II SA/Gl 1686/23

II SA/Gl 1686/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 982/24 - Wyrok NSA z 2025-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1-1b, 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2249/2023/16540 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta R. decyzją z 23 marca 2023 r. wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił B. S. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ powoła się na okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 26 roku życia. Strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, w którym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Powyższy organ decyzją z dnia 12 maja 2023 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten podniósł, że przywołana okoliczność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w orzecznictwie sądów administracyjnych jest odmiennie interpretowana. Ponadto organ ten dostrzegł, że stron jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i z tego powodu wskazał, że przyznanie wnioskowanego świadczenia będzie możliwe po rezygnacji z otrzymywanego świadczenia.
Prezydent Miasta R. decyzją z 5 lipca 2023 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, w tym także wskazania zamieszczone w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. W dalszej części uzasadnienia organ ten przybliżył sytuacje osób, które ubiegają się o świadczenie pielęgnacyjne i równocześnie pobierają rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tym zakresie organ pierwszej instancji przywołał zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 czerwca 2019 r. jak również odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego opowiadającego się za odmową przyznawania przedmiotowego świadczenia w przypadku równoczesnego pobierania innego świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych. Organ ten podkreślił, że przyznanie świadczenia będzie możliwe dopiero po rezygnacji z otrzymywanego świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego.
Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i wystąpiono o przyznanie wnioskowanego świadczenia za okres od złożenia wniosku do dnia śmierci matki. Ponadto w odwołaniu tym strona ponownie podkreślił, że nie jest wiadomym kiedy powstała niepełnosprawność mamy i nie można wykluczyć, że powstała ona przed ukończeniem przez nią 25 roku życia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 24 sierpnia 2023 r. Nr SKO.PSŚ/41.5/2249/2023/16540 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji, a dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności i ponownie podkreślił, że nie może ona stanowić o podstawie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W dalszej części uzasadnienia organ ten odniósł się do kwestii pobierania przez stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podkreślił, że jest to przesłanka negatywna ubiegania się o wnioskowane świadczenie. Podobnie jak przypadku świadczeń emerytalnych osoba ubiegająca się o wnioskowane świadczenie jest zobowiązana do wyboru jednego z przysługujących świadczeń. Równocześnie organ ten podkreślił, że strona w sposób jednoznaczny odmówiła rezygnacji z pobierania świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Podkreślił, że ma prawo o otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego pomimo pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tym zakresie skarżąca odwołała się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 poz. 2492) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 1634 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. W tym miejscu zasadnym jest wskazanie, że sąd administracyjny ocenia prawidłowość zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. Powyższa uwaga jest niezbędna, ponieważ z dniem 1 stycznia 2024 r. stan normatywny w omawianym zakresie uległ zmianie w następstwie wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, pos. 1429) i wpływa on na ewentualne następne działania zarówno tutejszego Sądu jak również organów administracji publicznej. Na dzień wydania kwestionowanej decyzji stan normatywny przedstawiła się w sposób następujący.
Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Po przedstawieniu stanu normatywnego przyjdzie odnieść się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i zestawienia go z treścią przywołanych przepisów prawa. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest córką osoby wymagającej stałej opieki. Matka skarżącej legitymuje się stosownym orzeczeniem i stan jej zdrowia nie budzi najmniejszych wątpliwości, a zatem jest osobą uprawnioną do tego, aby osoba sprawująca opiekę nad nią mogła ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Równocześnie osoba ubiegająca się o przyznanie wnioskowanego świadczenia pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Powyższa okoliczność posiada w rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych organy administracji publicznej informowały skarżącą o niezbędności rezygnacji z tego świadczenia, aby móc korzystać ze świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt tych wynika także, że skarżąca odmówiła w sposób zdecydowany rezygnacji z otrzymywanego świadczenia rentowego i jako powód odmowy przywoływała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., w którym uznano niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie występowania przesłanki negatywnej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Organy administracji jak wynika to z uzasadnień obu kontrolowanych rozstrzygnięć miały w polu widzenia wskazane orzeczenie, jak również liczne orzeczenia Naczelnego Sadu Administracyjnego, a także wojewódzkich sądów administracyjnych, w których sądy te zajmowały odmienne stanowisko i kierowały się literalnym rozumieniem przywoływanego przepisu. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela dominujące stanowisko w orzecznictwie sądów administracyjnych opowiadające się za poglądem, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne i równocześnie pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy musi zrezygnować ze świadczenia rentowego. Za takim stanowiskiem przemawiają względy równości jak również elementy sprawiedliwości społecznej. Nie jest bowiem zasadne, aby różnicować sytuację prawna osoby pobierającej emerytur jak również świadczenie rentowe. Każda z tych osób chcąc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi zrezygnować z drugiego świadczenia przewidzianego systemem ubezpieczeń społecznych. Przyznanie takiego świadczenia osobie pobierającej świadczenie rentowe stanowiłoby naruszenie fundamentalnej zasady wyrażonej w Konstytucji RP, a mianowicie zasady równości. Dodatkowo korzystanie przez jedną osobę w tym samym czasie, z dwóch różnych świadczeń przewidzianych różnymi systemami wsparcia osób znajdujących się w trudnej sytuacji sprzeczne jest z zasadą demokratycznego państwa prawa i zasadą sprawiedliwości społecznej.
Podnoszone przez skarżącą argumenty i odwoływanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r nie są trafne. Dostrzec należy, że organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu wypowiedział się co do tego orzeczenia i faktu że okres powstania niepełnosprawności po stronie osoby wymagającej opieki nie ma żadnego znaczenia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.