II SA/GL 1731/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-03-08
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejopłata za pobytustalenie odpłatnościkryterium dochodoweprawo administracyjnealimentacjadecyzja administracyjnaskarżącyorgan administracji

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę matki zobowiązanej do opłaty za pobyt córki w DPS, uznając prawidłowość ustaleń organów co do jej sytuacji dochodowej i braku podstaw do zwolnienia z opłaty.

Skarga dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji ustalającą odpłatność za pobyt córki skarżącej w domu pomocy społecznej (DPS). Skarżąca kwestionowała prawidłowość ustaleń jej sytuacji dochodowej i materialnej oraz zarzucała naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o pomocy społecznej, w tym brak podstaw do zwolnienia z opłaty. Sąd uznał, że ustalony stan faktyczny jest prawidłowy, a skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia opłaty zgodnie z przepisami ustawy. Kwestie ewentualnego zwolnienia z opłaty powinny być rozpatrywane w odrębnym postępowaniu.

Sprawa dotyczyła skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji ustalającą odpłatność dla skarżącej za pobyt jej córki w domu pomocy społecznej (DPS). Córka skarżącej została skierowana do DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych, a skarżąca stała się jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat. Organy ustaliły wysokość odpłatności na podstawie dochodu skarżącej (renta rodzinna) oraz średniego kosztu utrzymania w DPS, uwzględniając obowiązujące kryteria dochodowe. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym brak uwzględnienia jej sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz brak podstaw do zwolnienia z opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały właściwe przepisy ustawy o pomocy społecznej. Sąd podkreślił, że obowiązek ponoszenia opłaty wynika z mocy prawa, a kwestie ewentualnego zwolnienia z opłaty (art. 64 ustawy) powinny być rozpatrywane w odrębnym postępowaniu administracyjnym, po ustaleniu ostatecznej wysokości opłaty.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały właściwe przepisy ustawy o pomocy społecznej, uwzględniając dochód skarżącej oraz średni koszt utrzymania w DPS.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły dochód skarżącej oraz średni koszt utrzymania w DPS, a także zastosowały właściwe przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym kryteria dochodowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.s. art. 60 § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.s. art. 60 § 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 103 § 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 59 § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 64

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 107 § 4

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 36

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 73

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 9-10, 36, 73, 77, 107 k.p.a.) poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji organu I instancji i uznanie, że pozostała kwota ok. 253,35 zł jest wystarczająca do uiszczenia wyznaczonej opłaty. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 64 ustawy o pomocy społecznej) poprzez wadliwe ustalenie, iż nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącej od obowiązku ponoszenia opłaty ponad kwotę 200,00 zł. Naruszenie art. 107 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i zaniechanie dokonania jego aktualizacji. Błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na braku ustalenia sytuacji materialnej skarżącej i bezzasadnym przyjęciu, iż jest w stanie dokonać opłaty bez uszczerbku dla jej utrzymania. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7-10 w związku z art. 77 k.p.a.) poprzez brak poinformowania o możliwości zaznajomienia się z aktami sprawy. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 64 ustawy o pomocy społecznej) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca utrzymuje się z jednego dochodu i z uwagi na stan zdrowia powinna być w całości zwolniona z opłaty.

Godne uwagi sformułowania

obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do domu pomocy społecznej [...] jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej [...] wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej. decyzja o ustaleniu odpłatności z pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania było jedynie ustalenie wysokości opłaty za pobyt córki skarżącej w domu pomocy społecznej, jako osoby zobowiązanej do alimentacji, zważywszy na wysokość jej dochodu. Ewentualne zwolnienie z opłaty (art. 64 ustawy) z powodów zdrowotnych powinno być rozstrzygane w odrębnej decyzji.

Skład orzekający

Beata Kalaga-Gajewska

przewodniczący sprawozdawca

Tomasz Dziuk

asesor

Krzysztof Nowak

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie odpłatności za pobyt w DPS, kolejność zobowiązanych do opłat, możliwość zwolnienia z opłaty i odrębne postępowanie w tej sprawie, skutki wsteczne decyzji ustalającej odpłatność."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji matki zobowiązanej do opłaty za pobyt córki w DPS, z uwzględnieniem jej dochodu i obowiązujących kryteriów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie zagadnienia pomocy społecznej i odpłatności za pobyt w DPS, co może być interesujące dla osób w podobnej sytuacji oraz dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i socjalnym.

Czy musisz płacić za pobyt rodzica w DPS? Sąd wyjaśnia, jak liczone są opłaty i kiedy można ubiegać się o zwolnienie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1731/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1685/23 - Wyrok NSA z 2025-07-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 60 ust.1, art. 61 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 września 2022 r. nr SKO.PS/41.5/919/2022/13885/ w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 czerwca 2013 r. sygn. akt [...] D.P. została skierowana do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych, a jej matka – J. P. (dalej: "strona" lub "skarżąca") stała się jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat za jej pobyt.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r., nr [...], ustalił odpłatność dla strony za pobyt jej córki w Domu Pomocy Społecznej w B.
Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, które decyzją z dnia 3 marca 2022 r., nr SKO.PS/41.5/163/2022/2814, uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia 22 grudnia 2021 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, celem uwzględnienia treści nowego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296), które z dniem 1 stycznia 2022 r. zmieniło kryterium dochodowe między innymi dla samodzielnego gospodarstwa domowego, wynoszącego aktualnie kwotę 776,00 zł.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ I instancji decyzją z dnia 27 lipca 2022 r., nr [...] ustalił odpłatność strony za pobyt jej córki w Domu Pomocy Społecznej w B.: od 1 do 31 marca 2020 r. - 549,97 zł.; od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. - 640,35 zł. miesięcznie; od dnia 1 kwietnia do dnia 31 grudnia 2021 r. - 747,30 zł. miesięcznie; od 1 do 31 stycznia 2022 r. - 522,30 zł.; od dnia 1 lutego do dnia 31 marca 2022 r. - 650,30 zł miesięcznie; oraz począwszy od dnia 1 kwietnia 2022 r. - 824,58 zł. miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczył, iż ustalił średni koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w B., który wynosił odpowiednio: - w okresie od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 31 marca 2020 r. - 3.766,00 zł. miesięcznie (Zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia 11 lutego 2019 r., opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] w dniu [...] r. poz.[...]); - w okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. - 3.976,00 zł. miesięcznie (Zarządzenie nr [...] Starosty [...]z dnia 9 marca 2020 r., opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] w dniu [...] r. poz.[...]) w okresie od dnia 1 marca 2021 r. do 28 lutego 2022 r. - 4.842,00 zł. miesięcznie (Zarządzenie nr 13/2021 Starosty [...] z dnia [...] r., opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] w dniu [...] poz.[...] ), - począwszy od 1 marca 2022 r. w wysokości 5.638,00 zł. (Zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia [...] opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] w dniu 17.02.2022 r. por., [...]). W trakcie postępowania ustalono, iż dochodem strony jest renta rodzinna, która miesięcznie wynosiła odpowiednio: - do 29 lutego 2020 r. - 2.652,97 zł.; - w okresie od dnia 01.03.2020 r. do dnia 28.02.2021 r. - 2.743,35 zł., - w okresie od dnia 01 .03.2021 r. do dnia 31.12.2021 r. - 2.850,30 zł. Posiada zatem dochód, który przekraczał 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej obowiązującego do 31.12.2021 r., tj. kwotę 2.103,00 zł. (701,00 zł. x 300% = 2.103,00 zł.). W okresie od 01.01.2022 r. do 28.02.2022 r. wysokość dochodu wynosiła 2.978,30 zł., natomiast począwszy od 01.03.2022 r. - 3.158 zł. Po zmianie kryterium dochodowego z dniem 1 stycznia 2022 r. strona nadal posiada dochód, który przekracza 300% kryterium dochodowego (766,00 zł. x 300% = 2.328,00 zł.). Nadto, w dniu 28.06.2022 r. nie wyraziła zgody na zawarcie umowy dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt jej córki w domu pomocy społecznej, dlatego na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zobowiązano stronę do wnoszenia opłaty i ustalono jej wysokość.
Strona od powyższej decyzji wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9-10, art. 36, art. 73, art. 77 i art. 107 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, w tym brak należytego uzasadnienia decyzji organu I instancji i uznanie, że pozostała kwota ok. 253,35 zł (po uiszczeniu opłat koniecznych związanych z utrzymaniem) jest wystarczająca do uiszczenia wyznaczonej opłaty oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej, poprzez wadliwe ustalenie, iż nie zachodzą przesłanki do zwolnienia jej od obowiązku ponoszenia opłaty ponad kwotę 200,00 zł., jak też naruszenie art. 107 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewłaściwie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i zaniechanie dokonania jego aktualizacji. Podnosząc powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź też zmianę decyzji w taki sposób, aby koszty ponoszonej przez nią opłaty wynosiły miesięcznie kwotę do 200,00 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 27 września 2022 r., nr SKO.PS/41.5/919/2022/13885/, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27 lipca 2022 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczyło, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, natomiast opłatę tą ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent, miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej. Z kolei, osobami zobowiązanymi do wnoszenia tej opłaty są m.in. mieszkaniec domu pomocy społecznej, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zatem w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, przy czym wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych. Możliwość nałożenia obowiązku opłaty i jej wysokość zależy od dochodu osoby samotnie gospodarującej czy też osoby w rodzinie, przy czym do dochodu zalicza się wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do domu pomocy społecznej, przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Kolegium dochód strony został ustalony w sposób prawidłowy, jak też z akt wynika odmowa zawarcia umowy dotyczącej odpłatności za pobyt córki strony w domu pomocy społecznej. W tej sytuacji, organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i zastosował właściwe przepisy prawa ustalając odpłatność i średni koszt utrzymania jej córki jako mieszkańca domu pomocy społecznej oraz sytuację dochodową strony w kontekście spełniania kryterium dochodowego, czemu dano wyraz z uzasadnieniu decyzji oraz w wyliczeniach matematycznych odnoszących się do poszczególnych miesięcy i różnicujących wysokość opłaty z uwagi na wysokość uzyskiwanego dochodu. Ponadto, organ I instancji wziął pod uwagę kwestie możliwości ponoszenia wyliczonej opłaty, zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. sytuację finansową strony i jej jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz obciążenia. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, czy majątkowej, w tym obciążeń związanych z codziennym funkcjonowaniem, nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym i najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku np. po złożeniu wniosku o umorzenie, odroczenie bądź rozłożenie na raty ustalonych w decyzji organu I instancji należności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na braku ustalenia jej sytuacji materialnej i bezzasadnym przyjęciu, iż jest w stanie dokonać opłaty bez uszczerbku dla jej utrzymania, oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7-10 w związku z art. 77 k.p.a., poprzez brak poinformowania o możliwości zaznajomienia się z aktami sprawy, jak też naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy utrzymuje się z jednego dochodu i z uwagi na stan zdrowia powinna być w całości zwolniona z opłaty. Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i zwolnienie w całości z odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej, ewentualnie o zwolnienie w części z tego obowiązku, względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa").
W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 2 ustawy).
Ustalenie kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej następuje w oparciu o art. 61 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 61 ust. 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny następuje zgodnie z przepisami k.p.a. w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe. Warto zauważyć, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy bądź na podstawie decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w związku z art. 59 ust. 1 ustawy. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Z powołanych wyżej regulacji wynika, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do uiszczania opłat jest mieszkaniec domu. Jednocześnie przyjęta w powołanym przepisie zasada kolejności oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w ten sposób wydatków.
W orzecznictwie NSA wyrażono pogląd, wedle którego obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy (por. wyrok z dnia: 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10; z dnia 13 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2726/12 i z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 653/12).
Dodatkowo wyjaśnić należy, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności z pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo, wyrok NSA z dnia 14 października 2016r. sygn. akt I OSK 410/15; wyrok NSA z dnia 19 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 1449/14).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i skarżąca jest osobą zobowiązaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy do ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Zagwarantowano skarżącej również czynny udział w postępowaniu, bowiem na projekcie umowy z dnia 28 czerwca 2022 r., obejmującej okres od dnia 1 marca 2020 r., zawarła ona swoje uwagi (k. 21 akt administracyjnych) oraz podpisała oświadczenie o stanie majątkowym (k. 14-17), a także została poinformowana o możliwości czynnego udziału w postępowaniu (k. 18). W dniu 28 czerwca 2022 r. został również przeprowadzony wywiad środowiskowy i ustalono jej sytuację dochodową od roku 2020.
W uzasadnieniu decyzji własnej organ I instancji zaznaczył, iż okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej, materialnej oraz dochodowej skarżącej mogą być podnoszone w odrębnym postępowaniu administracyjnym o zwolnienie z opłaty w całości lub części za opłaty, po złożeniu w tym zakresie stosownego wniosku do tego organu.
Zauważyć należy, że przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania było jedynie ustalenie wysokości opłaty za pobyt córki skarżącej w domu pomocy społecznej, jako osoby zobowiązanej do alimentacji, zważywszy na wysokość jej dochodu. Ewentualne zwolnienie z opłaty (art. 64 ustawy) z powodów zdrowotnych powinno być rozstrzygane w odrębnej decyzji, tak jak to stwierdziło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Art. 64 u.p.s. umożliwia osobom wnoszącym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej złożenie wniosku o zwolnienie częściowo lub całkowicie z tej opłaty, jednak wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, prowadzonym po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej.
Odnosząc się do treści skargi należy zaznaczyć, że zgodnie art. 107 ust. 4 ustawy w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Powyższy przepis odnosi się do osób, które są umieszczone w domu pomocy społecznej, ale zdaniem Sądu, można go odnieść odpowiednio do osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt tamże innych osób. Za niezasadne w związku z tym należy uznać zarzuty niezbadania sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje odpowiadają prawu. Organy administracji przeprowadziły postępowanie z poszanowaniem zasad określonych w k.p.a., podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło po dostatecznym jej wyjaśnieniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy administracji dokonały właściwej wykładni przepisów omawianej ustawy, które następnie prawidłowo zastosowały.
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI