II SA/GL 1666/24

II SA/Gl 1666/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 1 ust. 3, art. 16
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 9, art. 64 par. 2, art. 140
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 października 2024 r. nr SKO-PSŚ/41.5/1824/2024/17252/ w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 30 października 2024 r., nr SKO-PSŚ/41.5/1824/2024/17252/ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta K. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 19 sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Organ I instancji odmówił przyznania M. D., reprezentowanemu przez D. D. (dalej "Skarżąca"), prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2023 r. do 30 listopada 2023 r. Decyzja z 19 sierpnia 2024 r. jest drugą decyzją Organu I instancji wydaną w rozpoznawanej sprawie, Kolegium bowiem decyzją z 24 kwietnia 2024 r. uchyliło wcześniejszą decyzję Prezydenta z 26 lutego 2024 r.
Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy art. 1 ust. 3 oraz art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 323; dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a.").
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (przepisy te miały zastosowanie do 31 sierpnia 2023 r.). D. i K. D. wraz z synem zamieszkują na terenie [...] od października 2020 r. K. D. do [...] lipca 2023 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu w Polsce.
Zgromadzone do tej pory dowody mające potwierdzać zamieszkanie w Polsce, tj. opinie Niepublicznej Szkoły Podstawowej, Szkoły Podstawowej nr [...], Zespołu Szkół nr [...] są dowodami datowanymi na 2015 i 2019 r. Kolejne dowody, tj. wydruki historii zdrowia z 10 października 2023 r. i 4 października 2022 r. dotyczące choroby dziecka nie potwierdzają, że konsultacje lekarskie odbywają się stacjonarnie, a za pośrednictwem systemów teleinformatycznych. Z akt wynika, że Skarżąca wraz z synem wyjechała do [...] już w październiku 2020 r., gdzie syn kontynuuje edukację. Okres pobytu rodziny w [...] nie nosi znamion pobytu krótkoterminowego, a jest zamieszkiwaniem. Uznano, że [...] stała się ośrodkiem życia codziennego rodziny Skarżącej, w którym skoncentrowane są jej plany życiowe.
W odwołaniu od decyzji Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, podniosła, że w sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co zostało potwierdzone informacją Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego z 5 października 2023 r., nr [...] odnoszącą się do świadczenia wychowawczego, przekazaną do Organu I instancji, a także przez Sąd Rejonowy wyrokiem [...]. Syn Skarżącej w [...] przebywa jedynie na czas określony (czas nauki), a jego centrum interesów życiowych są K.. Cała rodzina utrzymuje się z pracy w Polsce, gdzie małoletni wraca, pozostając pod opieką lekarzy.
Organ odwoławczy zaskarżoną obecnie decyzją orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że małoletni został zaliczony do osób niepełnosprawnych ze stopniem znacznym na mocy orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] r. Orzeczenie wydano do [...] 2029 r. Niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Ustalony stopień datuje się od [...]r.
Skarżąca nie spełnia wymogów formalnoprawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia bowiem wraz z dzieckiem nie zamieszkuje przez okres zasiłkowy w Polsce. Od 4 sierpnia 2023 r. żaden z członków rodziny nie podlega ubezpieczeniu społecznemu w Polsce. Zgodnie z pismem Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego z 19 sierpnia 2024 r. w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do 31 sierpnia 2023 r. Okresowe przebywanie w danej miejscowości nie może być podstawą do przyznania świadczenia.
Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, w skardze na decyzję Kolegium wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji. Wniosła o przyznanie oraz wypłatę prawa do zasiłku pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem. Wniosła także o zwrot kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) art. 1 ust. 3 u.ś.r. przez uznanie, że jej małoletni syn ma miejsce zamieszkania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy w [...] przebywa jedynie na czas określony, ucząc się, a jego centrum interesów życiowych stanowią K.;
2) art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny przez jego błędną wykładnię i pominięcie, że zamiar stałego pobytu towarzyszy jej małoletniemu synowi i jego rodzicom w odniesieniu do K., a nie [...], gdzie tylko czasowo przebywa, ucząc się i jednoznacznie planując powrót;
3) art. 7 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przez jego niezastosowanie i nieprzyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia pomimo braku uzyskiwania w [...] jakichkolwiek dochodów i świadczeń na małoletniego syna;
4) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanej decyzji, a to art. 8 § 1 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób zupełnie odbiegający od standardów rzetelnej procedury administracyjnej, budzącej zaufanie strony organu poprzez narzucanie Skarżącej jej miejsca zamieszkania, podczas gdy jasno wskazywała we wniosku, że adres w [...] jest tymczasowy, związany z nauką małoletniego w szkole, a źródło utrzymania rodziców małoletniego znajduje się w Polsce (D. sp. z o.o., gdzie wspólnikiem większościowym jest K. D., a członkami zarządu są Skarżąca i K. D.).
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podała argumenty na poparcie wniesionych zarzutów.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn zm., dalej "p.p.s.a.").
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to dotknięte jest uchybieniami w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie.
Stosownie do art. 127 § 1 k.p.a. prawo wniesienia odwołania przysługuje stronie postępowania. Oznacza to, że prawo wniesienia tego środka zaskarżenia przysługuje wyłącznie podmiotom, które były stronami postępowania administracyjnego prowadzonego w pierwszej instancji lub powinny być stronami tego postępowania, o ile uprawnienia tego przepisy nie przyznają innym podmiotom (np. prokuratorowi, organizacji społecznej uczestniczącej w postępowaniu).
Odwołanie powinno odpowiadać ogólnym wymaganiom przewidzianym w art. 63 k.p.a. dla podań. Odwołanie powinno m. in. zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, a wniesione na piśmie powinno być podpisane przez wnoszącego ten środek zaskarżenia. W przypadku braku spełnienia przez odwołanie wymogów formalnych organ odwoławczy zobowiązany jest - w myśl art. 64 § 2 k.p.a. - wezwać wnoszącego odwołanie do uzupełnienia braków formalnych, w terminie 7 dni, z pouczeniem o konsekwencji nie zastosowania się do wezwania. Przepis art. 64 § 2 k.p.a. wiąże bowiem również organ odwoławczy.
Pierwszym etapem postępowania odwoławczego przed organem odwoławczym jest badanie odwołania pod kątem spełnienia wymogów formalnych. Na tym etapie organ odwoławczy zobowiązany jest ocenić, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz, czy zostało wniesione w ustawowym terminie.
W dalszej kolejności należy wskazać, że sprawa ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą wnioskodawcy, tj. z osobą niepełnosprawną ubiegającą się o przyznanie tego zasiłku. Zasiłek ten przyznawany jest nie "na osobę" niepełnosprawną, lecz samej tej osobie, co wynika wprost z art. 16 ust. 2 i 3 u.ś.r. Nie zmienia tej reguły brzmienie przepisu art. 23 ust. 1 u.ś.r., który określa krąg osób potencjalnie uprawnionych do składania wniosków o świadczenia rodzinne. Przepis ten ma bowiem charakter regulacji ogólnej, dotyczącej wszystkich świadczeń rodzinnych. Wobec tego regulacja ta podlega każdorazowej konkretyzacji w powiązaniu z regulacją szczegółową dotyczącą danego, wnioskowanego świadczenia (w rozpoznawanej sprawie - zasiłku pielęgnacyjnego) oraz z okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy, z których będzie np. wynikać, czy osoba ubiegająca się o zasiłek może działać samodzielnie, czy przez przedstawiciela.
Wobec powyższego stroną postępowania o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest jeden z podmiotów, wymienionych w art. 16 ust. 2 u.ś.r., co oznacza iż może nim być także niepełnoletni, legitymujący się orzeczeniem o niepełnosprawności. W takiej sytuacji niepełnoletni reprezentowany jest w postępowaniu przez swojego przedstawiciela ustawowego, którym może być rodzic, opiekun lub kurator. Podkreślić należy, że osoby te jedynie reprezentują niepełnoletniego w postępowaniu o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, natomiast to niepełnoletni jest stroną tego postępowania i na jego rzecz wydawana jest decyzja w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego.
Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że stroną postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest małoletni M. D., który był reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego tj. Skarżącą. Organ I instancji prawidłowo wskazał adresata decyzji z 19 sierpnia 2024 r., tj. małoletniego syna Skarżącej, reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego w osobie Skarżącej.
Jak wynika z treści pisma z 18 września 2024 r. Skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika wniosła odwołanie od decyzji Organu I instancji. W aktach postępowania administracyjnego brak jest jednak pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżącą radcy prawnemu do działania w imieniu małoletniego syna Skarżącej. Nie wiadomo zatem, czy ustanowiony w sprawie pełnomocnik był upoważniony do działania w postępowaniu odwoławczym tylko w imieniu Skarżącej czy także w imieniu małoletniego, tj. strony postępowania. W odwołaniu pełnomocnik Skarżącej wskazał, że Skarżąca działa w imieniu własnym, jednakże wnosi o zmianę wadliwego w jej opinii rozstrzygnięcia Organu I instancji dotyczącego małoletniego i przyznanie wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego na syna.
Z uwagi na tak sformułowaną treść odwołania i brak stosownego dokumentu pełnomocnictwa, Organ odwoławczy miał obowiązek sprawdzenia formalnych wymogów odwołania, przy zastosowaniu trybu z art. 64 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy powinien zatem wezwać pełnomocnika Skarżącej do przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa, z którego wynikałoby upoważnienie do działania w imieniu małoletniego jako strony postępowania administracyjnego w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto powinien wezwać pełnomocnika Skarżącej do sprecyzowania czy Skarżąca wnosi odwołanie w imieniu małoletniego syna jako jego przedstawicielka ustawowa.
Pomimo zaistniałych braków formalnych odwołania, Kolegium nie wezwało Skarżącej do ich usunięcia. Kolegium rozpatrzyło merytorycznie wniesione odwołanie, a zaskarżoną decyzję skierowało do pełnomocnika Skarżącej.
Prowadzenie postępowania odwoławczego bez wezwania do usunięcia braków formalnych odwołania w postaci np. podpisu, pełnomocnictwa czy innych wymagań, względnie w sytuacji, gdy braki odwołania nie zostały uzupełnione, oznacza wadliwość postępowania i to w postaci kwalifikowanej. W takim przypadku mamy bowiem do czynienia z działaniem organu odwoławczego "z urzędu", co narusza zasadę skargowości (art. 127 § 1 k.p.a.) i stanowi o rażącym naruszeniu prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 maja 1994 r., SA/Gd 2365/93; 30 lipca 2019 r. II OSK 1893/18 – opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego należy uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 15, art. 64 § 2, art. 77 § 1 i art. 127 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stwierdzone uchybienie czyni przedwczesną ocenę zarzutów zawartych w skardze, a odnoszących się do meritum sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę, Organ odwoławczy powinien wyeliminować opisane wyżej uchybienie poprzez wezwanie pełnomocnika Skarżącej do usunięcia braków odwołania zgodnie z art. 64 § 2 w związku z art. 140 k.p.a. i ponownie dokonać formalnoprawnej kontroli dopuszczalności odwołania od decyzji Prezydenta z 19 sierpnia 2024 r.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z 134 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd, działając na podstawie art. 206 p.p.s.a., uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania obejmującego koszty zastępstwa procesowego. Sąd wziął bowiem pod uwagę, że zaskarżona decyzja została uznana za wadliwą z innych przyczyn niż podniesione w skardze.