II SA/Gl 1675/23

II SA/Gl 1675/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Tomasz Dziuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1577
art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2023 r. nr 010070/680/4149020/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 23 czerwca 2023 r., 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez B. P. (dalej: "skarżąca") decyzją z dnia 31 lipca 2023 r., znak: 010070/680/4149020/2023, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r., poz. 1577 ze zm.) – dalej: "u.p.p.w.d.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ I instancji" lub "ZUS") z dnia 26 czerwca 2023 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 23 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnie dziecko O. W. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r., ZUS odmówił skarżącej przyznania tego prawa. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego W. w W. z dnia [...] wydanego w sprawie o rozwód o sygnaturze akt [...] , na czas trwania procesu o rozwód ustalono, iż miejscem zamieszkania małoletniej O. B. W. urodzonej [...] w K. jest każdorazowe miejsce zamieszkania ojca. Organ wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, jeżeli miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone przez sąd powszechny, organy administracji publicznej są związane orzeczeniem sądu powszechnego. Kwestia tego, czy orzeczenie sądu jest przez rodziców wykonywane nie stanowi przedmiotu ustalenia przez ZUS. W ocenie ZUS nie jest on organem właściwym do rozstrzygania kwestii związanych z ustaleniem sprawowania opieki nad dzieckiem, należy zatem wystąpić do sądu o zmianę postanowienia w zakresie opieki nad dzieckiem.
W szeroko uzasadnionym odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła m.in., że małoletnia córka nieprzerwanie od 1 grudnia 2016 r. zamieszkuje z nią, a od czerwca 2022 r. jest na jej wyłącznym utrzymaniu, gdyż ojciec dziecka nie płaci żadnych alimentów na dziecko ani nie pokrywa kosztów jego utrzymania w jakikolwiek inny sposób. Ojciec dziecka nigdy od 1 grudnia 2016 r. nie zamieszkiwał z dzieckiem i nie sprawował nad nim opieki.
Opisaną na wstępie decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS, ponieważ zgodnie prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego W. – [...] w W. z dnia [...] wydanego w sprawie o rozwód o sygnaturze akt [...] , na czas trwania procesu o rozwód ustalono, iż miejscem zamieszkania małoletniej córki skarżącej jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca a takie orzeczenie jest wiążące dla ZUS. W konsekwencji przyjęcia takiego stanowiska Prezes ZUS stwierdził, że do czasu zmiany przez sąd orzeczenia w zakresie opieki nad dzieckiem i jego miejsca zamieszkania ZUS nie ma podstaw do uwzględnienia roszczeń skarżącej i przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. Odnosząc się do treści zarzutów organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z postanowieniem z [...] Sądu Okręgowego W. – [...] sygn. akt [...] zażalenie skarżącej na postanowienie z dnia [...] zostało odrzucone, a sąd stwierdził, że orzeczenie jest prawomocne z dniem [...]
W osobistej skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie przepisów:
wydanie jej z rażącym naruszenie prawa, a mianowicie art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 1 k.p.a., skutkujące nieważnością postępowania, polegającym na nierozpoznaniu w ogóle wniesionego odwołania z dnia 15 lipca 2023 r. na decyzję ZUS z dnia 23 czerwca 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na O. W. od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 maja 2023 r. i pozbawienie strony prawa do dwuinstancyjności postępowania i ponownego wszechstronnego rozpoznania sprawy, albowiem w świetle wezwania Prezesa ZUS z dnia 20 lipca 2023 r. doręczonego skarżącej w dniu 3 sierpnia 2023 r. wniesione odwołanie wraz z załącznikami miało być nieczytelne, a odwołanie wraz z załącznikami zostało ponownie przesłane za pośrednictwem pracownika ZUS w dniu 3 sierpnia 2023 r. oraz ponownie przesłane za pośrednictwem portalu PUE ZUS w dniu 9 sierpnia 2023 r., podczas gdy zaskarżona decyzja rzekomo wydana po rozpoznania odwołania została sporządzona w dniu 31 lipca 2023 r., a zatem przed doręczeniem organowi czytelnego odwołania wraz z załącznikami i w ogóle przed doręczeniem stronie wezwania do ponownego przesłania ww. odwołania wraz z załącznikami z powodu ich "nieczytelności" dla organu;
wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 1 k.p.a., skutkujące nieważnością postępowania, polegającym na nierozpoznaniu w ogóle wniesionego odwołania z dnia 17 lipca 2023 r. na decyzję ZUS z dnia 23 czerwca 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego i pozbawienie strony prawa do dwuinstancyjności postępowania i ponownego wszechstronnego rozpoznania sprawy poprzez nierozpoznanie w ogóle i nie odniesienie się do żadnego z zarzutów wskazanych w ww. odwołaniu;
wydanie jej bez podstawy prawnej oraz bez podstawy faktycznej, skutkujące nieważnością postępowania administracyjnego wskazaną w art. 156 k.p.a.;
naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyjaśnienia podstaw prawnych wydanej decyzji oraz zaniechaniu wskazania ustaleń faktycznych będących podstawą wydanej decyzji;
wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, skutkujące nieważnością postępowania administracyjnego wskazaną w art. 156 k.p.a.;
oparcie się przy ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych na dowodach, które są fałszywe, w szczególności na złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej fałszywym oświadczeniu ojca dziecka, że rzekomo z nim zamieszkuje i ponosi koszy jego utrzymania, co nie jest zgodne z prawdą;
wydanie jej w wyniku przestępstwa polegającego na złożeniu pod rygorem odpowiedzialności karnej fałszywego oświadczenia przez ojca dziecka odnośnie zamieszkiwania z nim i ponoszenia kosztów jego utrzymania, które to oświadczenie stało się podstawą do bezprawnej i bezzasadnej odmowy skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią, która z nią zamieszkuje nieprzerwanie od dnia 1 grudnia 2016 r. i której koszty utrzymania ponosi, a od czerwca 2022 r. ponosi je całkowicie samodzielnie bez jakiegokolwiek udziału ojca w pokryciu tych kosztów, skutkujące koniecznością wznowienia postępowania;
wydanie jej w wyniku przestępstwa polegającego na ukryciu dokumentów i wyjaśnień złożonych przeze skarżącą w dniu 28 kwietnia 2023 r. wysłanych w terminie 7 dni od odebrania wezwania z dnia 28 kwietnia 2023 r. i ich całkowite pominięcie przy wydaniu bezprawnej i niemającej oparcia w prawie ani w okolicznościach faktycznych decyzji z dnia 23 czerwca 2023 r., co wyczerpuje znamiona czynu z art. 276 k.k. i z art. 231 k.k., skutkujące koniecznością wznowienia postępowania;
rażące naruszenie prawa, a to art. 10 § 1 k.p.a. poprzez bezprecedensowe pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji z dnia 23 czerwca 2023 r. uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego, tj. wydanie decyzji w warunkach całkowitego pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu, o którym mowa w przepisach k.p.a., skutkujące nieważnością postępowania i koniecznością jego wznowienia;
rażące naruszenie prawa, a to art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 73 § 1 k.p.a. poprzez bezprecedensowe pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, skutkujące nieważnością postępowania polegające na bezprecedensowym pozbawieniu strony prawa wglądu do akt sprawy całkowicie przed wydaniem decyzji, a także po jej wydaniu a przed jej doręczeniem poprzez udostępnienie wybiórczych dokumentów z akt sprawy dotyczącej świadczenia wychowawczego w postaci jedynie moich pism i wniosków kierowanych do ZUS oraz korespondencji z ZUS kierowanej do mnie, z całkowitym pominięciem dokumentów, na które organ powołał się w zaskarżonej decyzji - w szczególności wniosku ojca dziecka o przyznanie mu świadczenia wychowawczego małoletnia córkę oraz dokumentów przez niego złożonych, a także decyzji wydanych w stosunku do ojca dziecka, które - w ocenie ZUS - miały stać się podstawą do odmowy skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko, które cały czas z nią zamieszkuje od dnia 1 grudnia 2016 r. i którego koszty utrzymania ponosi całkowicie samodzielnie od czerwca 2022 r. i utrzymanie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. poprzez całkowicie bezzasadne pozbawienie skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności poprzez wydanie decyzji merytorycznej bez wszczęcia postępowania w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnia córkę i bez powiadomienia strony o wszczęciu takiego postępowania i utrzymanie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez całkowite zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i bezprawne oparcie się przy wydaniu zaskarżonej decyzji wyłącznie na fałszywym oświadczeniu ojca dziecka o rzekomym z nim zamieszkiwaniu, na którego świadczenie wychowawcze się ubiega oraz rzekomym ponoszeniu przez niego kosztów utrzymania tego dziecka, podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca zamieszkuje z małoletnia córką od dnia 1 grudnia 2016 r. i od czerwca 2022 r., pokrywa samodzielnie całość kosztów utrzymania dziecka, a od 1 grudnia 2016 r. ojciec nigdy nie zamieszkiwał ani nie przebywał z dzieckiem i od czerwca 2022 r. nie łoży jakichkolwiek środków na utrzymanie dziecka i nieuchylenie sprzecznej z prawem decyzji organu 1 instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dowodach, które nie zostały przeprowadzone w niniejszej sprawie i nie znajdują się w aktach sprawy dot. mojego wniosku o udzielenie świadczenia wychowawczego na małoletnią na rok 2023/2024, a zatem oparcie decyzji na nieujawnionym materiale dowodowym nieznanym stronie postępowania, czyli na całkowicie poza procesowych domniemaniach organu niemających waloru dowodu i żadnej mocy prawnej i nieuchylenie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
całkowite zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i bezprawne oparcie się przy wydaniu zaskarżonej decyzji wyłącznie na fałszywym oświadczeniu ojca dziecka o rzekomym z nim zamieszkiwaniu, na którego świadczenie wychowawcze się ubiega oraz rzekomym ponoszeniu przez niego kosztów utrzymania tego dziecka, podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca zamieszkuje z małoletnia córką od dnia 1 grudnia 2016 r. i od czerwca 2022 r., pokrywa samodzielnie całość kosztów utrzymania dziecka, a od 1 grudnia 2016 r. ojciec nigdy nie zamieszkiwał ani nie przebywał z dzieckiem i od czerwca 2022 r. nie łoży jakichkolwiek środków na utrzymanie małoletniej i nieuchylenie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji podstawy prawnej rozstrzygnięcia tj. konkretnego przepis, który zdaniem organu miał być podstawą wydanej decyzji oraz poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji uzasadnienia prawnego ani faktycznego podjętego rozstrzygnięcia, albowiem treść pisma z dnia 23 czerwca 2023 r. nie spełnia przesłanek uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętej decyzji w kontekście okoliczności ujawnionych w toku sprawy oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez bezprawne pozbawienie zamieszkałej z matką małoletniej córki należnego jej świadczenia wychowawczego i przyznanie tego świadczenia osobie całkowicie nieuprawnionej tj. ojcu dziecka z naruszeniem naczelnej zasady, że świadczenie wychowawcze przysługuje na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, którą opiekę i zaspokojenie potrzeb życiowych realizuje wyłącznie matka, a ojciec dziecka z nim nie zamieszkuje ani nie przebywa, ani też nie ponosi żadnych jego kosztów utrzymania oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. poprzez całkowicie bezprawną odmowę skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnia córkę, mimo spełniania przez skarżącą kryteriów wskazanych w ww. przepisie do otrzymania tego świadczenia tj. zamieszkiwania wspólnie z dzieckiem i pozostawania dziecka na moim wyłącznym utrzymaniu i bezprawne przyznanie tego świadczenie osobie nieuprawnionej tj. ojcu dziecka, który z nim nie zamieszkuje od dnia 1 grudnia 2016 r. i nie ponosi żadnych kosztów jego utrzymania od czerwca 2022 r. oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania poprzez powoływanie się przy wydaniu zaskarżonej decyzji na postanowienie z dnia [...] o ustaleniu miejsca zamieszkania dziecka na czas postępowania rozwodowego, podczas gdy podstawą przyznania świadczenia wychowawczego jest faktyczne zamieszkiwanie z dzieckiem i ponoszenie kosztów jego utrzymania przez rodzica ubiegającego się o to świadczenie, a nie orzeczenie sądowe oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania poprzez bezprawne uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego, mimo że małoletnia faktycznie zamieszkuje od 1 grudnia 2016 r. z matką i to matka ponosi wyłącznie koszty utrzymania małoletniej, a ojciec nie zamieszkuje z dzieckiem i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania dziecka, a także mimo treści art. 26 § 2 k.c., zgodnie z którym, "jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.", co jednoznacznie oznacza, że ingerencja sądu w miejsce zamieszkania dziecka stale przebywającego z matką nie jest i nigdy nie była dopuszczalna oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 22 u.p.p.w.d. poprzez bezprawne powołanie się przez organ na postanowienie z dnia [...] wydane przez sędziego prawomocnie wyłączonego od prowadzenia sprawy o rozwód i wskazanie - mimo podniesienia przez wnioskodawczynię, że to ona jest uprawniona do pobierania świadczenia, gdyż zamieszkuje z dzieckiem i samodzielnie ponosi koszty jego utrzymania, a ojciec dziecka złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej fałszywe oświadczenie w tym zakresie - że rzekomo organ nie zajmuje się kwestiami związanymi ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, podczas gdy wskazany wyżej przepis obliguje organ do ustalenia, z którym z rodziców dziecko rzeczywiście i faktycznie zamieszkuje i kto ponosi jego koszty utrzymania, gdyż tylko i wyłącznie od tego zależy, który z rodziców jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d. poprzez bezprawne powołanie się przez organ na postanowienie z dnia [...] wydane przez sędziego prawomocnie wyłączonego od prowadzenia sprawy o rozwód i bezprawną odmowe skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, które z nią zamieszkuje i wskazanie - mimo podniesienia przez wnioskodawczynię, że to ona jest uprawniona do pobierania świadczenia, gdyż zamieszkuje z dzieckiem i samodzielnie ponosi koszty jego utrzymania, a ojciec dziecka złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej fałszywe oświadczenie w tym zakresie - że rzekomo organ nie zajmuje się kwestiami związanymi ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, podczas gdy wskazany wyżej przepis obliguje organ do ustalenia, z którym z rodziców dziecko rzeczywiście i faktycznie zamieszkuje i kto ponosi jego koszty utrzymania, gdyż tylko i wyłącznie od tego zależy, który z rodziców jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. poprzez błędne jego niezastosowanie i przyjęcie, że dla celów ustalenia świadczeń dla rodzin wiążące jest postanowienie sądu o ustaleniu w trybie zabezpieczenia miejsca zamieszkania dziecka, a nie faktyczne miejsca zamieszkania dziecka i ponoszenie kosztów jego utrzymania przez jednego z rodziców, podczas gdy powołany wyżej przepis jednoznacznie wskazuje, że świadczenie wychowawcze przysługuje temu rodzicowi, który zamieszkuje z dzieckiem i który łoży na jego utrzymanie; ewentualne postanowienie sądu ma wpływ na przyznanie po połowie świadczenia wychowawczego tylko w przypadku orzeczenia opieki naprzemiennej, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 52 § 3 k.p.c. i oparcie się przy wydawaniu decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na postanowieniu z dnia [...] wydanym w sprawie [...] przez prawomocnie wyłączonego od prowadzenia tej sprawy sędziego, które to postanowienie zgodnie z powołanym wyżej przepisem nie ma żadnej mocy prawnej i nie wywołuje żadnych skutków prawnych, albowiem zostało wydane przez sędziego po złożeniu już w 2018 r. wniosku o jego wyłączenie, które to wnioski zostały prawomocnie uwzględnione postanowieniem z dnia [...] sygn. [...] a zatem postępowanie z udziałem sędziego od chwili złożenia pierwszego wniosku o jego wyłączenie od prowadzenia sprawy zniosło się z mocy powołanego wyżej przepisu oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 363 § 1 k.p.c. poprzez oparcie się przy wydawaniu decyzji o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na postanowieniu z dnia [...] które do chwili obecnej nie jest prawomocne, albowiem do chwili obecnej - mimo złożenia w terminie i opłacenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia i doręczenia go wraz z uzasadnieniem - nie otrzymałam tego postanowienia wraz z uzasadnieniem, a zatem nie otworzył mi się jeszcze termin do jego zaskarżenia oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;
rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i pominięcie okoliczności faktycznej, że toczy się śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień przez sędziów SO W. [...] w W. w związku z wydaniem postanowienia z dnia [...] które według organu ma stanowić podstawę do uchylenia matce prawa do świadczenia wychowawczego, podczas gdy okoliczność ta ma istotne znaczenia i nie pozwala na dokonywanie ustaleń faktycznych na podstawie dokumentu, co do którego zachodzi uzasadnione podejrzenie, że został wydany w wyniku przestępstwa oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) i art. 145 § 2 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosła o:
- stwierdzenie nieważności w całości wyżej opisanej decyzji Prezesa ZUS z dnia 31 lipca 2023 r. zaskarżonej w całości oraz poprzedzającej jej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę z przyczyn wskazanych w art. 156 k.p.a., ewentualnie o uchylenie w całości opisanej wyżej decyzji Prezesa ZUS z dnia 31 lipca 2023 r. oraz poprzedzającej jej decyzji ZUS z dnia 23 czerwca 2023 r. Ponadto wniosła na podstawie art. 145a kpa o zobowiązanie ZUS do wydania w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie decyzji przyznającej matce - skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r. a także o rozpoznanie sprawy i skierowanie jej na rozprawę.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Odnosząc się do zarzutów pozbawienia strony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania wskazał, że postępowanie prowadzone było w postaci elektronicznej i skarżąca miała pełny dostęp do dokumentów zgromadzonych w swojej sprawie, w tym do dokumentów w formie papierowej, które zostały przez nią złożone. Zdaniem Prezesa ZUS nie można mówić o pozbawienia strony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, skoro wnioskodawczyni przez cały czas trwającego postępowania miała dostęp do akt swojej sprawy prowadzonych w formie elektronicznej i była informowana o wyrokach złożonych przez jej męża zapadłych w sprawie o rozwód, które stanowiły podstawę uchylenia w części decyzji Zakładu przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2022/2023. Organ odwoławczy podkreślił, że pismem z dnia 28 kwietnia 2023 r. wezwano skarżącą odo ustosunkowania się do orzeczenia Sądu Okręgowego W.-[...] z dnia [...] sygn. [...] a także do złożenia orzeczeń sądowych, o ile zostały wydane z datą późniejszą, na okoliczność miejsca zamieszkania dziecka oraz złożenie wyjaśnień poprzez formularz POC, jak sprawowana jest opieka nad dzieckiem, gdzie dziecko zamieszkuje i kto ponosi koszty jego utrzymania. Na wezwanie skarżąca udzieliła odpowiedzi. Zdaniem organu odwoławczego okoliczność, że wydana w sprawie decyzja nie odpowiada oczekiwaniom skarżącej nie uzasadnia twierdzeń, że doszło do rażącego naruszenia prawa polegającego na pozbawieniu strony czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Skarżąca składała pisma w sprawie, które zostały wzięte pod uwagę przy rozpoznaniu sprawy, a o przedłożonych przez jej męża wyrokach sądu, które były istotne dla rozpoznania sprawy, była informowana.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", zwanej dalej, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.
Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 4 u.p.p.w.d., w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji,
"1. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
2. Świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej albo
5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447, 1700 i 2140).
3. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia."
W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.).
W rozpoznawanej sprawie organy orzekające w sprawie uzasadniając odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres świadczeniowy 2023/2024 skupiły się wyłącznie na treści rozstrzygnięcia sądu powszechnego tj. postanowienia Sądu Okręgowego W. –[...] w W. z dnia [...] wydanego w sprawie o rozwód o sygnaturze akt [...], którego wynika, że na czas trwania procesu o rozwód miejscem zamieszkania małoletniej córki skarżącej jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca. W konsekwencji uznały, że dopóki skarżąca nie przedłoży organom innego prawomocnego rozstrzygnięcia sądu powszechnego, który zmieni wydane postanowienie Sądu Okręgowego w Wa., to brak jest podstaw do jego kwestionowania. W uzasadnieniach zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji brak jest jakichkolwiek wywodów, dlaczego pomimo faktycznego zamieszkiwania małoletniej córki ze skarżącą i zaspokajania potrzeb dziecka przez skarżącą istnieje podstawa do odmowy przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres świadczeniowy i jaka jest podstawa prawna takiej odmowy. Organy nie przywołały w treści uzasadnienia żadnych przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną wydanych decyzji. Sąd stwierdza, że uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają wymogów z art. 107 § 3 w związku z art. 11 i art. 8 k.p.a. W decyzji z dnia 23 czerwca 2023 r. ZUS jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał ogólnikowo u.p.p.w.d. bez przytoczenia jakiegokolwiek tej przepisu ustawy. Organ odwoławczy, który jest nie tylko organem kontrolnym, ale również merytorycznym, ograniczył się do wskazania w podstawie prawnej decyzji art. 138 § 1 pk1 k.p.a. i art. 28 ust.1 u.p.p.w.d., bez wyjaśnienia, dlaczego mają one zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
Sąd zwraca uwagę, że uzasadnienie decyzji administracyjnej, a takie też wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, musi spełniać wymogi określone w przepisach kodeksu administracyjnego nie może być sformułowane ogólnikowo i lakonicznie co miało miejsce w kontrolowanej sprawie. Uzasadnieniem wadliwego formułowania treści rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia nie może być wyjaśnienie, że sprawy są prowadzone elektronicznie. Decyzje w sprawach świadczeń wychowawczych dotyczą często spraw nieszablonowych w skomplikowanych stanach faktycznych związanych z relacjami małżeńskimi czy rodzinnymi. Żadne przepisy prawa nie zwalniają organów administracji od prowadzanie tych spraw z zachowaniem podstawowych zasad wynikających z kodeksu postepowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji należy przedstawić w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący tok rozumowania organu, obrazujący proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, powinno ono określać przesłanki zastosowania tej a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają konkretnym fragmentom normy prawnej zastosowanej w sprawie. Z uzasadnienia decyzji (faktycznego i prawnego) strona powinna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ administracji wydając rozstrzygnięcia określonej treści. Brak uzasadnienia decyzji narusza w sposób oczywisty przepisy postępowania administracyjnego i uniemożliwia właściwą kontrolę jej legalności.
Wszystkie wskazane powyżej uchybienia przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre z zarzutów skargi. Stan faktyczny sprawy nie został prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu, do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu
W ocenie Sądu organy obu instancji naruszyły w szerokim zakresie przepisy k.p.a. Analiza akt postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, że sposób prowadzenia postępowania uchybia zasadom ogólnym postępowania administracyjnego, wyrażonym zwłaszcza w art. 7-11 k.p.a. Zasady te są integralną częścią przepisów regulujących procedurę administracyjną i są dla organów administracji wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 1982 r., I SA 258/82, opubl. w CBOSA). W ocenie Sądu naruszone zostały także przepisy postępowania tj. art. 75 § 1, art 77 § 1, art. 80 oraz art 81 k.p.a. Organy nie prowadziły prawie żadnego postępowania dowodowego i nie wyjaśniły przyczyny takiego postępowania. Pomimo stwierdzonych naruszeń prawa zarówno procesowego jak i materialnego sąd uznał, że w sprawie brak jest przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i dlatego w tym zakresie nie uwzględnił wniosków skarżącej.
Organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy winien usunąć dostrzeżone naruszenia prawa procesowego, w szczególności zapewnić skarżącej czynny udział w postępowaniu administracyjnym. Ponownie orzekając organ powinien mieć na względzie przedstawioną wyżej ocenę prawną. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie organ winien należycie uzasadnić uwzględniając treść art. 107 § 3 k.p.a.
Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
O kosztach Sąd nie orzekał wobec nieuiszczenia przez skarżącą wpisu od skargi i zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.