimentacyjnego na decyzję odmawiającą umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego, uznając, że pobyt w zakładzie karnym i trudna sytuacja materialna nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia zadłużenia.
Skarżący, D.S., przebywający w zakładzie karnym, złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które wyniosły ponad 21 tys. zł. Organy administracji odmówiły umorzenia, argumentując, że pobyt w więzieniu i ogłoszenie upadłości nie są wystarczającymi przesłankami do umorzenia, a skarżący jest młodą, zdrową osobą, która w przyszłości może podjąć pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy decyzje organów, stwierdzając, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała umorzenie zadłużenia, a decyzja w tej sprawie ma charakter uznaniowy.
Sprawa dotyczyła skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 21 804,68 zł wraz z odsetkami. Skarżący, przebywający w zakładzie karnym, argumentował, że jego sytuacja materialna, w tym zatrudnienie na 2/8 etatu w więzieniu i zobowiązania alimentacyjne wobec córki, uzasadniają umorzenie zadłużenia. Organy administracji obu instancji odmówiły umorzenia, wskazując, że pobyt w zakładzie karnym nie jest okolicznością nadzwyczajną ani niezawinioną, a skarżący jest młodą i zdrową osobą, która w przyszłości może podjąć pracę i spłacić dług. Podkreślono również, że umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a decyzja w tej sprawie ma charakter uznaniowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, podzielając argumentację organów. Sąd stwierdził, że postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z prawem, a zebrany materiał dowodowy uzasadnia odmowę umorzenia. Sąd podkreślił, że sytuacja skarżącego, choć trudna, nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała umorzenie, a możliwość poprawy jego sytuacji w przyszłości przemawia przeciwko umorzeniu. Sąd zaznaczył, że skarżący nie wykazał, by jego sytuacja była szczególnie wyróżniająca go spośród innych dłużników alimentacyjnych i że nie dokonywał żadnych wpłat na poczet zadłużenia w latach 2016-2022, mimo okresów wolności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, pobyt w zakładzie karnym i trudna sytuacja materialna, w tym brak możliwości zarobkowania, nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeśli nie są to okoliczności nadzwyczajne, niezawinione i nieodwracalne, a dłużnik jest młodą i zdrową osobą, która może w przyszłości poprawić swoją sytuację.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pobyt w zakładzie karnym nie jest okolicznością nadzwyczajną ani niezawinioną, a młody wiek i brak orzeczenia o niepełnosprawności wskazują na możliwość poprawy sytuacji materialnej w przyszłości. Umorzenie jest instytucją wyjątkową i wymaga szczególnych, nieodwracalnych okoliczności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (16)
Główne
u.p.o.u.a. art. 30 § ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Instytucja ma charakter wyjątkowy i uznaniowy.
Pomocnicze
u.p.o.u.a. art. 27 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Zasada obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ powinien wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy.
k.p.a. art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony.
k.r.o. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci ma charakter obligatoryjny.
pr. upadł. art. 491^21 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Nie podlegają umorzeniu zobowiązania o charakterze alimentacyjnym.
pr. upadł. art. 144 § ust. 3
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Postępowania administracyjne w sprawach o należne od upadłego alimenty toczą się bez udziału syndyka.
p.u.s.a. art. 1 § § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
p.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądu.
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd orzeka na podstawie akt sprawy.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie w przedmiocie oddalenia skargi.
p.p.s.a. art. 250 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Dz.U. z 2018 r., poz. 265 art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Stawka wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pobyt w zakładzie karnym nie jest okolicznością nadzwyczajną ani niezawinioną. Skarżący jest młodą i zdrową osobą, która w przyszłości może podjąć pracę i spłacić dług. Umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową i wymaga szczególnych, nieodwracalnych okoliczności. Decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy. Brak wpłat na poczet zadłużenia w latach 2016-2022, mimo okresów wolności.
Odrzucone argumenty
Sytuacja materialna skarżącego, w tym pobyt w zakładzie karnym i zatrudnienie na 2/8 etatu, uzasadnia umorzenie zadłużenia. Wysokość zadłużenia przekracza możliwości finansowe skarżącego. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej stanowi podstawę do umorzenia należności.
Godne uwagi sformułowania
Naganne zachowanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi byłoby dodatkowo premiowane umorzeniem zaległości. Umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a jej zastosowanie wymaga istnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego. Kara pozbawienia wolności nie zwalnia skarżącego z obowiązku płacenia alimentów, a sama okoliczność przebywania w zakładzie karnym nie przemawia za umorzeniem należności. Instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego winna być zarezerwowana jedynie do takich sytuacji, które nie rokują żadnej szansy, ani też nadziei na jakąkolwiek poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej, materialnej i dochodowej, a więc takich sytuacji, które mają charakter nieodwracalny.
Skład orzekający
Beata Kalaga-Gajewska
przewodniczący
Grzegorz Dobrowolski
członek
Agnieszka Kręcisz-Sarna
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego w kontekście pobytu w zakładzie karnym i trudnej sytuacji materialnej dłużnika."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy indywidualnej sytuacji dłużnika i ma charakter uznaniowy, co ogranicza jej zastosowanie jako ścisłego precedensu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa ilustruje trudną sytuację dłużników alimentacyjnych, którzy odbywają karę pozbawienia wolności, oraz zasady, według których sądy oceniają wnioski o umorzenie zadłużenia. Jest to interesujące dla prawników zajmujących się prawem rodzinnym i administracyjnym.
“Czy pobyt w więzieniu zwalnia z długów alimentacyjnych? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1786/22 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2023-04-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-12-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/ Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący/ Grzegorz Dobrowolski Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 1205 art. 25, art. 30 Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.) Dz.U. 2022 poz 2000 art. 2, art. 11, art. 107 § 3 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2830/2022/14878/IA w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje radcy prawnemu J. K. (K.) od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach 390,24 zł (trzysta dziewięćdziesiąt złotych 24 grosze) powiększoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia 18 października 2022 r. znak: SKO.PSŚ/41.5/2830/2022/14878/IA Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta R. (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia 31 sierpnia 2022 r. znak: [...] odmawiającą umorzenia należności dłużnika z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia 31 sierpnia 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił D.S. (dalej "skarżący") umorzenia kwoty należności powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej w kwocie 21 804,68 zł plus ustawowe odsetki za opóźnienie. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 30, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 581; dalej "u.p.o.u.a.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. złożył wniosek o umorzenie w całości jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Z analizy zgromadzonej przez organ pierwszej instancji dokumentacji wynika, że skarżący przebywa w zakładzie karnym. Za miesiące od marca 2022 r. do maja 2022 r. nie posiadał żadnych dochodów ani wydatków. Od dnia 14 lipca 2022 r. jest zatrudniony odpłatnie w wymiarze 2/8 etatu. Prowadzi obecnie jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący jest zobowiązany do alimentacji w kwocie 500 zł na rzecz swojej córki. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że wystąpił do sądu o obniżenie alimentów, ale sprawa pozostaje w toku. Skarżący nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub innego orzeczenia orzecznika ZUS. Skarżący nie dokonywał w latach 2016 - 2022 żadnych wpłat na poczet spłaty zadłużenia z tytułu zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (syna). W ocenie organu pierwszej instancji skarżący nie wskazał obiektywnych okoliczności dających podstawę do umorzenia jego należności. Pobyt w zakładzie karnym oraz ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie uzasadniają przychylenia się do złożonego przez skarżącego wniosku. Skarżący jest osobą młodą, zdrową, zdolną do podjęcia zatrudnienia po odbyciu kary pozbawienia wolności, a tym samym do poprawy swojej zdolności finansowej. Dokonując analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego organ pierwszej instancji ocenił, że istnieje realna możliwość spłaty należności. Fakt, iż skarżący przebywa z zakładzie karnym nie stanowi obiektywnej okoliczności, na powstanie której skarżący nie miał wpływu. Uznanie przebywania w zakładzie karnym za podstawę do umorzenia należności prowadziłoby do tego, że naganne zachowanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi byłoby dodatkowo premiowane umorzeniem zaległości z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. W opinii organu pierwszej instancji przesłanka ogłoszenia upadłości konsumenckiej również nie ma wpływu na umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 49121 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe nie ulegają umorzeniu zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, czy to zaległe, bieżące bądź przyszłe. Przesłanką umorzenia należności nie może być także zgłaszana przez skarżącego znaczna wysokość zadłużenia albo stan zadłużenia z innych tytułów (alimenty na rzecz córki). Przebywając w zakładzie karnym skarżący ma zapewnione wyżywienie, nocleg, opiekę lekarską. Nie jest zmuszony do samodzielnego ponoszenia wydatków na zaspokojenie swoich najniezbędniejszych potrzeb życiowych. Wprawdzie skarżący odczuwa dolegliwość braku możliwości pracy czy zarobkowania jednakże trudno uznać je za wystarczające do umorzenia zadłużenia. Ponadto umorzenie wnioskowanych należności skutkowałoby bezpowrotną utratą dochodów budżetu państwa i przesądziłoby o ostatecznej rezygnacji z należności budżetowych. Wiązałoby się to z nieuzasadnionym przerzuceniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci dłużnika, czemu sprzeciwia się interes społeczny. Organ pierwszej instancji dodatkowo podkreślił, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a jej zastosowanie wymaga istnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego. Decyzja w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji domagając się jej uchylenia lub zmiany. Wskazał, że sytuacja w jakiej się znajduje uzasadnia umorzenie zadłużenia, przynajmniej w części. Pobyt w zakładzie karnym utrudnia mu wywiązywanie się z zobowiązań finansowych. Jest wprawdzie zatrudniony w zakładzie karnym na 2/8 etatu, ale pozostaje mu tylko 27 zł do dyspozycji. Wysokość zadłużenia przekracza jego możliwości finansowe zwłaszcza, że ma na utrzymaniu również córkę, a kwota zadłużenia stale rośnie. Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił chronologicznie przebieg postępowania i własne ustalenia poczynione w sprawie na podstawie zebranego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego. Kolegium w pełni zgodziło się z argumentacją zawartą w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji wydając rozstrzygnięcie nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zawiniony okres pobytu w zakładzie karnym nie może stanowić dla dłużników alimentacyjnych okoliczności uzasadniającej umorzenie ich zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oceniając zaś możliwość faktycznej spłaty zadłużenia przez dłużnika alimentacyjnego konieczne jest zbadanie nie tylko aktualnych możliwości spłaty ciążących na nim zaległości, ale także przyszłych możliwości spłaty. Wobec tego kara pozbawienia wolności nie zwalnia skarżącego z obowiązku płacenia alimentów, a sama okoliczność przebywania w zakładzie karnym nie przemawia za umorzeniem należności. W przypadku skarżącego nie sposób uznać, że brak możliwości spłaty zadłużenia ma charakter trwały – skarżący jest osobą młodą, może w przyszłości podjąć pracę. W ocenie Kolegium instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego winna być zarezerwowana jedynie do takich sytuacji, które nie rokują żadnej szansy, ani też nadziei na jakąkolwiek poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej, materialnej i dochodowej, a więc takich sytuacji, które mają charakter nieodwracalny. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że w przyszłości skarżący może nie tylko złożyć ponowny wniosek o umorzenie należności, ale także zawnioskować o odroczenie terminu płatności albo rozłożyć zadłużenie na raty. Skargę na decyzję Kolegium złożył skarżący wskazując, że jest w całości błędna. Zarzucił organowi odwoławczemu brak rzetelnej analizy stanu faktycznego sprawy. W szczególności zaś w zakresie, że po opuszczeniu zakładu karnego będzie miał możliwość podjęcia pracy i spłaty zadłużenia. Skarżący wskazał, że po opuszczeniu przez niego zakładu karnego kwota zadłużenia wzrośnie do 300 000,00 zł, a dodając do tego odsetki to będzie opiewać ono na kwotę 420 000,00 zł do 450 000,00 zł. Nie będzie on w stanie spłacić tak wysokiego zadłużenia. Po ukończeniu nauki to uprawniony do alimentacji jego syn będzie zobowiązany do spłaty tego zadłużenia. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji zastosował art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Skarżący bowiem na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. złożył wniosek o umorzenie w całości jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Należy mieć na uwadze, że przewidziana we wskazanej wyżej regulacji instytucja umorzenia należności ma charakter wyjątkowy jako, że stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. zasady obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oznacza to, że może być stosowana tylko w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Umorzenie należności może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy stosowaniu ulgi w postaci umorzenia należności należy mieć też na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), w przypadku rodziców w stosunku do dzieci mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 4 października 2018 r., II SA/Bk 290/18, opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Decyzja w sprawie umorzenia należności jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie nie zobowiązuje organu administracji publicznej do umorzenia należności. Wystąpienie przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jedynie umożliwia organowi zastosowanie wspomnianej ulgi. W razie braku przesłanek uzasadniających zastosowanie ulgi organ zobligowany jest wydać rozstrzygnięcie negatywne tj. odmówić umorzenia należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności nie zezwala jednak organowi na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że organ jest szczególnie związany zasadami ogólnymi unormowanymi w rozdziale 2 k.p.a. Organ powinien zatem podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, jak również wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Z tych wszystkich względów kontrola sądowa decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń i nie ma znamion rozstrzygnięcia dowolnego. Sąd może zatem badać jedynie legalność, a nie słuszność czy celowość zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że zainicjowane wnioskiem skarżącego postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami k.p.a., a organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Wydanie decyzji zostało poprzedzone wyjaśnieniem i analizą sytuacji dochodowej oraz rodzinnej skarżącego. Wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia należności mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. Organy wyczerpująco uargumentowały swoje decyzje wskazując okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i rodzinnej skarżącego, które przemawiają za zajętym stanowiskiem. Sytuacja skarżącego jest trudna, jednak nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała umorzenie należności. Z ustaleń organów wynika, że skarżący przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Jednakże okoliczność ta nie stanowi ani stanu nadzwyczajnego, na powstanie którego skarżący nie miał wpływu, ani też takiego, którego nie mógł przewidzieć. Także okoliczność, że skarżący w związku z pobytem w zakładzie karnym nie uzyskuje dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Odbywanie kary pozbawienia wolności, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, nie może być w żadnym wypadku kwalifikowane jako obiektywna i niezawiniona przeszkoda w spłacie zadłużenia alimentacyjnego, nawet jeżeli skazany nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 października 2019 r., II SA/Gl 668/19, opubl. w CBOSA). Posiadanie przez skarżącego zadłużenia z innych tytułów (m. in. zasądzone alimenty na córkę w kwocie 500,00 zł) oraz ogłoszenie w stosunku do skarżącego upadłości także nie stanowią okoliczności wyjątkowych, niezależnych od skarżącego ani nie są następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których skarżący nie miał wpływu. Jak podkreśla się w orzecznictwie, z treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. wynika, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2022 r., I OSK 1096/20; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 15 stycznia 2020 r., II SA/Go 679/19 - opubl. w CBOSA). Jeśli chodzi o ogłoszenie przez Sąd Rejonowy w Opolu upadłości skarżącego (postanowienie z dnia 6 sierpnia 2021 r., V GU 17/21 of) to jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, organ pierwszej instancji w dniu 22 września 2021 r. dokonał zgłoszenia do masy upadłości wierzytelności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Fakt ogłoszenia upadłości nie stanowi przy tym o wystąpieniu niezawinionej przez skarżącego sytuacji, uzasadniającej automatyczne umorzenie zadłużenia. Sam fakt pozostawania przez skarżącego w stanie upadłości nie przesądza o umorzeniu należnych od niego należności alimentacyjnych. Dodać przy tym należy, że postępowanie wobec skarżącego toczy się w trybie art. 4911 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 z późn. zm.), a zgodnie z art. 144 ust. 3 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawach o należne od upadłego alimenty toczą się bez udziału syndyka. Zdaniem Sądu sprawa dotycząca umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego mieści się w pojęciu "sprawa o należne od upadłego alimenty". W toku postępowania ustalono także, że skarżący jest osobą młodą, zdrową (nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie zgłaszał żadnych chorób przewlekłych czy innych dolegliwości), może w przyszłości podjąć pracę, która umożliwi mu spłatę zadłużenia. Wobec tego brak możliwości spłaty zadłużenia nie ma charakteru trwałego, skarżący ma możliwość poprawienia swojej sytuacji dochodowej. Natomiast zastosowanie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ulgi w postaci umorzenia zadłużenia wymaga oceny nie tylko aktualnej sytuacji dłużnika, lecz także oceny możliwości jej poprawy w przyszłości. Raz umorzona należność nie może być bowiem ponownie dochodzona od dłużnika, nawet gdy jego sytuacja uległa znacznej poprawie. Zwrócić przy tym uwagę należy, że inna jest perspektywa spłaty zadłużenia przez dłużnika legitymującego się orzeczeniem o niezdolności do pracy czy też będącego w podeszłym wieku, a inna osoby młodej, nielegitymującej się takim orzeczeniem (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2022 r., I OSK 1363/22, opubl. w CBOSA). W ocenie organów skarżący nie wykazał zatem, by jego sytuacja była sytuacją szczególną, wyróżniającą go spośród innych dłużników alimentacyjnych, która by uzasadniała zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Organy w uzasadnieniach decyzji przedstawiły szczegółowo sytuację dochodową i rodzinną skarżącego oraz wskazały powody uznania, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności. Jednocześnie rozważyły interes społeczny (publiczny) oraz słuszny interes strony, o których mowa w art. 7 k.p.a. W motywach wydanych decyzji wyczerpująco wyjaśniły na czym polegało pierwszeństwo interesu publicznego w konflikcie ze słusznym interesem strony, prowadzące do odmowy umorzenia skarżącemu zadłużenia. Organy podkreśliły, że skarżący nie dokonywał w latach 2016 - 2022 żadnych wpłat na poczet spłaty zadłużenia z tytułu zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (syna). Jak natomiast wynika z informacji z Krajowego Rejestru Karnego nie przez cały ten czas skarżący przebywał w areszcie śledczym lub w zakładzie karnym (choćby przerwa w latach 2018-2021), a mimo to nie dokonał żadnej spłaty. Dłużnik nie wywiązujący się ze zobowiązań alimentacyjnych powinien liczyć się z tym, że jego zadłużenie będzie rosnąć i z koniecznością, jego spłaty, gdyż świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie są świadczeniami o charakterze bezzwrotnym. Wobec powyższego należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie zgromadzono pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia i został on przez organy prawidłowo oceniony. Brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji odmawiających umorzenia należności. Decyzje zostały uzasadnione zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a. i czytelnie wskazywały, jakie względy zdecydowały, że to, a nie inne, rozstrzygnięcie w sprawie zapadło. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Końcowo należy wskazać, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia nie pozbawia skarżącego możliwości składania kolejnych wniosków w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W tym miejscu zauważyć trzeba, że skarżący zwrócił się od razu o udzielenie ulgi w formie najbardziej definitywnej, polegającej na umorzeniu należności. Nie skorzystał w pierwszej kolejności z udzielenia innych ulg w spłacie swoich zobowiązań, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., polegających na rozłożeniu na raty, czy odroczeniu terminu płatności zadłużenia. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265) przyznając pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 480 zł brutto, wobec złożonego oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części i mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt. SK 78/21 (OTK-A 2023, nr 20).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI