II SA/Gl 1784/23

II SA/Gl 1784/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 615
art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. B. (B.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr SKO.IV/424/1379/2023 w przedmiocie nienależnie pobranego dodatku węglowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 27 lutego 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 lutego 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy L., na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz .U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 141) uznano, że kwota przyznanego A. B. (dalej: "Strona", "Skarżąca") dodatku węglowego w wysokości 3.000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązano do jej zwrotu w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że Strona w dniu 18 sierpnia 2022 r. złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Jako miejsce swojego zamieszkania wskazała Gminę L., a w składzie jej gospodarstwa domowego uwzględniła córki M. B. i O. K. Z deklaracji złożonej do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej: "CEEB") przez siostrę Strony – K. D. wynika, że głównym źródłem ogrzewania nieruchomości jest kocioł na paliwo stałe zasilany węgłem. Informacją z dnia 29 września 2022 r. organ przyznał Stronie prawo do dodatku węglowego, który został wypłacony w dniu 30 września 2022 r.
W dniu 3 października 2022 r. K. D. złożyła do organu wniosek o wypłatę na jej rzecz dodatku węglowego, a jak ustalono zamieszkuje także pod adresem w L. (ul. [...]) i prowadzi tam odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podczas wywiadu w dniu 15 grudnia 2022 r. ustalono, że w ww. budynku brak jest odrębnych lokali, a źródło ogrzewania znajduje się w lokalu zamieszkiwanym przez siostrę Strony. Na podstawie oświadczenia K. D. organ powziął informację, z której wynika, że Strona od około 4 lat nie mieszka na terenie Gminy L. i wraz z dziećmi zamieszkuje w Gminie K. Zgodnie z oświadczeniem siostry Strony, tylko ona pokrywa koszty zakupu paliwa stałego.
W związku z powyższym organ wszczął postępowanie w niniejszej sprawie. W toku postępowania Strona, na wezwanie organu, oświadczyła, że jej adres zamieszkania znajduje się w L. przy ul. [...]. Wskazała także, iż jej siostra K. D. bezprawnie zajmuje w ww. budynku nienależną jej część spadku. Opisała także szczegółowo zajmowane przez nią pomieszczenia, nie wykazując jednak samodzielności lokalowej i źródła ciepła. Organ stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi odrębność lokali pod ww. adresem.
Decyzja została doręczona Stronie w dniu 2 marca 2023 r.
Strona nie zgodziła się z opisaną wyżej decyzją. W odwołaniu nadanym w dniu 10 marca 2023 r. wskazała, że nie prowadzi z siostrą wspólnego gospodarstwa domowego, a siostra nie posiada samodzielnego lokalu. Podała, że siostra odrzuciła spadek po matce, a w związku z tym utraciła prawo własności do ww. nieruchomości. Jedynie czasowo miała zgodę na przebywanie pod ww. adresem do października 2022 r. Podkreśliła, że wniosek złożyła w dniu 18 sierpnia 2022 r., siostra w dniu 3 października 2022 r., natomiast dodatek przysługuje osobie, która jako pierwsza złożyła wniosek.
Zwróciła również uwagę, że deklaracja CEEB dotyczyła zainstalowanego kotła węglowego w piwnicy budynku, który stanowi podstawowe i jedyne źródło ogrzewania, zatem siostra Strony nie posiadała pieca na paliwo stałe, zaś piec kaflowy znajdujący się w kuchni stanowi wyłącznie element dekoracyjny i sentymentalny, jest nieużywany i niesprawny od 30 lat, a użycie pieca z nieczynnym kominem stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia, o czym siostra Strony wiedziała. W dalszej części podała, że nie została powiadomiona o zamiarze przeprowadzenia wywiadu w domu stanowiącym jej własność. Ponadto zdaniem Strony w sprawie doszło do ujawnienia w sposób nieuprawniony treści decyzji o przyznaniu Stronie dodatku węglowego oraz działania pracowników organu w sposób niezgodny z prawem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr SKO.IV/424/1379/2023, działając na podstawie art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał normatywną podstawę rozstrzygnięcia – art. 2 ust. 1-3e i art. 3 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym oraz art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie poczynił ustalenia w sposób zbieżny z ustaleniami organu pierwszej instancji. W dniu 15 maja 2023 r. Kolegium przeprowadziło czynny udział w postępowaniu odwoławczym. W trakcie spotkania Strona wskazała, że L. stanowi jej centrum życiowe, jednak nie nocuje codziennie pod podanym adresem. Młodsza córka M. K. uczy się w szkole w K.. Opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi wnosi w K.. W uzupełnieniu materiału dowodowego wskazała, że jej córka M. K. przystąpiła do komunii w kościele w S. gmina L. Natomiast pełnomocnik organu pierwszej instancji podał, że pod ww. adresem zamieszkuje tylko siostra Strony, co potwierdzono w trakcie wywiadu.
W uzupełnieniu materiału dowodowego na zlecenie Kolegium do akt sprawy dołączono: informację, że deklaracja dotyczącą gospodarowania odpadami komunalnymi dla ww. adresu w L. została złożona przez siostrę Strony w dniu 24 maja 2023 r., zadeklarowano 1 osobę; informację, iż Strona nie figuruje w zbiorze danych osobowych GOPS w L.; informację Spółdzielni Mieszkaniowej w K., w której wskazano, iż czynsz za lokal mieszkalny oraz opłata za odpady komunalne opłacane są za trzy osoby, które są zgłoszone do zamieszkania od [...] stycznia 2020 r.; roczne zeznanie podatkowe za rok 2022 złożono w US w Z. oraz wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024 złożono pod adresem w Z.
W ocenie Kolegium dodatek węglowy wypłacony Stronie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Kolegium zwróciło uwagę, iż Strona oświadczyła, że pod adresem w L. zamieszkuje od sierpnia 2022 r. We wniosku o dodatek węglowy wskazała trzy osoby – siebie oraz dwie córki, natomiast deklarację dotyczącą opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi złożyła w dniu 24 maja 2023 r., którą objęła tylko jedną osobę. W K. opłata uiszczana jest za trzy osoby. Strona oświadczyła, że nie nocuje pod adresem ul. [...] w L. codziennie, jej małoletnia córka uczy się w szkole podstawowej w K.. Obie miejscowości dzieli ok. 40 km. W ocenie Kolegium, ustawa kładzie nacisk na faktyczne zamieszkiwanie i gospodarowanie w danym lokalu na obszarze gminy, do której składany jest wniosek. W powołaniu na treść art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy wyjaśnił, że gdyby nie posłużono się fałszywym zeznaniem, dokumentem lub nie wprowadzono w błąd organu innym działaniem, to organ odmówiłby przyznania, a w konsekwencji - wypłaty świadczenia.
Decyzja została doręczona Stronie w dniu 5 września 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 3 października 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, sporządzoną przez fachowego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1. art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowaniu i przyjęcie, że Skarżąca pobrała nienależne świadczenia w sytuacji, gdy Skarżąca nie wprowadziła świadomie w błąd organu, w konsekwencji brak było podstaw prawnych do żądania zwrotu wskazanej kwoty,
2. art. 2 ust. 4 ustawy o dodatku węglowym poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji przyznanie dodatku węglowego osobie, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego jako pierwsza,
3. art. 6, art. 1, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego co mogło mieć wpływ na treść orzeczenia;
4. art. 6, art. 15 k.p.a. i art. 138 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, pomimo wystąpienia przesłanki jej nieważności (została wydana bez podstawy prawnej z rażącym naruszeniem prawa),
5. a w konsekwencji: błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego w sprawie orzeczenia, mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia poprzez niewłaściwe ustalenie, iż w budynku przy ul. [...] w L. mieszka siostra Strony w sytuacji, gdy w rzeczywistości w ww. budynku zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe Skarżąca.
Przy tak sformułowanych zarzutach Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi zwróciła uwagę, że dokonując weryfikacji złożonego przez Skarżącą w dniu 18 sierpnia 2022 r. wniosku o wypłatę dodatku węglowego organ nie stwierdził przesłanek uzasadniających odmowę jego przyznania.
Ponownie podkreśliła kwestię własności nieruchomości przysługującej wyłącznie Skarżącej. Wskazała, że siostra Skarżącej nie zamieszkuje już w L., nieruchomość nie posiada odrębnych lokali, natomiast podczas wywiadu w dniu 15 grudnia 2022 r. siostra Skarżącej wskazała jako własne pomieszczenia i wyposażenie, które w istocie należały do Skarżącej. Skarżąca nie miała możliwości bezpośredniego odniesienia się do ustaleń faktycznych sprawy. W kwestii opłaty za odpady komunalne wskazała, iż opłatę uiszcza począwszy od sierpnia 2022 r. tj. od czasu, kiedy Skarżąca zamieszkuje pod ww. adresem w L.. Młodsza córka Skarżącej – M. K. uczy się w szkole w K., znaczną część dni w ciągu miesiąca przebywa u swojego ojca w B. Druga córka Skarżącej – O. K. od 1 września 2020 r. do 30 czerwca 2025 r. (tj. w okresie nauki szkolnej) ma pobyt czasowy w internacie i przyjeżdża do domu wyłącznie w weekendy. Powyższe okoliczności uzasadniają ponoszenie przez Skarżącą opłaty za odpady komunalne za jedną osobę. Roczne zeznanie podatkowe za rok 2022 r. złożyła do Urzędu Skarbowego w Z. właściwego m.in. dla gminy L. Podkreśliła, że jako pierwsza złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Zwróciła również uwagę, że zachowaniu Skarżącej nie można przypisać winy, świadomości czy celowości działania w celu uzyskania świadczenia. Zdaniem Skarżącej, nie znajduje uzasadnienia stanowisko jakoby miała świadomie wprowadzić organ w błąd w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów skargi. W ocenie Kolegium nie można zgodnie z doświadczeniem życiowym przyjąć, że matka i dzieci małoletnie zamieszkują odrębnie, natomiast fakt przebywania w internacie czy częściowo u ojca dziecka nie zwalnia z podnoszenia odpłatności za gospodarowania odpadami komunalnymi. W K. opłaty ponoszone są za trzy osoby. Działania te zdaniem Kolegium budzą wątpliwość co do faktycznego miejsca zamieszkania.
W kwestii "świadomego wprowadzenia w błąd" organu, Kolegium wskazało, iż Skarżąca w treści wniosku podała, że zamieszkuje w Gminie L., natomiast z materiału dowodowego wynika, że zamieszkuje w miejscowości K.. W tej miejscowości małoletnia córka chodzi do szkoły, ponoszone są odpłatności za odpady komunalne. Wniosek i oświadczenia w nim zawarte składane były pod odpowiedzialnością karną. Kolegium podkreśliło także, że zaskarżoną decyzją nie jest weryfikowane prawo siostry Strony do dodatku węglowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Ponadto w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 30 sierpnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Wójta Gminy L. z dnia 27 lutego 2023 r. w przedmiocie nienależnie pobranego dodatku węglowego.
Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że kwoty opisane w sentencji zaskarżonej decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Normatywna podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Stosownie do brzmienia art. 3 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym do postępowania w sprawie wypłaty dodatku węglowego przepisy art. 23 ust. 3, 12 i 13, art. 24a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 3 i 4, art. 29, art. 30 i art. 30a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stosuje się odpowiednio, przy czym ilekroć w tych przepisach jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe, o którym mowa w art. 2 ust. 2.
Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei zgodnie z ust. 2 pkt 2 tej regulacji za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Określona podstawa uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, zakłada łączne wystąpienie następujących okoliczności:
– przyznanie lub wypłata świadczenia rodzinnego nastąpiła na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu właściwego;
– wprowadzenie w błąd organu właściwego, które nastąpiło na skutek okoliczności wskazanych w przesłance pierwszej, było spowodowane świadomie przez osobę pobierającą świadczenie.
Analiza pierwszej z wyszczególnionych przesłanek prowadzi do wniosku, że posłużenie się fałszywym zeznaniem, dokumentem lub inne działanie, które doprowadziło do wprowadzenia w błąd organu właściwego musiało mieć takie znaczenie dla postępowania wyjaśniającego, iż doprowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia, w wyniku którego przyznano lub wypłacono świadczenie rodzinne (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2023).
Należy podkreślić, że ww. regulacja ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak i tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Niewątpliwie, przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 538/10; P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2023).
Tego rodzaju analizy organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły. Nie odniosły się również do kwestii pouczeń Skarżącej w zakresie nienależnie pobranego świadczenia.
Wymaga bowiem odnotowania, że "świadomym wprowadzeniem w błąd", o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2234/14). Należy uwzględnić, iż dla zastosowania przesłanki wskazanej w analizowanym przepisie niezbędnym jest wykazanie, że przyznanie wnioskowanego świadczenia nastąpiło z winy strony. W przypadku przyjęcia, że strona celowo zataiła (przemilczała) okoliczności prawnie istotne w sprawie, konieczne jest stwierdzenie czy zdawała sobie sprawę z prawnego znaczenia określonych faktów, czy były jej znane odpowiednie przepisy prawa. To natomiast wiąże się z pouczeniem jej o tym jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 898/21 i powołane tam orzecznictwo; podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 738/23). Przy czym skuteczne pouczenie, to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2465/19).
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż prawo do dodatku węglowego zostało przyznane Skarżącej Informacją z dnia 29 września 2022 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia 18 sierpnia 2022 r., w którego treści Skarżąca oświadczyła, że zamieszkuje w L. ul. [...] wraz z córkami, a głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe.
Z akt wynika również, iż Informacją z dnia 27 stycznia 2023 r. nr [...] przyznano siostrze Skarżącej prawo do dodatku węglowego dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod adresem: L. ul. [...].
W niniejszej sprawie pismem z dnia 26 stycznia 2023 r. organ zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał pkt 2 art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując na "świadome wprowadzenie w błąd" organu, które doprowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia, w wyniku którego przyznano świadczenie. Skarżąca podkreślała natomiast, że zamieszkuje pod ww. adresem w L., opłaty za odpady komunalne uiszcza począwszy od sierpnia 2022 r., córka M. przebywa głównie u swojego ojca, natomiast córka O. ma pobyt czasowy w internacie. Zaznaczyła, że nie wprowadziła świadomie w błąd organu, wobec czego brak było podstaw do żądania zwrotu wypłaconego dodatku.
W ocenie Sądu, dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstawy do ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd dostrzega, że organ odwoławczy nie dokonał pełnej oceny argumentacji Strony, przede wszystkim na skutek otwarcia spadku po zmarłej B. D. Skarżąca stała się współwłaścicielem przedmiotowego budynku w L. (akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] r. [...]). Do sporządzonego w maju 2022 r. aktu notarialnego Strona wskazała miejsce zamieszkania: K.. Jednocześnie Skarżąca nie kwestionuje, że przed tym okresem nie zamieszkiwała w L.. Podaje, że zamieszkuje pod ww. adresem od sierpnia 2022 r. Wniosek o wypłatę dodatku węglowego został natomiast złożony w dniu 18 sierpnia 2022 r.
Nie można przy tym pominąć, że istotne w sprawie ustalenia zostały poczynione w toku czynności, w której Skarżąca nie brała udziału. Powzięcie przez organ informacji podczas wywiadu w dniu 15 grudnia 2022 r. wobec złożonego oświadczenia siostry Strony, obligowało do ponowienia czynności przy zachowaniu czynnego udziału Skarżącej.
Jednocześnie, poza wskazanymi przez organ informacjami przekazanymi przez Spółdzielnię Mieszkaniową w K., w piśmie tym podano również, że Spółdzielnia nie pobiera od mieszkańców deklaracji na piśmie, ponadto nie posiada informacji czy Skarżąca faktycznie zamieszkuje pod adresem w K..
Zdaniem Sądu przyjęcie, że pobrane świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymagało wykazania negatywnego zachowania Skarżącej ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych, czego w sprawie zaniechano. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Jak już wyjaśniono, sformułowania te nie są pojęciami tożsamymi.
Powyższe powinno zostać poprzedzone ustaleniem, że wskazane przez Skarżącą w treści wniosku o wypłatę dodatku węglowego, okoliczności warunkujące przyznanie prawa do wnioskowanego dodatku, w tym miejsce zamieszkania, nie były zgodne ze stanem faktycznym, co wymagało przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, w tym rozważenia przez organ m.in. zobowiązania Strony do przedłożenia dokumentów potwierdzających uiszczanie opłat za zużycie mediów pod adresem w L. od maja 2022 r. oraz dla tego samego okresu dla adresu w K., a następnie przy uwzględnieniu pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, dokonanie jego analizy i oceny. W przypadku, gdy wynik tych ustaleń wykaże, że wskazanym w treści wniosku o wypłatę dodatku węglowego z dnia 18 sierpnia 2022 r. miejscem zamieszkania Skarżącej nie był adres w L., konieczne będzie dokonanie oceny czy wystąpił przypadek świadomego wprowadzenia przez Skarżącą organu w błąd.
W świetle powyższego, stanowisko organów orzekających w sprawie, należało uznać za przedwczesne.
Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że sprawa nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona, co uchybia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powyższe pozostaje w związku z zasadą prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, ustali czy pobrany dodatek węglowy nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu omawianej regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, co jednak organ powinien poprzedzić uzupełnieniem postępowania dowodowego w zakresie wyżej wskazanym, tj. czy pod ww. adresem w L. Skarżąca faktycznie zamieszkiwała i prowadziła gospodarstwo domowe ogrzewając je zadeklarowanym źródłem ciepła, mając na względzie, że ustawodawca obliguje organ orzekający do czynienia ustaleń przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustalone na postawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 z późn. zm.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.