II SA/GL 1673/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-02-06
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo wodnestosunki wodnezmiana stanu wody na gruncieszkody sąsiedniepostępowanie administracyjnedecyzja kasatoryjnaart. 29 Prawa wodnegoWSASKOgospodarka wodna

WSA uchylił decyzję SKO, uznając, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, zamiast merytorycznie ją rozstrzygnąć.

Sprawa dotyczyła wniosku o nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wodnym na gruncie sąsiednim. Organ I instancji odmówił, opierając się na opinii biegłego. SKO uchyliło tę decyzję, uznając potrzebę uzupełnienia postępowania dowodowego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. WSA uchylił decyzję SKO, stwierdzając, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ mógł sam uzupełnić postępowanie dowodowe lub zlecić je organowi I instancji, a nie przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta J. i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sprawa dotyczyła wniosku o nakazanie właścicielowi działki nr 1 przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce sąsiedniej (nr 2), należącej do skarżącego J. Z. Organ I instancji odmówił nakazania, opierając się na opinii biegłego, który stwierdził, że rozebranie rurociągu odprowadzającego wody z działki nr 2 nie stanowi zmiany stanu wody na gruncie, a zniszczenia obiektu budowlanego należą do właściwości organów nadzoru budowlanego. SKO uchyliło decyzję organu I instancji, wskazując na potrzebę uzupełnienia postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy szkoda jest następstwem przerwania rurociągu na działce nr 1 czy nr 4. WSA uznał, że SKO niezasadnie zastosowało art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ organ odwoławczy mógł sam uzupełnić postępowanie dowodowe lub zlecić je organowi I instancji, a nie przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sąd podkreślił, że dwuinstancyjność postępowania administracyjnego polega na merytorycznym rozpatrzeniu sprawy przez oba organy, a decyzja kasatoryjna jest wyjątkiem. WSA stwierdził, że SKO nie wykazało, iż nie było możliwości naprawienia wad postępowania pierwszoinstancyjnego we własnym zakresie. Sąd zasądził koszty postępowania od SKO na rzecz J. Z.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ mógł we własnym zakresie naprawić wady postępowania pierwszoinstancyjnego.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że dwuinstancyjność postępowania administracyjnego polega na merytorycznym rozpatrzeniu sprawy przez oba organy, a decyzja kasatoryjna jest wyjątkiem. Organ odwoławczy powinien sam uzupełnić materiał dowodowy lub zlecić to organowi pierwszej instancji, zamiast przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia, jeśli jest to możliwe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151a § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.w. art. 29 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

u.p.w. art. 29 § ust. 3

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

u.p.w. art. 29 § ust. 3

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

k.p.a. art. 136 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.w. art. 545 § ust. 4

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Przepis intertemporalny, zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe (ustawę z 2001 r.).

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 210 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ mógł samodzielnie uzupełnić postępowanie dowodowe lub zlecić je organowi pierwszej instancji, a nie przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sąd bada jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej, a nie meritum sprawy.

Odrzucone argumenty

Argumenty organu odwoławczego wskazujące na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w znacznym zakresie, co uzasadniało wydanie decyzji kasatoryjnej.

Godne uwagi sformułowania

Rozstrzygnięcie kasatoryjne z art. 138 § 2 k.p.a. jest zatem wyjątkiem od zasady załatwienia sprawy przez organy administracji publicznej. Sąd bada jedynie, czy w okolicznościach sprawy organ odwoławczy słusznie uznał, że zostały spełnione wymogi do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. W myśl art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...) sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

Skład orzekający

Wojciech Gapiński

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 138 § 2 k.p.a. i zasady dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym. Określenie zakresu, w jakim organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której organ odwoławczy stosuje art. 138 § 2 k.p.a. w kontekście prawa wodnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z prawem wodnym i interpretacją przepisów k.p.a. dotyczących decyzji kasatoryjnych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Kiedy sąd uchyla decyzję organu odwoławczego za "nieprawidłowe" przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1673/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 64e, art. 151a § 1.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2233
art. 29 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lutego 2023 r. sprawy ze sprzeciwów Gminy G. i J. Z. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 października 2022 r. nr SKO.OŚ/41.9/101/2022/2782/RN w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego J. Z. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 12 października 2022 r. nr SKO.OŚ/41.9/101/2022/2782/RN, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935), po rozpoznaniu odwołania J. Z. (dalej – Skarżący), uchyliło decyzję Prezydenta Miasta J. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 28 stycznia 2022 r. nr [...], którą odmówiono nakazania właścicielowi gruntu - działki nr 1 obręb ewidencyjny [...] K. - przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie sąsiednim - to jest na działce oznaczonej geodezyjnie nr 2, położonej w G.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Kolegium postanowieniem z dnia 26 czerwca 2019 r. nr SKO/OSW/41.9/261/2019/8517/KK wyłączyło Wójta Gminy G. z prowadzenia 12 spraw, w tym m.in. dotyczącej nakazania właścicielowi gruntu - działki nr 1 obręb ewidencyjny [...] K. - przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie sąsiednim - to jest na działce oznaczonej geodezyjnie nr 2, położonej w G. i wyznaczyło Prezydenta Miasta J. do jej załatwienia.
W toku prowadzonego postępowania organ I instancji decyzją z dnia 18 listopada 2020 r. umorzył postępowanie w niniejszej sprawie jako bezprzedmiotowe. Wskutek wniesionego odwołania przez Skarżącego, Kolegium decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta w całości i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W jej motywach wskazano na potrzebę wyjaśnienia charakteru rurociągu zniszczonego w wyniku działań S. S.A. (dalej – [...]), a także wyjaśnienia kwestii nawiezienia znacznego nadkładu mas ziemnych na działce nr 1, w kontekście wpływu tych działań na zmianę stanu wody na gruncie.
Kolejną decyzją z dnia 28 stycznia 2022 r. organ I instancji odmówił nakazania właścicielowi działki nr 1 przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie sąsiednim, tj. na działce nr 2.
W jej uzasadnieniu, po przedstawieniu przebiegu sprawy, wyjaśniono, że w myśl art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm. – dalej u.p.w.), a w szczególności art. 29 ust. 3.
Następnie przywołano stanowisko dr inż. M. K. biegłego z zakresu hydrologii, który wypowiedział się w kwestii potencjalnej zmiany stanu wody na gruncie w związku z rozebraniem rurociągu odprowadzającego wody z działki o nr 2, na szerokości działki nr 1. Zgodnie z nim, na dzień rozebrania rurociągu na działce nr 1 (służącego do odprowadzania wód z działki o nr 2 do zasypanego rowu na działce o nr 3), właściciel działki nr 2 nie posiadał pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie wód na grunty nie stanowiące jego własności, w związku z powyższym zgodnie z obowiązującymi przepisami na dzień zaistnienia szkody, nie miał prawa kierować wód na grunty poza teren działki nr 2. Z tego też względu, zdaniem biegłego, wobec nielegalnego użytkowania rurociągu, jego rozebranie nie może być traktowane jako zmiana stanu wody na gruncie. Ponadto wyraził pogląd, że zniszczenia obiektu budowlanego, w tym przypadku rurociągu należy do właściwości rzeczowej organów nadzoru budowlanego.
W kwestii podniesieniem poziomu działki nr 1 biegły stwierdził, że okoliczność ta nie miała wpływu na stosunki wodne, gdyż nie spowodowała ona zmiany natężenia odpływu oraz kierunku spływu wód powierzchniowych (tj. nie zmieniła kierunku odpływu wód oraz nie stworzyła bariery dla spływających wód) ze szkodą dla działki nr 2. Podkreślił, że działka Skarżącego jest położona wyżej względem działki nr 1. Biegły stwierdził także, że potencjalna zmiana przepuszczalności gruntu na działce nr 1 nie ma żadnego wpływu na ilość wód spływających z działki nr 2 w kierunku wspomnianej działki, a tym samym nie mogłaby przyczynić się do powstania szkód na działce nr 2.
Organ I instancji podzielił stanowisko wyrażone przez biegłego w sporządzonej przez niego opinii. Z tych też względów przyjął, że nie zaistniały podstawy do nałożenia obowiązków z art. 29 ust. 3 u.p.w.
W odwołaniu z dnia 10 lutego 2022 r. Skarżący zarzucił organowi I instancji, że ten wykroczył poza zakres żądania zawartego we wniosku z dnia 8 lipca 2012 r. (uzupełnionego pismem z dnia 15 października 2012 r.), a wyznaczonego przez art. 29 ust. 3 u.p.w. Strona wskazała także na naruszenie uregulowań procesowych. W tym zakresie, w opinii Skarżącego, organ I instancji uchybił obowiązkowi ustalania prawdy obiektywnej, a przede wszystkim dokonał on nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, dochodząc do stwierdzenia, że w wyniku działań [...] nie doszło do zmiany stanu wody na jego gruncie. Zwrócił również uwagę na niedostatki uzasadnienia. W odwołaniu zasygnalizowano także błędne stanowisko zakładające, że zmiana stanu wody na gruncie dotyczy tylko wód powierzchniowych, a także, że takiego skutku nie powoduje zniszczenie urządzenia do odprowadzania wody (rurociągu), które zostało wykonane legalnie i prawo do korzystania z niego przez Skarżącego zostało potwierdzone wyrokiem Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. o sygn. akt [...]. Skarżący stwierdził ponadto, że organ niezasadnie przyjął, że podwyższenie działki nr 1 pozostało bez wpływu na stosunki wodne panujące na jego nieruchomości, podczas gdy doprowadziło to do zagęszczenia cząstek gruntu rodzimego i nasypanego, co w dalszej kolejności przełożyło się na zdolności filtracyjne gruntu.
W następstwie powyższego odwołania, Kolegium decyzją z dnia 12 października 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 28 stycznia 2022 r. oraz przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po przedstawieniu przebiegu sprawy Kolegium wyjaśniło, że wydanie decyzji określonej w art. 29 ust. 3 u.p.w. wymaga ustalenia, że zostały spełnione przesłanki w nim przewidziane. Po pierwsze należy ustalić, czy właściciel nieruchomości dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie. Następnie należy ustalić, czy zaistniałe zmiany szkodzą gruntom sąsiednim, to jest wykazać związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zmianami stanu wód na gruntach a wystąpieniem szkody na gruntach sąsiednich. Jak następnie zaznaczono, kumulatywne spełnienie tych przesłanek upoważnia dopiero wójta (burmistrza, prezydenta miasta) do nakazania w drodze decyzji właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Natomiast w przypadku braku chociażby jednej z tych przesłanek właściwy organ jest zobowiązany odmówić zastosowania środków przewidzianych w omawianym przepisie.
Zdaniem Kolegium, organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób nieprawidłowy. Z tego też względu uznało, że jego rozstrzygnięcie nie może się ostać w obrocie prawnym. Stwierdziło przy tym konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w znacznym zakresie, co uzasadnia wydanie decyzji kasatoryjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
Wobec tego Kolegium wskazało, że organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę winien przede wszystkim ustalić, czy w niniejszym przypadku zachodzą przesłanki do wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 29 ust. 3 u.p.w. W szczególności, zdaniem organu odwoławczego należy zbadać, czy wpływ na zalewanie nieruchomości Skarżącego ma przerwanie (zniszczenie) rurociągu na terenie działki nr 4, (stanowiącej własność osoby fizycznej), czy też przerwanie i rozebranie rurociągu przebiegającego przez działkę nr 1 - co nastąpiło w wyniku robót wykonywanych na tej działce przez jej ówczesnego właściciela S. S.A. w B. W zależności od wyników poczynionych ustaleń, jak wskazało Kolegium, organ I instancji winien wydać stosowne rozstrzygnięcie, dokonując oceny całości materiału dowodowego - nie ograniczając się do przywołania wyłącznie stanowiska biegłego. W wytycznych dla organu I instancji wskazano również na potrzebę uwzględnienia i przeanalizowania wniosków i uwag złożonych przez strony, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium zwróciło przy tym uwagę, że w rozumieniu art. 29 ust. 3 u.p.w., także działania osób trzecich na nieruchomości obciążają jej właściciela. Zauważyło przy tym, iż bez znaczenia dla stosowania powyższego uregulowania jest to, czy określany stan wody ustalony został w wyniku działań legalnych, czy też nie.
W sprzeciwie z dnia 31 października 2022 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Zarzucił Kolegium, że uchyla się ono od merytorycznego załatwienia sprawy, która prowadzona jest od 10 lat i już kilkukrotnie wracała do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W jego ocenie, materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że zaistniały przesłanki do zastosowania art. 29 ust. 3 u.p.w. Zwrócił w tym zakresie szczególną uwagę na prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Według Skarżącego, w orzeczeniu tym wykazano, że [...] w 2011 r. dokonała celowego rozebrania sprawnego rurociągu na działce nr 1, co jest przyczyna zalewania piwnic budynku na działce nr 2. Podkreślił przy tym, że wyrok ten wiąże nie tylko sądy, ale również organy administracyjne. Dostrzegł, że postępowanie w trybie art. 29 ust. 3 u.p.w. prowadzone jest również w odniesieniu do działki nr 4 tylko, że przez Wójta Gminy G. Według Skarżącego, jednym postępowaniem winny być objęte obie działki, tj. 4 i 1. W sprzeciwie zaznaczono ponadto, że Kolegium stwierdzając braki dowodowe, może w trybie art. 136 k.p.a. przeprowadzić postępowanie w koniecznym zakresie. Skarżący wyraził również pogląd, że nieprawidłowości dotyczące sporządzonego uzasadnienia nie mogą stanowić podstawy dla wydania decyzji kasatoryjnej.
W odrębnym sprzeciwie z dnia 3 listopada 2022 r. Gmina G. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku przesłanek do zastosowania powołanego przepisu, bowiem decyzja organu I instancji nie była obarczona uchybieniami wytkniętymi przez organ odwoławczy. Wobec tego zarzutu Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że w myśl art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
Sąd podkreśla, że zarówno doktryna, jak i orzecznictwo są zgodne, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw pierwszej, a potem drugiej instancji) przeprowadza postępowanie w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu I instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę merytorycznie. Ponadto już z kolejności przepisów, zawartych w art. 138 k.p.a. wynika, że zasadą winno być rozstrzyganie sprawy przez organ odwoławczy co do istoty, czyli albo utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji (jeśli jest ona w ocenie organu odwoławczego prawidłowa) lub uchylenie tej decyzji i załatwienie sprawy merytorycznie. Rozstrzygnięcie kasatoryjne z art. 138 § 2 k.p.a. jest zatem wyjątkiem od zasady załatwienia sprawy przez organy administracji publicznej. Wyjątek ten jest możliwy do zastosowania wyłącznie przy zaistnieniu ustawowych przesłanek (zob. wyroki NSA: z dnia 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2958/14, Lex nr 2142416; z dnia 20 października 2016 r. sygn. akt II OSK 65/15, Lex nr 2177618).
Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymaga odniesienia się do treści art. 138 § 2 k.p.a. W świetle tego przepisu organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Dla wykładni art. 138 § 2 k.p.a. istotne znaczenie ma art. 136 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Analiza norm procesowych wynikających z powyższych przepisów k.p.a. prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy może skorzystać z wynikającego z art. 138 § 2 k.p.a. uprawnienia do skasowania decyzji organu I instancji tylko w sytuacji, w której organ ten, stosując środki wskazane w art. 136 § 1 k.p.a., nie będzie mógł we własnym zakresie naprawić wad postępowania pierwszoinstancyjnego co do wyjaśnienia "zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie".
Jak wskazuje się w orzecznictwie, sądowa ocena decyzji kasatoryjnej dokonywana w ramach rozpatrzenia sprzeciwu nie jest oceną przesądzającą o meritum sprawy. Sąd bada jedynie, czy w okolicznościach sprawy organ odwoławczy słusznie uznał, że zostały spełnione wymogi do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 43/19, Lex nr 2627240).
Badając kwestię zasadności wydania przez Kolegium decyzji kasacyjnej podnieść przyjdzie, że wskazano w niej przede wszystkim na niedostatki dowodowe postępowania pierwszoinstancyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, uniemożliwiają one stwierdzenie, czy szkoda polegająca na podtapianiu piwnicy budynku posadowionego na nieruchomości Skarżącego jest następstwem przerwania (zniszczenia) rurociągu na działce nr 4, czy też na działce nr 1. Ponadto Kolegium zasygnalizowało nieprawidłowości w ocenie materiału dowodowego oraz uzasadnieniu wydanej decyzji.
Prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Przesądza to przepis intertemporalny, tj. art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2625 z późn. zm.), który stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc ustawy z 2001 r.
W myśl wspomnianego art. 29 ust. 1 u.p.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 2 u.p.w.). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 u.p.w.).
Zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju. Może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (np.: nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (np.: wybetonowanie działki, wzniesienie murowanego ogrodzenia), a także wykonanie innego rodzaju prac powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości. Taką zmianą może być również okoliczność zmniejszenia chłonności gruntu lub zmniejszenia powierzchni chłonnej gruntu. Natomiast zmiana stanu wody na gruncie to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 265/13. Lex nr 1512940). Błędny jest jednak pogląd, że wykonanie tego rodzaju prac powoduje automatycznie zmianę stosunków wodnych w rozumieniu przepisu art. 29 ust. 1 pkt 1 u.p.w. (zob. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1538/11. Lex nr 1367319). Dlatego też każda zmiana na gruncie wymaga indywidulanej oceny, czy w jej następstwie doszło do zmiany stanu wody na gruncie oraz czy między ową zmianą, a szkodą wynikłą z tego tytułu na gruncie sąsiednim istnieje związek przyczynowo-skutkowy (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 420/12. Lex nr 1235517). Ponadto podnieść należy, iż art. 29 u.p.w. odnosi się do stanu wody na gruncie rozumianego, jako pewien stan faktyczny, niekoniecznie związany z prawnie uregulowanymi sposobami korzystania z wód i istniejący w oderwaniu od faktu jego ujawnienia w rejestrach urzędowych (zob. wyrok NSA z dnia 3 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 160/07, Lex nr 466152).
Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, zasadniczą wątpliwością mającą uzasadniać zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. jest brak ustaleń co do tego, czy szkoda w budynku Skarżącego było skutkiem przerwania (zniszczenia) rurociągu na działce o nr 4, czy też na działce nr 1. Okoliczność ta, w ocenie Kolegium, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wykraczającym poza ramy określone przez art. 136 k.p.a.
Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Otóż Kolegium w motywach wydanego rozstrzygnięcia nie kwestionuje ustaleń poczynionych na wcześniejszych etapach postępowania w tym, że rurociąg odprowadzający wody z terenu nieruchomości Skarżącego, tj. działki nr 2, spełniał swoją funkcję do chwili jego zniszczenia w wyniku robót wykonywanych przez S. S.A., która była w ówczesnym czasie właścicielem działki nr 1. Przyjmuje również, że uszkodzenia owego rurociągu dokonał wspomniany podmiot, co zresztą znajduje potwierdzenie w prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Kolegium przyznaje również, że nie budzi wątpliwości to, że [...] uszkodził w trakcie wspomnianych prac także fragment rurociągu przebiegającego przez działkę nr 4 (będącej własnością osób fizycznych). W świetle tych faktów Kolegium prezentuje pogląd, że podtopienie piwnic budynku Skarżącego jest następstwem przerwanie drożności rurociągu odprowadzającego wody z terenu działki nr 2.
Jak zasygnalizowano to już wcześniej, Kolegium widzi potrzebę przeprowadzenia dowodu, który wyjaśniłby, czy zalewanie piwnic budynku Skarżącego jest następstwem uszkodzenia rurociągu na działce nr 4, czy też na działce nr 1. Nadmienić należy, że rurociąg ten przebiega od działki Skarżącego o nr 2 poprzez działkę nr 4 w kierunku działki nr 1. Domniemywać zatem należy, że Kolegium dąży do stwierdzenia, czy fakt przerwania ciągłości rurociągu na działce nr 4 wyłącza odpowiedzialność właściciela działki w dalszym jego biegu.
Takie podejście należy zanegować. Otóż dywagacje w tym zakresie mogłyby mieć znaczenie w przypadku, gdyby zniszczenie (uszkodzenie) urządzenia do odprowadzania wód nastąpiło w różnym czasie. Tymczasem uszkodzenia rurociągu na działce nr 4, jak i na działce nr 1, dokonał ten sam podmiot, tj. S. S.A. Podkreślenia jednak wymaga przede wszystkim to, że przerwanie ciągłości rurociągu nastąpiło w trakcie tych samych prac prowadzonych w 2011 r. Zatem w takiej sytuacji (przy spełnieniu przesłanek z art. 29 ust. 3 u.p.w.) trudno rozważać potencjalną możliwość zwolnienia właściciela działki nr 1 z obowiązków wynikających z art. 29 ust. 3 u.p.w., gdy uszkodzenia (zniszczenia) rurociągu dokonał ten sam podmiot w ramach realizowanej inwestycji. Poczynić należy jednak zastrzeżenie, że Sąd nie przesądza tego, czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 29 ust. 3 u.p.w., gdyż nie jest to przedmiotem postępowania sądowego prowadzonego w trybie art. 64e p.p.s.a. Konkludując stwierdzić należy, że organ odwoławczy niezasadnie zakłada, że wskazana okoliczność wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznym zakresie. Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę Kolegium dokona ponownej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i wyda rozstrzygnięcie merytoryczne. Oczywiście, jeżeli zajdzie ku temu potrzeba uzupełni materiał dowodowy na zasadach określonych w art. 136 k.p.a.
Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w całości.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz J. Z. uiszczony od skargi wpis w kwocie 100 zł. Nie zasądzono natomiast zwrotu kosztów postępowania sądowego na rzecz Gminy G., gdyż nie został od niej pobrany wpis, a Gmina nie wykazała aby w związku ze sprawą poniosła innego rodzaju wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI