II SA/Gl 1667/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, uznając brak wystarczających dowodów na uzasadnienie zwolnienia.
Skarżący domagał się całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt swojej babci w domu pomocy społecznej, powołując się na brak relacji rodzinnych i trudną sytuację życiową. Organy administracji wielokrotnie odmawiały zwolnienia, wskazując na brak współpracy skarżącego i niewystarczające dowody potwierdzające uzasadnione okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że brak relacji rodzinnych nie został wystarczająco udowodniony orzeczeniem sądu, a decyzja organów była zgodna z prawem.
Sprawa dotyczyła skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt babci skarżącego w domu pomocy społecznej. Skarżący wielokrotnie składał wnioski o zwolnienie, argumentując brakiem relacji z babcią i trudną sytuacją życiową, w tym problemami z ojcem. Organy administracji konsekwentnie odmawiały zwolnienia, wskazując na brak współpracy skarżącego w dostarczaniu wymaganych dokumentów oraz brak dowodów potwierdzających uzasadnione okoliczności, o których mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając skargę, uznał ją za nieuzasadnioną. Sąd podkreślił, że decyzja o zwolnieniu z opłat ma charakter uznaniowy, a brak relacji rodzinnych powinien być potwierdzony orzeczeniem sądu powszechnego, czego skarżący nie przedstawił. Sąd podzielił stanowisko organów, że zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa, a wykładnia art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej była prawidłowa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, o ile brak tych relacji nie zostanie potwierdzony orzeczeniem sądu powszechnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że choć ustawa o pomocy społecznej przewiduje możliwość zwolnienia z opłat w przypadku uzasadnionych okoliczności, to brak więzi rodzinnych powinien być udokumentowany orzeczeniem sądu. Sam fakt braku kontaktu lub trudnych relacji, bez formalnego potwierdzenia, nie jest wystarczającą podstawą do zwolnienia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
u.p.s. art. 64
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 64a
Ustawa o pomocy społecznej
Pomocnicze
u.p.s. art. 61
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 8
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 11 § 2
Ustawa o pomocy społecznej
p.p.s.a. art. 1 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Argumenty
Odrzucone argumenty
Brak relacji rodzinnych między skarżącym a babcią jest wystarczającą podstawą do zwolnienia z opłat za DPS. Zasady współżycia społecznego powinny być uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie z opłat.
Godne uwagi sformułowania
organy pomocowe nie są także upoważnione do przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawach przekazanych do kompetencji innych instytucji. Decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Sąd nie może ocenić czy te fakty miały miejsce i jaka była ich rzeczywista przyczyna w sytuacji braku jakichkolwiek dowodów potwierdzających rzeczywisty brak relacji pomiędzy skarżącym i babcią. okoliczności osobiste dotyczące relacji pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w DPS a jego pensjonariuszem mogą być podstawą do zwolnienia z obowiązku ponoszenia tychże kosztów o ile nieprawidłowość tychże relacji potwierdzona zostanie orzeczeniem sądu powszechnego.
Skład orzekający
Beata Kalaga-Gajewska
przewodniczący
Edyta Kędzierska
członek
Krzysztof Nowak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, zwłaszcza w kontekście braku relacji rodzinnych i konieczności udokumentowania ich braku orzeczeniem sądu."
Ograniczenia: Decyzja ma charakter uznaniowy, a jej zastosowanie zależy od indywidualnych okoliczności sprawy i zebranego materiału dowodowego. Nacisk na formalne potwierdzenie braku relacji rodzinnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest formalne udokumentowanie sytuacji faktycznej w postępowaniu administracyjnym, nawet jeśli argumenty wydają się logiczne z punktu widzenia zasad współżycia społecznego.
“Czy brak kontaktu z babcią zwalnia z opłat za dom opieki? Sąd wyjaśnia, czego potrzebujesz.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1667/22 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2023-02-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-11-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący/ Edyta Kędzierska Krzysztof Nowak /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 1686/23 - Wyrok NSA z 2024-07-26 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 2268 art. 61, art.64, art.64a Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Dz.U. 2023 poz 259 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 2 września 2022 r. nr SKO.IV/424/915/2022 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Uzasadnienie Przedmiotem skargi M. L. (dalej: "strona" lub "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku - Białej (dalej: "Kolegium") z dnia 2 września 2022 r. nr SKO.IV/424/915/2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. (dalej: "organ" lub "organ I instancji") z dnia 20.07.2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babki własnej J. P. (dalej: "babci") w Domu Opieki "[...]" w B. (dalej: "DPS"). Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 17.02.202r. nr [...] organ I instancji ustalił odpłatność stronie za pobyt babci w DPS od 1 lutego 2020 r. do 31.03.2021 r. Ponadto organ I instancji decyzją z dnia 10.06.2021 r. nr PS.5033.25.21 zobowiązał stronę do zwrotu kwoty 9.024,30 zł ustalonej odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę W. w okresie od 01.02.2020 r. do 31.03.2021 r. za pobyt babci strony w DPS. Jak ustalił organ I instancji strona nie uregulowała należności w tym okresie, co spowodowało zastępcze ponoszenie opłat przez Gminę W. za osobę, która nie wywiązuje się z nałożonego obowiązku. Obie wskazane wyżej decyzje stały się ostateczne. W dniu 26.04.2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek, skierowany przez profesjonalnego pełnomocnika strony o całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS. Następnie po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia 13.07.2021 r. nr[...], organ I instancji odmówił stronie całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS. W uzasadnieniu organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających sytuację rodzinną tj. wyroku rozwodowego rodziców, wyroku pozbawiającego ojca władzy rodzicielskiej oraz potwierdzenie faktu nie alimentacji na jego rzecz ze strony ojca. Ponadto w trakcie wywiadu środowiskowego nie dysponował kompletem dokumentów niezbędnych do ustalenia sytuacji materialnej. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji wnioskodawca nie dostarczył potwierdzenia kosztów utrzymania jak również dokumentów potwierdzających sytuację rodzinną. W związku z tym organ I instancji uznał, że strona wykazała brak współpracy z pracownikiem socjalnym co stanowiło podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) - dalej jako "u.p.s.". Od tej decyzji strona wniosła odwołanie do Kolegium, które decyzją z dnia 13.09.2021 r. nr SKO.IV/424/3306/888/2021 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 02.12.2021 r. nr [...] organ I instancji ponownie odmówił stronie całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, ponieważ nie dostarczyła wymaganych dokumentów i tym samym uniemożliwiła ustalenie swojej sytuacji rodzinnej oraz rozpatrzenie możliwości zwolnienie z odpłatności za pobyt babci w DPS. Powyższa decyzja została ponownie zakwestionowana przez stronę, która wniosła odwołanie do Kolegium. Organ odwoławczy decyzją z dnia 26.01.2022 r. nr SKO.IV/424/33/2022 uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia 24.02.2022 r. nr [...] ponownie odmówił stronie całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, ponieważ do dnia wydania przedmiotowej decyzji nie dostarczyła zaświadczenia potwierdzającego wysokość i termin zaciągniętych pożyczek, a zatem organ nie miał możliwości dokonania dogłębnej analizy sytuacji materialno-bytowej strony. Od powyższej decyzji strona w dniu 23.03.2022 r. wniosła odwołanie do Kolegium, które decyzją z dnia 18.05.2022 r. nr SKO.IV/424/376/2022 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia 20.07.2022 r. nr [...] organ I instancji ponownie odmówił stronie całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że na podstawie uzyskanych od strony dokumentów ustalił, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, a głównym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z pracy. Organ precyzyjnie wskazał jak wyliczył dochód strony z uwzględnieniem zarówno wynagrodzenia za pracę jak i pobranego w lipcu 2021 r. kredytu gotówkowego na kwotę 25.154,33 zł. Dochód strony w lipcu 2021 r. wyniósł łącznie 4302,20 zł, w sierpniu 2021 r. - 4384,25 zł, , we wrześniu 2021 r. - 4324,15 zł, w październiku 2021 r. - 5279,19 zł, w listopadzie 2021 r. - 4620,77 zł, a w grudniu 2021 r. - 4479,97 zł, w styczniu 2022 r. - 4921,50 zł, w lutym 2022 r. - 5384,35 zł, w marcu 2022 r. - 4887,15 zł, w kwietniu 2022 r. - 4942,16 zł, a w maju 2022 r. - 5072,18 zł. Jak ustalił organ I instancji na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów, ponoszone przez nią miesięczne koszty utrzymania zamknęły się kwotą 1787,33 zł. W konsekwencji dokonanych ustaleń organ I instancji uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 64 i 64a u.p.s. i dlatego nie ma możliwości zwolnienia strony z odpłatności za pobyt babci w DPS. Od wskazanej wyżej decyzji organu I instancji strona ponownie wniosła odwołalnie do Kolegium. Decyzją z dnia z dnia 2 września 2022 r. Kolegium utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania. Przywołało regulacje dotyczące odpłatności za pobyt w DPS i warunków zwolnienia z ponoszenia takiej odpłatności tj. art. 61, art. 64, art. 64a u.p.s., rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz.1358) oraz regulacje dotyczące obowiązku alimentacyjnego wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Kolegium przywołało również regulację art. 8 u.p.s. dotyczącą ustalania dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. Następnie Kolegium omówiło szczegółowo zasady udzielania ulg i zwolnień wynikające z art. 64 i art. 64a u.p.s. Kolegium uzasadniając swoje stanowisko przywołało dodatkowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27.11.2019 r. sygn. akt I OSK 1861/19 i zawarte w nim stanowisko dotyczące braku uprawnienia organów do oceny stanu faktycznego w sprawie zwolnienia od opłaty za DPS pod kątem zasad współżycia społecznego, etyki czy moralności. Zgodnie z tym stanowiskiem organy pomocowe nie są także upoważnione do przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawach przekazanych do kompetencji innych instytucji. W konsekwencji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Kolegium uznało, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 64a u.p.s., ponieważ strona nie przedstawiła orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad nią, ani prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica - zaznaczając, iż takowych nie posiada. W ocenie Kolegium organ I instancji należycie ocenił sytuację ekonomiczną i możliwości finansowe strony. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że w sprawie brak jest uzasadnionych okoliczności, które mają wpływ na bieżącą sytuację materialną i zdrowotną strony, która uniemożliwiłaby jej ponoszenie odpłatności za pobyt babci w DPS. Kolegium wskazało, że pojęcie uzasadnionych okoliczności wymienione w treści art. 64 ust.2 u.p.s. nie zostało sprecyzowane. Kolegium odwołało się w tej kwestii do uzasadnienia wyroku NSA z dnia 28 grudnia 2021 r., I OSK 841/21. Zdaniem Kolegium organ I instancji należycie i obszernie wyjaśnił okoliczności z zakresu sytuacji osobistej strony, a następnie dokonał jej analizy z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w procedurze administracyjnej, a stanowisko należycie umotywował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Kolegium nie można organowi I instancji postawić zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 64 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie oraz błędną interpretację. W związku z powyższym wniósł o uchylenie "zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienie skarżącego w całości z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babki własnej Pani J. P. w Domu Opieki "[...]" w B." W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie kwestionuje okoliczności podanych przez organ, ale podnosi, iż ze względu na zasady współżycia społecznego oraz stan faktyczny przedmiotowej sprawy, jego wniosek o całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS jest uzasadniony. Opisał historię relacji ze swoim ojcem i podniósł, że ojciec jak i jego najbliższa rodzina nie utrzymywali żadnych kontaktów ze skarżącym oraz jego bratem. Ojciec notorycznie nadużywał alkoholu i zmarł w [...] r. jako osoba praktycznie bezdomna. Ojca nie przygarnęła nawet jego matka – babcia skarżącego. Skarżący wskazał, że pomimo tego, iż ojciec nie łożył na jego utrzymanie i w całości finansowała synów matka, nie wystąpił przeciwko swojej babci z powództwem o alimenty. Stwierdził ponadto, że babcia nigdy nie szukała kontaktu z wnukami i nie wie jak jego babcia wygląda. Babcia nie wspomagała również matki skarżącego w wychowaniu i opiece nad synami. W ocenie skarżącego, który przytoczył przykłady z orzecznictwa sądów administracyjnych brak relacji rodzinnych powinien go zwolnić z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki jego babci. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach). Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: "1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty." Z okoliczności sprawy i podnoszonej przez stronę w skardze argumentacji wynika, że przy rozstrzyganiu można ograniczyć się do rozważenia przesłanki wskazanej w pkt 2 wskazanego wyżej przepisu. Decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową Świadczy o tym użyte w przepisie sformułowanie "można zwolnić". W konsekwencji kontrola legalności decyzji jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Kontrolując legalność aktu, sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Należy jednak podkreślić, że organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Z uznaniem administracyjnym mamy do czynienia, gdy ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409). Przyjmuje się, że w przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także uwzględnia zasady celowości, sprawiedliwości oraz szczególne cechy stanu faktycznego (ibid., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (ibid., s. 417). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało wypracowanych szereg reguł dotyczących kontroli decyzji uznaniowej. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją RP oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreśla się znaczenie kontroli zgodności decyzji uznaniowej z art. 7 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasadą równości co do prawa. Zgodnie z powołanym art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. "Pojęcie interesu społecznego jest trudne do sprecyzowania. Przyjmuje się, że "interes społeczny" jest klauzulą generalną, tj. stanowi zwrot językowy będący częścią przepisu prawnego, służący uelastycznieniu tekstu aktu prawnego, który celowo jest niedookreślony, ma charakter oceniający oraz odsyła do kryteriów pozaprawnych (szerzej na temat klauzul generalnych zob. A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym, LEX 2013). Pojęcie to uzyskuje treść poprzez odniesienie do konkretnego przypadku. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony (zob. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1, poz. 57)." (P. Przybysz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 7.). W odniesieniu do interesu obywateli ustawodawca wprowadził obowiązek uwzględniania tylko tego, który jest "słuszny". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że nie można uznać, iż interes strony jest słuszny, jeżeli godzi on zarazem w interes społeczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 1995 r., SA/Wr 2744/94 - dostępny w bazie LEX nr 26845). Okoliczność, że ustawodawca dopuszcza również inne powody zwolnienia z opłaty nie uzasadniają stanowiska, że przesłanki te można określać dowolnie, w oderwaniu od istoty przesłanek zdefiniowanych przez ustawodawcę. Artykuł 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanej lub członków jej rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanej. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach całego społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2021 r. sygn. I OSK 841/21). Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że bezspornie w dacie wydania zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym funkcjonowała ostateczna decyzja ustalająca skarżącemu obowiązek ponoszenia opłat z tytułu pobytu jego babci w DPS. Zauważyć należy, że organy obu instancji wydając zaskarżone rozstrzygnięcia wskazały kryteria jakimi kierowały się przy odmowie uwzględnienia wniosku. Organy rozpatrzyły możliwość zwolnienia skarżącego z odpłatności zarówno na podstawie art. 64 jak i art. 64a u.p.s. Sam skarżący nie zakwestionował również decyzji organu I instancji co do obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt babci w DPS. Wszystkie wydane w tym przedmiocie decyzje organu I instancji uzyskały przymiot ostateczności. Nie zakwestionował również w skardze ustalenia przez organy pomocowe jego sytuacji życiowej i osiągniętych dochodów. Zdaniem skarżącego z uwagi na zasady współżycia społecznego organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art. 62 pkt 2 u.p.s. W ocenie Sądu powyższy zarzut jest nieuzasadniony. Z materiału dowodowego sprawy wynika, ale również i z treści skargi, że relacje rodzinne skarżącego z babcią nie miały miejsca, ponieważ jak napisał skarżący nie interesowała się losem jego i jego brata i nie wspierała jego matki w ich wychowaniu. W sytuacji braku jakichkolwiek dowodów potwierdzających rzeczywisty brak relacji pomiędzy skarżącym i babcią Sąd nie może ocenić czy te fakty miały miejsce i jaka była ich rzeczywista przyczyna. Skarżący składając wniosek o zwolnienie z opłat od początku postępowania stwarzał problemy organowi I instancji w ustaleniu jego rzeczywistej sytuacji życiowej i dochodowej. W ramach współdziałania z organem I instancji, w toku prowadzonych kilkakrotnie postępowań wyjaśniających, skarżący nie wskazał żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić, że pomiędzy nim a babcią nie było żadnych więzi rodzinnych. Z wypowiedzi skarżącego nie wynika jednak, że te relacje były złe i przybierały postać różnych działań negatywnych ze strony babci dokonywanych na szkodę skarżącego i jego najbliższej rodziny tj. matki i brata. Fakt trudnych relacji skarżącego z ojcem i jego nałóg nie miały bezpośredniego przełożenia na relacje z babcią. W ocenie składu orzekającego słusznie Kolegium powołało się w swoim uzasadnieniu na stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2019 r., I OSK 1861/19, LEX nr 2777919. Skład orzekający podziela pogląd zawarty w uzasadnieniu tego wyroku, "że okoliczności osobiste dotyczące relacji pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w DPS a jego pensjonariuszem mogą być podstawą do zwolnienia z obowiązku ponoszenia tychże kosztów o ile nieprawidłowość tychże relacji potwierdzona zostanie orzeczeniem sądu powszechnego." Skarżący takiego orzeczenia nie przedstawił i nie wskazał, że takowe istnieje. Wobec powyższego Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dał żadnych podstaw do stwierdzenia, że organy dopuściły się naruszenia prawa noszącego cechy istotności. Zastosowały również prawidłową wykładnię art. 64 pkt 2 u.p.s. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI