II SA/Gl 1688/24

II SA/Gl 1688/24 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 107  par. 1, art. 14 par. 1a, par. 1b
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 par. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi V. I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2024 r. nr 010070/680/6934866/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego p o s t a n a w i a odrzucić skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 sierpnia 2024 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., odmówił W.I. (dalej: Strona, Skarżący) prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko W.S. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięciu organ podał, że Strona nie przedłożyła ważnego dokumentu, który potwierdza dostęp do rynku pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przywołując w tym zakresie przepisy art. 1 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167, z późn. zm.). Wskazał również, że na podstawie rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce, wyjaśniając, że zgodnie z art. 11 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, wyjazd obywatela Ukrainy na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, które uzyskał na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy.
W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym w ustawowym terminie (w dniu 4 września 2024 r.), Odwołujący się podkreślił, że w jego paszporcie widnieje pieczątka złożenia w dniu 13 września 2022 r. wniosku o pobyt czasowy, a aktualnie oczekuje na kartę pobytu, lecz nie ma wpływu na szybkość jej wydania. Wskazał też, że pracuje w Polsce legalnie, odprowadza składki, w związku z tym wnosi o wypłatę świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 4 grudnia 2024 r. znak [...], w powołaniu na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., póz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 421 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że obywatele Ukrainy, którzy mieszkali w Polsce przed 24 lutego 2022 r. i ubiegają się o świadczenie wychowawcze na dzieci, które przybyły do Polski z Ukrainy po 23 lutego 2022 r., muszą spełnić warunek legalnego pobytu w Polsce wraz z dostępem do rynku pracy, ponieważ w odniesieniu do tych osób nie ma zastosowania art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. W konsekwencji nie dotyczy ich zwolnienie z warunku posiadania dokumentów potwierdzających ich legalność pobytu w Polsce wraz z dostępem do polskiego rynku pracy. Oznacza to, że składając wniosek o świadczenie wychowawcze zobowiązani są załączyć dokument potwierdzający legalność ich pobytu w Polsce oraz dostęp do rynku pracy.
Organ odwoławczy ustalił, iż w rozpoznawanej sprawie, skan paszportu z pieczęcią potwierdzającą wystąpienie z wnioskiem wskazuje jedynie na legalny pobyt na terytorium RP, natomiast w aktach brak jest ważnego dokumentu potwierdzającego legalny dostęp Odwołującego się do rynku pracy na terytorium RP. Wyjaśnił przy tym, iż warunek legalności pobytu i dostępu do tynku pracy muszą zostać spełnione jednocześnie.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, złożonej w dniu 8 listopada 2024 r., zatem przed wydaniem ww. decyzji organu odwoławczego z dnia 4 grudnia 2024 r., Skarżący wyraźnie wskazał, iż zaskarża decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2024 r. znak 010070/680/6934866/2024. Podał, że dostarczył do organu dokumenty potwierdzające legalny pobyt oraz pracę na terytorium RP. Wskazał, że ponownie przesłał do organu skan paszportu z czerwoną pieczęcią, lecz nie ma wpływu na czas wydania karty pobytu. Skarżący zauważył również, że pozytywnie został rozpoznany jego wniosek o świadczenie dobry start. Podkreślił również pozostawanie w sytuacji trudnej dla obcokrajowca.
Do pisma złożonego w dniu 21 listopada 2024 r. Skarżący przedłożył zaskarżoną decyzję z dnia 10 października 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję ZUS z dnia 27 sierpnia 2024 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025. Jako przyczynę odmowy organ odwoławczy wskazał nieprzedłożenie przez Stronę dokumentu potwierdzającego legalny dostęp do rynku pracy na terytorium RP (karta nr 4 akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W treści pisma zwrócił uwagę, że Skarżący wniósł skargę na "wersję roboczą" decyzji Prezesa ZUS, która "nie została wyemitowana do klienta na jego profilu PUE i nie stanowi decyzji ostatecznej w sprawie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025". Organ wyjaśnił, że "z dokumentacji wynika, iż dnia 10 października 2024 r. została utworzona wersja robocza decyzji Prezesa ZUS, została udostępniona zainteresowanemu. Decyzja ta 18 października 2024 r. została wycofana z aprobaty i przekazana do ponownej weryfikacji. Właściwa decyzja Prezesa ZUS w sprawie została wydana 4 grudnia 2024 r." Przywołał również art. 13a ust. 5 i ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Następnie organ podał, że Skarżący do wniosku dołączył postanowienie Sądu Rejonowego K.- [...] w K. z dnia [...] r., którym został ustanowiony opiekunem prawnym dla małoletniego oraz skan paszportu z pieczęcią z 13 września 2022 r. potwierdzającą złożenie wniosku o udzielnie zezwolenia na pobyt czasowy. W związku z tym, ZUS dokonał weryfikacji rejestru Straży Granicznej odnośnie legalności pobytu dziecka, i 2 sierpnia 2024 r. otrzymał informację, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce od następnego dnia po 20 marca 2023 r. Dnia 27 sierpnia 2024 r. ZUS ponownie dokonał odczytu danych z rejestru. Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w dniu 30 sierpnia 2024 r. Skarżący doręczył powiadomienie o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy (z datą podjęcia pracy od 13 maja 2024 r.). Wobec tego organ ponownie zweryfikował sprawę i uznał, że dokonał nieprawidłowego rozstrzygnięcia. Jednocześnie wskazał, że w trybie autokontroli zostanie wydana decyzja uchylająca w całości decyzję z dnia 4 grudnia 2024 r. oraz zostanie przyznane prawo do wnioskowanego świadczenia.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 31 grudnia 2024 r. wezwano organ: do uzupełnienia akt sprawy poprzez nadesłanie zaskarżonej decyzji z dnia 10 października 2024 r. z dokumentem potwierdzającym jej odbiór, nadesłanie odpowiedzi na skargę dotyczącą decyzji z dnia 10 października 2024 r., wyjaśnienie przyczyny wydania w sprawie kolejnej decyzji z dnia 4 grudnia 2024 r. rozpoznającej odwołanie Skarżącego, które już zostało rozpoznane decyzją z dnia 10 października 2024 r. oraz wyjaśnienia przyczyny doręczenia Skarżącemu decyzji z dnia 10 października 2024 r. w sytuacji wskazanego "wycofania decyzji z aprobaty", które nie znajduje potwierdzenia w nadesłanych aktach.
W odpowiedzi, skierowanej pismem z dnia 14 stycznia 2025 r., pełnomocnik organu podkreślił, że decyzja z dnia 10 października 2024 r. "nie weszła do obrotu prawnego", z wyjaśnieniem jak w treści odpowiedzi na skargę. W odniesieniu do zarzutów skargi ponowił swoje stanowisko. Do pisma przedłożył wydruk z korespondencji elektronicznej, z której wynika, że w dniu 10 października 2024 r. pracownik A.A. utworzyła decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji ZUS, decyzja trafiła do aprobaty, w dniu 18 października 2024 r. I.S. odmówiła aprobaty decyzji, "decyzja była niezaaprobowana i niewysłana, ale widoczna w aplikacji EPWD (niewysłana decyzja nie mogła być widoczna na PUE Skarżącego)", "przypuszczam, że Skarżący udał się do placówki ZUS i tam pokazano mu decyzję z 10 października 2024 r." po dokonaniu aprobaty decyzji z 4 grudnia 2024 r., "decyzja z dnia 10 października 2024 r. przestała istnieć w systemie" (karta nr 15-18 akt sądowych).
W wykonaniu zarządzenia z dnia 23 stycznia 2025 r. ponownie wezwano organ do wyjaśnienia co oznacza "udostępnienie" decyzji z dnia 10 października 2024 r. i w jakiej formie nastąpiło, skoro jak wskazał organ, decyzja ta "nie została wyemitowana do klienta". W piśmie z dnia 28 stycznia 2025 r. pełnomocnik organu podał, że powyższa wątpliwość została wyjaśniona w treści wiadomości elektronicznej załączonej do poprzedniego pisma organu, "udostępnienie" polegało na pokazaniu Skarżącemu decyzji w placówce ZUS (karta nr 24 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Odnotować należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego oraz przepisami procedury administracyjnej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1-5a tej regulacji, wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Do takich przyczyn należy m.in. wniesienie skargi przed rozpoczęciem biegu terminu do jej wniesienia.
Stosownie do brzmienia art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy. Zgodnie natomiast z art. 14 k.p.a. pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią (§ 1a). Sprawy mogą być załatwiane z wykorzystaniem pism generowanych automatycznie i opatrzonych kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej. W tym przypadku nie stosuje się przepisów o konieczności opatrzenia pisma podpisem pracownika organu administracji publicznej (§ 1b).
Odnotowania wymaga, iż nie wszystkie składniki decyzji, o których mowa w art. 107 § 1 k.p.a., mają jednakowe znaczenie dla bytu prawnego decyzji. Jako minimum elementów traktuje się cztery składniki: określenie autora, określenie adresata, rozstrzygnięcie oraz podpis osoby reprezentującej organ (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 1981 r., sygn. akt SA 1163/81, OSPiKA 1982, nr 9-10, poz. 169 oraz J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, s. 427 i następne). Brak wymienionych obligatoryjnych składników decyzji nie zezwala zatem na zakwalifikowanie danego rozstrzygnięcia (pisma) jako decyzji administracyjnej.
W sprawie niniejszej brak natomiast takiego pisma, które posiada minimum cech charakterystycznych dla decyzji administracyjnej. Niezbędnym bowiem elementem prawidłowo wydanej decyzji administracyjnej jest podpis.
Brak podpisu osoby reprezentującej organ na decyzji jest wadą istotną, prowadzącą do oceny, że chodzi wówczas o pismo będące projektem decyzji. Konsekwencją tego jest, że projekt taki nie wchodzi jeszcze do obrotu prawnego i nie wywołuje skutków, z którymi przepisy łączą konsekwencje prawne. Jak zauważa się w orzecznictwie, nie będzie miało przy tym znaczenia, że pismo to zostało stronie doręczone (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt II GSK 508/07, w: A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex el. 2025).
Z ww. przyczyn należy podzielić pogląd, że podpis jest warunkiem istnienia decyzji. Zaskarżone w rozpoznawanej sprawie pismo z dnia 10 października 2024 r. nie zawierało podpisu (kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego, podpisu osobistego, czy też kwalifikowanej pieczęci elektronicznej organu). Niezależnie od powyższego, w aktach sprawy brak również w jakiegokolwiek potwierdzenia prawidłowego doręczenia przedmiotowego pisma Skarżącemu.
Wniesienie skargi nastąpiło zatem przed rozpoczęciem biegu terminu zaskarżenia tej decyzji. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, skargi wniesione przed rozpoczęciem terminu do ich wniesienia są skargami przedwczesnymi i podlegają odrzuceniu jako niedopuszczalne (zob. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 662/22).
W świetle powyższych rozważań skargę należało odrzucić.
Mając na uwadze wskazane uwarunkowania faktyczne i prawne Sąd, na mocy art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.