II SA/Gl 1763/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając ją za przedwczesną z powodu nierozpatrzenia zarzutów dotyczących postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania.
Skarżący K.K. złożył sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. WSA w Gliwicach uchylił decyzję Kolegium, uznając ją za przedwczesną. Sąd wskazał, że Kolegium powinno najpierw rozpatrzyć zarzuty dotyczące postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania, zanim przystąpi do merytorycznego rozpatrzenia sprawy świadczenia pielęgnacyjnego.
Sprawa dotyczyła sprzeciwu K.K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta B. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał sprzeciw za zasadny i uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium, uznając ją za przedwczesną. Sąd podkreślił, że Kolegium powinno w pierwszej kolejności rozpatrzyć zarzuty Skarżącego dotyczące postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego, ponieważ postanowienia, od których nie przysługuje zażalenie, mogą być kwestionowane tylko w odwołaniu od decyzji. Dopiero po rozpatrzeniu tych zarzutów, jeśli byłyby one bezzasadne, Kolegium mogłoby przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia sprawy świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zwrócił uwagę na konieczność wyjaśnienia, czy Skarżący faktycznie domagał się podjęcia zawieszonego postępowania i poinformowania go o skutkach braku takiego wniosku. Wskazano również na kwestię stosowania przepisów przejściowych dotyczących świadczenia wspierającego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ odwoławczy nie może wydać decyzji kasatoryjnej (art. 138 § 2 k.p.a.) przed rozpatrzeniem wszystkich zarzutów strony, zwłaszcza tych dotyczących postanowień, które mogą być kwestionowane tylko w odwołaniu od decyzji.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że zasada dwuinstancyjności wymaga merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy. Rozstrzygnięcie kasatoryjne jest wyjątkiem i może być zastosowane tylko przy spełnieniu ustawowych przesłanek, w tym po wyczerpaniu możliwości naprawienia wad postępowania przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy musi najpierw rozpatrzyć zarzuty dotyczące postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania, zanim przystąpi do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
k.p.a. art. 138 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jest to wyjątek od zasady załatwiania sprawy co do istoty.
p.p.s.a. art. 64e
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
p.p.s.a. art. 151a § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.
u.ś.w. art. 63 § 1
Ustawa o świadczeniu wspierającym
W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w tym przepisie.
u.ś.r. art. 28 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Wskazano jako zasadniczą przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
k.p.a. art. 136 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może przeprowadzić lub zlecić przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie.
k.p.a. art. 142
Kodeks postępowania administracyjnego
Postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji.
k.p.a. art. 102
Kodeks postępowania administracyjnego
W czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego.
k.p.a. art. 98 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Kontynuowanie zawieszonego postępowania możliwe jest tylko na wniosek strony. Jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane.
u.ś.w. art. 24 § 2
Ustawa o świadczeniu wspierającym
Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja kasatoryjna organu odwoławczego była przedwczesna, ponieważ nie rozpatrzono zarzutów dotyczących postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania. Postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania powinno być kwestionowane w odwołaniu od decyzji, a nie rozpatrywane przez organ odwoławczy w oderwaniu od tego.
Godne uwagi sformułowania
zasada dwuinstancyjności rozstrzygnięcie kasatoryjne jest wyjątkiem od zasady załatwienia sprawy przez organy administracji publicznej postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji
Skład orzekający
Wojciech Gapiński
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym, zasady wydawania decyzji kasatoryjnych oraz stosowania przepisów przejściowych dotyczących świadczeń rodzinnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z kwestionowaniem postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania w ramach odwołania od decyzji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje istotne błędy proceduralne popełnione przez organy administracji, co jest cenne dla praktyków prawa administracyjnego. Dotyczy również ważnej kwestii świadczeń pielęgnacyjnych.
“Błąd proceduralny organu odwoławczego: uchylenie decyzji bez rozpatrzenia kluczowych zarzutów.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1763/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2024-02-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-11-02 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17, art. 24 ust. 2, art. 63 ust. 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Dz.U. 2023 poz 1429 art. 63 Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym Dz.U. 2023 poz 1634 art. 64e, art. 151a par. 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2024 r. sprawy ze sprzeciwu K. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2163/2023/16112 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 15 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2163/2023/16112, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania K. K. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca), uchylił decyzję Prezydenta Miasta B. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 16 czerwca 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem – R. K. za okresy od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2022 r. oraz od 1 czerwca 2022 r. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W toku postępowania - na wniosek Skarżącego z dnia 28 września 2021 r. - organ I instancji postanowieniem z dnia 29 września 2021 r. zawiesił postępowanie w sprawie. Żądanie w tej materii było uzasadnione potrzebą uzyskania czasu na uzupełnienie podania w zakresie niezbędnym dla uzyskania świadczenia. Postępowanie – jak twierdzi organ I instancji - zostało podjęte na wniosek Skarżącego postanowieniem z dnia 26 maja 2023 r. Następnie Prezydent Miasta decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r. odmówił Wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Jako zasadniczą przyczynę negatywnego rozstrzygnięcia wskazano art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. – dalej u.ś.r.). Mianowicie organ I instancji podniósł, że Skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na okoliczność sprawowanej opieki nad bratem. Niezależnie od tego zauważono, że niepełnosprawny brat posiada pełnoletnią córkę, której obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek Wnioskodawcy. Ponadto w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym wskazano na przeszkodę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Otóż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku późniejszym niż wymaga tego wspomniany przepis. Końcowo Prezydent Miasta dodał, że za wydaniem rozstrzygnięcia tej treści przemawiało również to, że Kolegium decyzją z dnia 4 maja 2023 r. nr [...] przyznało Skarżącemu od dnia 1 czerwca 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem. W odwołaniu z dnia 30 czerwca 2023 r. Skarżący wyraził dezaprobatę dla rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Zarzucił w nim naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 k.p.a. w związku z art. 77 i art. 80 k.p.a. i art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał na jego niekonstytucyjność orzeczoną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Następnie poinformował, że rodzice nie żyją, gdzie ojciec był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a matka kwalifikowała się do uznania jej za taką osobę. Z kolei co do córki jego brata to Skarżący podniósł, że są wątpliwości, czy jest on jej ojcem, a także czy żyje i czy mieszka Polsce. Podkreślił przy tym, że nie utrzymuje ona żadnych kontaktów z jego bratem. Wnioskodawca zasygnalizował, że organ I instancji odmawiał mu przyjęcia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, tłumacząc to tym, że nie mogą toczyć się dwa postępowania dotyczące dwóch podopiecznych. Wnioskodawca zarzucił następnie organowi, że uchylał się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania, co wynikało z obowiązującego wówczas art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a obecnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. Podkreślił, że uregulowania te jednoznacznie wskazują, że wywiad winien być przeprowadzony u niego, a nie u brata. Podniósł także, że wywiad środowiskowy przeprowadzony w toku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem potwierdził, że taką opiekę sprawuje również nad bratem. Jednocześnie zwrócił uwagę, że organ I instancji nie zastosował się do art. 15o ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm. – dalej ustawa COVID), który stanowi o tym, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVlD-19 przyznawanie prawa do świadczeń opiekuńczych, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, nie wymaga się przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W dalszej kolejności Skarżący stanął na stanowisku, że organy administracji nie są uprawnione do czynienia własnych ustaleń co do zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż właściwym w tej materii jest wyspecjalizowany organy, jakim jest Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W końcowej części odwołania Wnioskodawca zaprzeczył, jakoby wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania pierwszoinstancyjnego. Dlatego też zaskarżył postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania, żądając jego uchylenia. W odwołaniu Wnioskodawca zanegował też postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników organu I instancji w nich określonych, wydanych w związku zarzutem ich stronniczości i uprzedzenia do osoby Skarżącego. Z ostrożności procesowej wniósł ponadto o zawieszenie na podstawie art. 98 k.p.a. postępowania odwoławczego. Kolegium decyzją z dnia 15 września 2023 r. uchyliło decyzję organu I instancji oraz przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności przedstawiono przebieg postępowania, a następnie przywołano przepisy znajdujące zastosowanie w sprawie. W dalszej części organ odwoławczy wyraził stanowisko – opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 – że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a tym samym nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia. Natomiast jako podstawę wydania decyzji kasatoryjnej wskazał niedostatki dowodowe postępowania. W pierwszej kolejności dostrzeżono, że brak jest jednoznacznego wyjaśnienia kwestii tego, czy Skarżący domaga się podjęcia zawieszonego postępowania. Kolegium podniosło, że w sytuacji wykazania, że wolą Wnioskodawcy jest kontynuowania procedowania, koniecznym będzie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia aktualnego stanu faktycznego sprawy. Ponadto zasygnalizowano potrzebę ustalenia, czy córka brata Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym, powołując się na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy ustosunkował się również do zaskarżonych postanowień Prezydenta Miasta z dnia 26 maja 2023 r. o odmowie wyłączenia wskazanych w nich pracowników Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. W kwestii tej uznał, iż działali oni zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i nie zachodzi żadna z wymienionych przesłanek z art. 24 § 1 i 3 k.p.a., która uzasadniałaby ich wyłączenie od udziału w przedmiotowym postępowaniu. Dodano jednocześnie, że Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił stronniczości żadnej z tych osób, ani nie uprawdopodobniła okoliczności mogących wywołać wątpliwości co do ich stronniczości W sprzeciwie z dnia 13 października 2023 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżący zakwestionował prawidłowość decyzji Kolegium zarzucając jej naruszenie: art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 12, art. 75, art. 76, art. 77, art. 80, art. 81a, art. 105, art. 107 § 1 pkt 4, 5 i 6, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 138 § 2 i art. 136 § 1 k.p.a. Wobec tych zarzutów Wnioskodawca wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i zobowiązanie go do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego poprzez przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. W treści sprzeciwu Wnioskodawca wyraził stanowisko o niezasadności przeprowadzania kolejnego wywiadu środowiskowego, skoro czynność ta przeprowadzona w miejscu zamieszkania ojca Skarżącego potwierdziła, że sprawuje on opiekę również nad bratem. Uznał ponadto, że organ odwoławczy samodzielnie może podjąć działania dla wyjaśnienia, czy córka brata Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także czy Wnioskodawca domaga się podjęcia zawieszonego postępowania pierwszoinstancyjnego. W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że w myśl art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Sąd podkreśla, że zarówno doktryna, jak i orzecznictwo są zgodne, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw pierwszej, a potem drugiej instancji) przeprowadza postępowanie w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu I instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę merytorycznie. Ponadto już z kolejności przepisów, zawartych w art. 138 k.p.a. wynika, że zasadą winno być rozstrzyganie sprawy przez organ odwoławczy co do istoty, czyli albo utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji (jeśli jest ona w ocenie organu odwoławczego prawidłowa) lub uchylenie tej decyzji i załatwienie sprawy merytorycznie. Rozstrzygnięcie kasatoryjne z art. 138 § 2 k.p.a. jest zatem wyjątkiem od zasady załatwienia sprawy przez organy administracji publicznej. Wyjątek ten jest możliwy do zastosowania wyłącznie przy zaistnieniu ustawowych przesłanek (zob. wyroki NSA: z dnia 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2958/14, Lex nr 2142416; z dnia 20 października 2016 r. sygn. akt II OSK 65/15, Lex nr 2177618). Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymaga odniesienia się do treści art. 138 § 2 k.p.a. W świetle tego przepisu organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Dla wykładni art. 138 § 2 k.p.a. istotne znaczenie ma art. 136 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Analiza norm procesowych wynikających z powyższych przepisów k.p.a. prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy może skorzystać z wynikającego z art. 138 § 2 k.p.a. uprawnienia do skasowania decyzji organu I instancji tylko w sytuacji, w której organ ten, stosując środki wskazane w art. 136 § 1 k.p.a., nie będzie mógł we własnym zakresie naprawić wad postępowania pierwszoinstancyjnego co do wyjaśnienia "zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Jak wskazuje się w orzecznictwie, sądowa ocena decyzji kasatoryjnej dokonywana w ramach rozpatrzenia sprzeciwu nie jest oceną przesądzającą o meritum sprawy. Sąd bada jedynie, czy w okolicznościach sprawy organ odwoławczy słusznie uznał, że zostały spełnione wymogi do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 43/19, Lex nr 2627240). Badając kwestię zasadności wydania przez Kolegium decyzji kasacyjnej podnieść przyjdzie, że wskazano w niej przede wszystkim na niedostatki dowodowe postępowania pierwszoinstancyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie zachodzi konieczność wyjaśnienia, czy strona nadal chce zawieszenia postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie – jak zauważyło Kolegium – organ I instancji winien ustalić, czy strona spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. W tym celu niezbędnym jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia aktualnego stanu faktycznego sprawy. Zaznaczono jednocześnie, że znajdujący się w aktach sprawy wywiad środowiskowy z dnia 13 lutego 2023 r. został sporządzony na okoliczność potwierdzenia sprawowania opieki nad ojcem Wnioskodawcy. Kolegium zwróciło także uwagę na konieczność wyjaśnienia, czy córka brata Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając to na uwadze trzeba wskazać, że sprawa dotyczy odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym bratem. Wnioskodawca jednak oprócz rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego zaskarżył w odwołaniu także postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 26 maja 2023 r. o podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego, do czego uprawniał go art. 142 k.p.a. Stanowi on, że postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji. Skoro w art. 101 § 3 k.p.a. podjęcie zawieszonego postępowania nie zostało wymienione, jako rozstrzygnięcie podlegające zaskarżeniu w formie zażalenia, to może być ono kwestionowane wyłącznie w odwołaniu od decyzji. W takiej sytuacji Kolegium przede wszystkim winno zająć się zbadaniem zarzutów kierowanych do owego postanowienia. Tylko ich bezzasadność pozwala na przystąpienie do ponownego rozpatrzenia sprawy w głównym jej aspekcie (odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego). Jeżeli natomiast podjęcie zawieszonego postępowania było nieprawidłowe i zachodziłaby potrzeba jego uchylenia, to merytoryczne rozpatrywanie sprawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego byłoby nieuprawnione. Mianowicie skoro postępowanie winno pozostawać zawieszone, to organ I instancji nie może w tym czasie rozstrzygać co do istoty sprawy. Stosownie bowiem do art. 102 k.p.a. w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego. Z tej też przyczyny to organ odwoławczy winien zwrócić się z zapytaniem do Wnioskodawcy, czy w istocie nie wyrażał on woli podjęcia zawieszonego na podstawie art. 98 k.p.a. postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem. W myśl art. 98 § 2 k.p.a. kontynuowanie postępowania możliwe jest bowiem tylko na wniosek strony. Jednocześnie stosownie do art. 9 k.p.a. Kolegium winno poinformować Skarżącego o wpływie zawieszenia postępowania na jego prawa i obowiązki w niniejszej sprawie, w tym o treści art. 98 § 2 k.p.a. (w aktach administracyjnych brak postanowienia o zawieszeniu postępowania, co wyłącza jego weryfikację w zakresie realizacji obowiązku z art. 101 § 2 k.p.a.). Wskazać należy, że wspomniany art. 98 § 2 k.p.a. stwierdza, że jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. W zależności od stanowiska Skarżącego organ odwoławczy wyda stosowne rozstrzygnięcie. Podkreślić należy, że podtrzymanie przez Skarżącego twierdzenia o braku jego wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania skutkować winno wyeliminowaniem z obrotu prawnego nie tylko decyzji organu I instancji z dnia 16 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale również jego postanowienia z dnia 26 maja 2023 r. o podjęciu zawieszonego postępowania. W przypadku natomiast uzyskania przez Kolegium informacji od Skarżącego, że jednak jego wolą było podjęcie zawieszonego postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, przystąpi on do ponownego rozpatrzenia sprawy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności. Wydając jedno z rozstrzygnięć określonych w art. 138 k.p.a. Kolegium uzasadni swoje stanowisko uwzględniając w tym względzie wymagania sformułowane w art. 107 § 3 k.p.a., w tym odnosząc się również do zarzutów odwołania. Wydając decyzję kasatoryjną organ I instancji uargumentuje także potrzebę uzupełnienia postępowania dowodowego o określone fakty. Podsumowując stwierdzić należy, że decyzja kasatoryjna była przedwczesna, gdyż - jak wyjaśniono - Kolegium zobligowane było w pierwszej kolejności do rozpatrzenia zarzutów dotyczących postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego. Jest to o tyle istotne, gdyż wspomniane postanowienie może być poddane kontroli jedynie w odwołaniu od decyzji. Postanowienia, od których nie przysługuje zażalenie nie mogą być bowiem weryfikowane także w trybach nadzwyczajnych, o czym stanowi art. 126 k.p.a. Oznacza to, że organ I instancji w toku dalszego postępowania prowadzonego już po przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpatrzenia pozbawiony jest możliwości wpływu na byt prawny takiego postanowienia. Organ będzie miał na uwadze, że stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu – w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie – ustalając zakres stosowania wskazanego przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tą regulacją prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie – świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r. Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w całości. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący, zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych i działając osobiście, nie wykazał aby w związku ze sprawą poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 64d § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznał sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI