II SA/Gl 1709/23

II SA/Gl 1709/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Krzysztof Nowak
Renata Siudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 104 ust. 1 i 4, art. 61 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. G. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr SKO/PS/41.5/804/2023/15342 w przedmiocie zwrotu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta C. (organ I instancji), decyzją z dnia [...] r., nr [...] orzekł zwrot kwoty 3.440,85 zł., stanowiąca sumę dopłat do pobytu J. G. (G.) w Domu Pomocy Społecznej w P. (DPS) wniesionej zastępczo przez Gminę za okres od 1 marca 2021 r. do 31 maja 2021 r.: rozłożył wskazaną należność na 24 raty począwszy od lipca 2024 r. do czerwca 2026 r. oraz ustalił, że termin wpłat będzie przypadał na ostatni dzień każdego miesiąca na wskazany rachunek bankowy OPS w C. . Jako podstawę prawną działania wskazał art. 104 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 w powiązaniu z art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz.901) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego ( t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 – dalej "K.p.a.").
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy prawa oraz opisał stan faktyczny sprawy. Wyjaśnił, że zgodnie z decyzją z dnia 12 maja 2010 r. wraz z późniejszymi zmianami J. G. (skarżący) został zobowiązany do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS w wysokości 70% własnego dochodu. Ze względu na to, że nałożony na skarżącego obowiązek nie był w pełni realizowany gmina [...] wnosi zastępczo dopłaty do pobytu skarżącego w DPS. Wysokość kwoty stanowiącej sumę dopłat do pobytu skarżącego w DPS wniesionych zastępczo przez gminę [...] ustalono na podstawie złożonych przez DPS wniosków o wniesienie zastępcze opłat od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w wysokości 1146,95 zł, od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. w wysokości 1146,95 zł od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r. w wysokości 1146,95 zł. - łącznie 3440,85 zł.
Skarżący został umieszczony w DPS na mocy decyzji administracyjnej. W listopadzie 2020 r. skarżący złożył w Sądzie wniosek o zniesienie obowiązku przebywania w domu pomocy społecznej i nie czekając na rozstrzygnięcie Sądu opuścił dom pomocy społecznej. W tym czasie skarżący zamieszkiwał w lokalu uzyskanym z zasobów gminy [...] . Ustalono, że skarżący nie był przystosowana do samodzielnego życia w środowisku lokalnym nie potrafił funkcjonować w sposób nie zagrażający sobie i innym. Konieczne były interwencje policji. Sąd Rejonowy w T. w dniu [...] r. wydał postanowienie oddalające wniosek skarżącego o zniesienie obowiązku przebywania w domu pomocy społecznej. Organ I instancji wskazał, że skarżący przebywał od [...] r. w Szpitalu Psychiatrycznym w T. , w lipcu 2021 r. wrócił do DPS gdzie przebywa do nadal. Przez cały okres nieobecności skarżącego w DPS gmina [...] ponosiła odpłatność za pobyt skarżącego we wskazanej placówce, gdyż przez cały ten czas figurował jako mieszkaniec DPS i, zdaniem organu I instancji, nie było możliwości uchylenia tego obowiązku.
Ustalił, że skarżący ma obecnie następujące dochody; rentę inwalidzką, zasiłek pielęgnacyjny, zarobek o charakterze terapeutyczno-rehabilitacyjnym. Strona dysponuje dochodem w wysokości 2823,32 zł miesięcznie. Przy czym do obliczenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest brany pod uwagę dochód w wysokości 2295,43 zł. (zgodnie z art. 61 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych zmniejsza się o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za pracę). Odpłatność strony za pobyt w domu pomocy społecznej wynosi 1606,80 zł. (do października 2022 r. wynosiła 1611,47 zł.). Po uregulowaniu tej opłaty pozostaje do dyspozycji kwota 1216,52 zł. Strona nie przedstawiła żadnych dodatkowych kosztów obciążających jej sytuację finansową. Organ I instancji nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od żądania zwrotu kwoty zastępczo wniesionej przez gminę [...] za pobyt skarżącego w DPS w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 maja 2021 r. Przeanalizowano sytuację strony pod kątem rozłożenia należności na raty. Należność rozłożono na 24 miesięczne raty.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący reprezentowany przez adwokata wyraził swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1, 3, 4 u.p.s. w związku z art. 30, 31, 41 ust. 1 Konstytucji RP, art. 3 lit, a i c, art. 19 lit. a Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami (KPON); art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC) przez błędną wykładnię i uznanie, że istniał obowiązek przebywania skarżącego w domu pomocy społecznej w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 maja 2021 r. i był on zobowiązany do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a więc zasadne jest domaganie się zwrotu zastępczo wniesionej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w spornym okresie, w sytuacji gdy skarżący nie przebywał tam w tym czasie, nigdy nie został przyjęty bez zgody przymusowo do domu pomocy społecznej, jest osobą pełnoletnią, nieubezwłasnowolnioną, posiadającą pełne prawo do decydowania o sobie, prawo do podjęcia w każdym momencie decyzji o opuszczeniu domu pomocy społecznej i wyboru miejsca zamieszkania, prawo do ochrony godności i autonomii, więc brak jest podstaw do domagania się od niego zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w spornym okresie; art. 41 ust. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego w związku z art. 30, 31, 41 ust. 1 Konstytucji RP, art. 3 lit. a i c, art. 19 lit. a KPON, art. 8 EKPC przez błędną wykładnię i uznanie, że ww. przepisów wynikał obowiązek przebywania skarżącego w domu pomocy społecznej w spornym okresie, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie ma on zastosowania do takich osób jak skarżący tj. osób, które nie będąc osobami ubezwłasnowolnionymi, na swój własny wniosek i za zgodą są kierowane do domu pomocy społecznej, a przepis ten może dotyczyć jedynie osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej (albo małoletniej powyżej 16. roku życia), zdolnej do wyrażenia zgody na jej umieszczenie w domu pomocy społecznej, która wyraziła na to zgodę, przy jednoczesnej zgodzie przedstawiciela ustawowego, a dodatkowo przyjęta wykładnia przepisu narusza prawo skarżącego do godności, autonomii, prawa do decydowania o swoim życiu osobistym i miejscu zamieszkania; art. 61 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. przez wydanie decyzji w przedmiocie zobowiązania skarżącego do zwrotu zastępczo wniesionej przez Gminę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek dowodu wskazującego na to, że Gmina rzeczywiście wniosła zastępczo opłatę za pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej za okres od 1 marca 2021 r. do 31 maja 2021 r.; art. 61 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. przez wydanie decyzji w przedmiocie zobowiązania skarżącego do zwrotu zastępczo wniesionej przez Gminę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 3.440,85 zł, tj. po 1146,95 zł za każdy miesiąc, w sytuacji gdy kwota ta nie koresponduje z wysokością miesięcznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 1051,34 zł ustalonej (począwszy od lipca 2020 r.) dla skarżącego w decyzji z dnia 29 lipca 2020 r. nr [...], a w aktach spraw brak jest jakiejkolwiek decyzji ustalającej wyższą wysokość opłaty za okres od 1 marca 2021 do 31 maja 2021 r.; naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 K.p.a. przez wydanie decyzji, w sytuacji, gdy nie było do tego podstaw prawnych i faktycznych; art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 K.p.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia podstaw faktycznych decyzji, a także błędną interpretację przepisów prawa oraz nieprawidłową ocenę stanu faktycznego w niniejszej sprawie, w szczególności przez wydanie decyzji w przedmiocie zobowiązania do zwrotu zastępczo wniesionej przez Gminę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy - po pierwsze - skarżący nie przebywał w spornym okresie w domu pomocy społecznej i nie był zobowiązany w nim przebywać,- po drugie- brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek dowodu wskazującego na to, że Gmina rzeczywiście wniosła zastępczo tę opłatę, - po trzecie- decyzją zobowiązano do zwrotu kwoty, której wysokość nie koresponduje z wysokością opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ustalonej w decyzji z dnia 29 lipca 2020 r. nr [...], a w aktach spraw brak jest jakiejkolwiek decyzji ustalającej wyższą wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w spornym okresie; art. 7 K.p.a. przez wydanie decyzji, w sytuacji gdy organ wydając zaskarżoną decyzję pominął interes publiczny oraz słuszny interes obywateli w rozstrzygnięciu sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz umorzenie postępowania organu I instancji. W obszernym uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego przedstawił argumenty na poparcie stanowiska w sprawie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr SKO/PS/41.5/804/2023/15342, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Wyjaśniło, że podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia jest u.p.s. Przytoczyło brzmienie art. 61 u.p.s. oraz art. 104 ust. 1-4 u.p.s. Podkreśliło, że w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio (art.61 ust. 3 u.p.s.)
Odnosząc się do okoliczności faktycznych SKO wyjaśniło, że skarżący został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS na mocy decyzji z dnia 12 maja 2010 r. (później zmienianej). Decyzją z dnia 13 października 2020 r. dokonano zmiany z dniem 1 kwietnia 2020 r. decyzji z dnia 12 maja 2010 r. w ten sposób, że skarżący jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności w wysokości 70% posiadanego dochodu (od 1 października 2020 r. w wysokości 1.146,95 zł). Zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł zwrot kwoty 3440,85 zł. za miesiące od marca 2021 r. do maja 2021 r. (tj. 3 x 1146, 95 zł.) uzasadniając, że nałożony przez stronę obowiązek nie jest w pełni realizowany i gmina [...] wniosła zastępczo dopłaty do pobytu skarżącego w DPS. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że wysokość kwoty stanowiącej sumę dopłat do pobytu strony w Domu Pomocy Społecznej w P. wniesionych zastępczo przez gminę [...] ustalono na podstawie złożonych przez DPS wniosków o wniesienie zastępcze opłat uzasadniając, że nałożony na skarżącego obowiązek nie jest w pełni realizowany i gmina [...] wniosła zastępczo dopłaty do pobytu skarżącego w DPS.
SKO wskazało, że organ I instancji rozważył możliwość zastosowania ulg wynikających z treści cytowanego wyżej art. 104 ust. 4 u.p.s. Rozłożył należność na 24 raty, a w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że strona dysponuje dochodem pozwalającym na spłatę w ratach należności, do zwrotu której jest zobowiązana.
Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO wskazało, że skarżący złożył wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej 19 sierpnia 2008 r. Decyzją z 1 września 2008r. OPS w [...] skierował skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w pierwszej kolejności. Następnie na podstawie decyzji Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L. z 19 kwietnia 2010 r. Skarżący został umieszczony w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w R. , gdzie przebywał od 27 kwietnia 2010 r. Dnia 21 lutego 2013 r. skarżący został przeniesiony do Domu Pomocy Społecznej w P. , gdzie przebywał do dnia 30 grudnia 2019 r. W dniu 30 grudnia 2019 r. skarżący złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. oświadczenie o rezygnacji z dalszego pobytu w domu pomocy społecznej wraz z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia dalszej opłaty za pobyt w placówce. Wskazał, że otrzymał lokal mieszkalny z zasobów Miasta C. i zawarł w dniu 15 listopada 2019 r. umowę najmu.
SKO wyjaśniło, iż w odniesieniu do sytuacji strony istotne znaczenie ma art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2123 – dalej "u.o.z.p"), który reguluje sytuację prawną osoby, która nie wyraża zgody na dalsze przebywanie w domu pomocy społecznej i która jednocześnie nie została do niego przyjęta na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu do domu pomocy społecznej. Przepis ten reguluje postępowanie o zniesienie obowiązku przebywania w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy osoba została go niego przyjęta nie na podstawie orzeczenia sądu, tj. w przypadku wydania decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 41 ust. 3 cyt. ustawy w przypadku gdy osoba nie wyraża zgody na dalsze przebywanie w domu pomocy społecznej i nie została do niego przyjęta na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu do domu pomocy społecznej, osoba ta, jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo, osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę lub kierownik domu pomocy społecznej mogą wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o zniesienie obowiązku przebywania w domu pomocy społecznej. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż postępowanie w przedmiocie zniesienia obowiązku przebywania w domu pomocy społecznej sprawie zostało zainicjowane przez skarżącego. W dniu 12 listopada 2020 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w T. III Wydział Rodzinny i Nieletnich wydał postanowienie oddalające wniosek skarżącego. Postanowienie to jest prawomocne. W piśmie z dnia 26 maja 2021 r. Sąd poinformował, że orzeczenie wydane w sprawie [...] oddalające wniosek skarżącego o wyrażenie zgody na opuszczenie przez niego dps jest rozstrzygnięciem merytorycznym, co oznacza zakaz opuszczania ośrodka, do którego podopieczny nie stosuje się. SKO wyjaśniło, iż Sąd postanowieniem z dnia 12 listopada 2020 r. jednoznacznie wskazał, że w dalszym ciągu obowiązek przebywania w domu pomocy społecznej pozostaje w mocy. Skarżący został zatem obciążony odpłatnością za DPS, ponieważ formalnie miał zapewnione w nim miejsce i obowiązek przebywania w nim.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący reprezentowany przez pełnomocnika od decyzji SKO powielił zasadniczo zarzuty podnoszone w odwołaniu dodatkowo zarzucając decyzji naruszenie art. 7a K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 11 K.p.a., art. 15 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nie odniesienie się przez SKO do zarzutów odwołania dotyczących interpretacji art.41 ust. 3 u.o.z.p., analizy wzorców konstytucyjnych i międzynarodowych i braku dowodów na rzeczywiście poniesione opłaty przez Gminę. Wniósł o uchylenie decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, iż skarżący został przyjęty do placówki na własny wniosek i zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.s. skorzystał z prawa przysługującego każdemu obywatelowi z powodu problemów związanych ze zdrowiem psychicznym i nie był tam umieszczony mocą orzeczenia sądowego, w trybie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Jako osoba posiadająca zdolność do czynności prawnych mógł w każdym czasie opuścić placówkę. Zamieszkiwał w placówce pomocy społecznej a następnie w lokalu wynajmowanym od Gminy [...]. Faktycznie nie korzystał z usług DPS od grudnia 2019 r. Stąd też całkowicie bezpodstawne stało się obciążanie opłatami za ten okres. Analiza zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego prowadzi do wniosku, że osoba przyjęta do placówki, po uzyskaniu stosownej zgody może ale nie musi wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o zniesienie obowiązku przebywania w placówce. Uzyskanie takiej zgody nie jest obligatoryjne lecz fakultatywne. Przepis art. 41 ust. 3 u.o.z.p. mówi o obowiązku pobytu osoby w placówce, która korzysta ze swojego prawa do uzyskania pomocy społecznej. Tak więc ograniczenie, a wręcz faktyczne pozbawienie wolności, staje się wątpliwe w świetle przysługującej każdemu obywatelowi wolności wyboru miejsca pobytu. Ustawodawca nie uregulował kwestii umieszczenia z własnego wyboru w placówce, ale jedynie bez zgody.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wskazując, że skarżący nie podniósł żadnego nowego zarzutu oprócz tych wskazanych w odwołaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259 -dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja zapadła na podstawie art. art. 104 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 w powiązaniu z art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz.901-dalej "u.p.s."). Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się m.in. wstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Stosownie zaś do art. 104 ust. 3 tej ustawy wysokość należności, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.
Na wstępie podkreślić należy, że skarżący złożył wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej 19 sierpnia 2008 r. Decyzją z 1 września 2008r. OPS w C. skierował skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w pierwszej kolejności. Następnie na podstawie decyzji Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L. z 19 kwietnia 2010 r. skarżący został umieszczony w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w R., gdzie przebywał od 27 kwietnia 2010 r. Dnia 21 lutego 2013 r. skarżący został przeniesiony do Domu Pomocy Społecznej w P , gdzie przebywał do dnia 30 grudnia 2019 r. W dniu 30 grudnia 2019 r. skarżący złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. oświadczenie o rezygnacji z dalszego pobytu w domu pomocy społecznej wraz z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia dalszej opłaty za pobyt w placówce. Wskazał, że otrzymał lokal mieszkalny z zasobów Miasta C. i zawarł w dniu 15 listopada 2019 r. umowę najmu. Nie jest zatem sporne, że skarżący przebywał w domu pomocy społecznej nie na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, ale wyłącznie na podstawie decyzji z 1 września 2008 r. OPS w C. o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w pierwszej kolejności. Skutkiem tego skarżący został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS na mocy decyzji z dnia 12 maja 2010 r. (później zmienianej).
Decyzja o skierowaniu uczestnika do domu pomocy społecznej nie została poprzedzona orzeczeniem sądu, a sam skarżący złożył w 2008 r. wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Nie jest w sprawie sporne, że skarżący nie jest ubezwłasnowolniony (ani całkowicie ani częściowo). Ponadto bezspornie w dniu 30 grudnia 2019 r. złożył on w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. oświadczenie o rezygnacji z dalszego pobytu w domu pomocy społecznej wraz z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia dalszej opłaty za pobyt w placówce. Wskazał, że otrzymał lokal mieszkalny z zasobów Miasta C. i zawarł w dniu 15 listopada 2019 r. umowę najmu. Nie może budzić wątpliwości, że, rezygnując z pobytu w domu pomocy społecznej, skarżący cofnął w ten sposób swoją zgodę na dalszy w nim pobyt.
Niezależnie od powyższego w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w T. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt [...], którym oddalono wniosek skarżącego o zniesienie obowiązku przebywania w domu pomocy społecznej (k. 13 akt akt adm, I instancji), a także postanowienie Sądu Rejonowego w C. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt [...], którym oddalono wniosek Ośrodka Pomocy Społecznej w C. umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej.
Organy obu instancji wskazywały, że zgodnie z art. 41 ust. 3 u.o.z.p. w przypadku gdy osoba nie wyraża zgody na dalsze przebywanie w domu pomocy społecznej i nie została do niego przyjęta na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu do domu pomocy społecznej, osoba ta, jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo, osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę lub kierownik domu pomocy społecznej mogą wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o zniesienie obowiązku przebywania w domu pomocy społecznej. Zdaniem organów orzeczenie wydane w sprawie [...] oddalające wniosek skarżącego o wyrażenie zgody na opuszczenie przez niego DPS jest rozstrzygnięciem merytorycznym, co oznacza zakaz opuszczania ośrodka, do którego podopieczny nie stosuje się. Skarżący został zatem obciążony odpłatnością za DPS, ponieważ formalnie miał zapewnione w nim miejsce i obowiązek przebywania w nim.
Zdaniem Sądu orzeczenie SKO jest przedwczesne i nie odpowiada prawu.
Nie można pominąć w niniejszej sprawie brzmienia art. 54 ust. 4 u.p.s, z którego wynika, że w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora. Tymczasem, uzasadniając obowiązek zwrotu kwoty stanowiącej sumę dopłat do pobytu skarżącego w wniesionej zastępczo przez Gminę za okres od 1 marca 2021 r. do 31 maja 2021 r. organy nie odniosły się do wskazanego przepisu.
Niekwestionowana okoliczność, że skarżący nie wyraził zgody na dalszy pobyt w DPS i skutecznie o tym fakcie zawiadomił DPS, miała przesądzające znaczenie dla dalszego bytu decyzji kierującej go do tego domu, a w konsekwencji dla decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt w DPS, a co za tym idzie również obowiązku zwrotu kwoty stanowiącej sumę dopłat do pobytu skarżącego w wniesionej zastępczo przez Gminę [...] za okres od 1 marca 2021 r. do 31 maja 2021 r. zwłaszcza w sytuacji, gdy swoją dotychczasową zgodę skarżący cofnął.
Zgodzić się także należy z zawartymi w skardze zarzutami naruszenia w szczególności art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. i art.107 § 3 K.p.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia podstaw faktycznych decyzji, a także błędną interpretację przepisów prawa, jak również naruszenie art. a K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 11 K.p.a., art. 15 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nie odniesienie się przez SKO do zarzutów odwołania dotyczących interpretacji art.41 ust. 3 u.o.z.p., analizy wzorców konstytucyjnych i międzynarodowych i braku dowodów na rzeczywiście poniesione opłaty przez Gminę.
Dlatego też zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd nie uwzględnił zawartego w skardze wniosku o uchylenie również decyzji organu I instancji, bowiem nie było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, jak tego wymaga art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, będącego adwokatem orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).
Ponownie rozpoznając sprawę, SKO powinno uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną.