II SA/Gl 1664/19

II SA/Gl 1664/19 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2020-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 640/21 - Wyrok NSA z 2023-07-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1111
art. 193 ust. 7a i 7 b
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Renata Siudyka, , Protokolant Specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2020 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności za pobyt w rodzinnej pieczy zastępczej oddala skargę.
Uzasadnienie
Starosta [...] decyzją z [...] r. w pkt 1 i 2 odmówił K. S. (dalej strona lub skarżący) umorzenia w całości należności za pobyt córki N. w pieczy zastępczej wraz z kwotą odsetek za zwłokę. W pkt. 3 i 4 tej decyzji umorzył ¼ należności za pobyt wskazanej córki w pieczy zastępczej oraz część odsetek za zwłokę. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie w części dotyczącej pkt 1 i 2 wyżej wymienionej decyzji. Wskazany organ wyższego stopnia decyzją z [...] r. uwzględnił w całości wniesione odwołanie i uchylił pkt 1 i 2 kwestionowanej decyzji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Starosta [...] decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 182 ust. 3 i art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 194 ustawy z 11 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1111) umorzył postępowanie administracyjne w zakresie umorzenia należności za pobyt córki strony w rodzinnej pieczy zastępczej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przybliżono stan faktyczny w sprawie i wskazano, że mocą decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. odmówiono stronie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w rodzinnej pieczy zastępczej od 1 kwietnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. Decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji ustalił dla strony opłatę za pobyt córki w rodzinnej pieczy zastępczej za wskazany okres. Organ pierwszej instancji pismem z [...] r. wystosował do strony upomnienie wzywające do uregulowania ciążących na stronie opłat. Strona pismem z 6 stycznia 2019 r. wystąpiła do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie w całości ciążących na niej opłat z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wniosek ten został przez stronę powtórzony pismem z
8 kwietnia 2019 r. W dalszej części uzasadnienia organ przywołał regulacje prawne dotyczące możliwości umorzenia ciążących opłat z tytułu pobytu córki w pieczy zastępczej. W następstwie przeprowadzonego postępowania decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji odniósł się do zgłoszonego wniosku. W dalszej kolejności organ wskazał, że strona w dniu 29 kwietnia 2019 r. dokonała wpłaty kwoty 7 728,82 zł na konto organu celem uregulowania ciążących na niej opłat z tytułu pobytu córki w pieczy zastępczej. Z uwagi na wniesione odwołanie od decyzji z [...] r. organ odwoławczy decyzją z [...] r. uchylił powyższą decyzję w pkt 1 i 2 oraz przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ pierwszej instancji ustalił, że strona uregulowała całą należność wynoszącą 7 566 zł i wpłaciła ją na konto bankowe organu pierwszej instancji. W tym stanie faktycznym organ ten stwierdził, że wyczerpana została przesłanka przewidziana treścią art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego bezprzedmiotowości postępowania, a to oznacza, że wystąpiła przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania administracyjnego.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. Decyzji tej zarzuciła rażące naruszenie prawa polegające na tym, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy i naruszył tym art. 7 i art. 77 § 1 Kodeku postępowania administracyjnego w związku z art. 105 § 1 tego aktu polegające na umorzeniu postępowania także w części, która już się zakończyła prawomocnym rozstrzygnięciem. Ponadto zdaniem odwołującego się organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że w odniesieniu do pkt 1 i 2 decyzji z [...] r. zachodzi przesłanka bezprzedmiotowości i pominął wskazania organu odwoławczego w tym zakresie. W ocenie odwołującego organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 przywołanego powyżej Kodeksu poprzez pominięcie istotnych okoliczności sprawy związanych z przyjętą przez ten organ specyficzną (odwróconą) kolejnością czynności w toku postępowania, a także pominięcie istotnej okoliczności związanej ze zmuszeniem strony do wpłacenia kwot z tytułu opłat - jeszcze przed doręczeniem decyzji w sprawie rozpoznania wniesionego przez niego wniosku. Zmuszenie to polegało na przesłaniu groźby uruchomienia postępowania egzekucyjnego i obciążenia strony jego kosztami. Zdaniem odwołującego organ dopuścił się naruszenia postanowień art. 105 powyższego Kodeksu poprzez błędne przyjęcie, że dokonanie przez stronę wpłat spowodowało "bezprzedmiotowość postępowania" i stanowiło przesłankę umorzenia postępowania administracyjnego. W ocenie odwołującego organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia postanowień art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy. Wskazał na naruszenie postanowień art. 8 tego Kodeksu poprzez nałożenie na niego obowiązku ponoszenia opłat, a nie uwzględnia w nich matki wspólnych dzieci. Podniósł naruszenie zasady równego traktowania obywateli poprzez brak wskazania prawidłowej podstawy prawnej i pouczenia o przysługujących mu prawach. W odwołaniu tym wystąpił o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania rozwinięto argumentację przemawiającą za uwzględnieniem odwołania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z
[...] r. i umorzyło postępowanie administracyjne w sprawie umorzenia pozostałej kwoty należności za pobyt córki N. w pieczy zastępczej w wysokości
5 674,50 zł i odsetek 131,99 zł. W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania ze szczególnym uwzględnieniem treści decyzji organu pierwszej instancji oraz argumentacji zamieszczonej w odwołaniu od wskazanej decyzji.
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przybliżył regulacje dotyczące ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a następnie przywołał stan faktyczny występujący w rozpoznawanej sprawie. W następstwie przeprowadzonej analizy organ ten podzielił w całości zarzuty stawiane przez odwołującego się i uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i wydał rozstrzygnięcie merytoryczne, mocą którego umorzył postępowanie administracyjne w zakresie pozostałej kwoty opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej w kwocie
5 674,50 zł i odsetek 131,99 zł. W dalszej części uzasadnienia organ ten wskazał, że strona w dniu
[...] r. uiściła ciążący na niej obowiązek wniesienia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej, tym samym wyczerpana została przesłanka bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, która ujawniła się dopiero po wszczęciu stosownego postępowania administracyjnego. W ocenie organu odwoławczego brak jest sprawy administracyjnej, która mogłaby stanowić przedmiot takiego postępowania. W konkluzji swojego stanowiska organ odwoławczy potwierdził stanowisko organu pierwszej instancji, że dokonanie wpłaty na konto organu pierwszej instancji spowodowało, że ciążąca na stronie należność wygasła, a tym samym przedmiot spornego postępowania.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzuciła jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności błędne odtworzenie sekwencji wydarzeń i błędne przyjęcie, że wpłata wniesiona przez stronę była dobrowolna, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej oceny prawnej polegającej na uznaniu, że wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej umorzenia pozostałej kwoty należności z tytułu pobytu córki w pieczy zastępczej. Uchybienie to doprowadziło do błędnego uznania, że organ pierwszej instancji zasadnie nie przeprowadził żadnych ustaleń dotyczących meritum sprawy czym naruszył treść art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto podniesiono, że organ pierwszej instancji z naruszeniem prawa nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Wymienione uchybienia doprowadziły do naruszenia postanowień art. 8 powyższego Kodeksu zawierającego zasadę zaufania obywateli do organów państwa a także postanowień art. 2 Konstytucji RP i zasadę państwa prawa. Skarżący wystąpił o uchylenie decyzji organów administracji i o przekazanie sprawy do ponownego jej rozpatrzenia. W motywach skargi rozwinięto argumentacje przemawiającą za jej uwzględnieniem. Wskazano przy tym, że organ odwoławczy częściowo uchylił uchybienia występujące w decyzji organu pierwszej instancji, jednakże wskazane rozstrzygnięcie nie doprowadziło do rezultatu, który w ocenie skarżącego byłby zgodny z obowiązującymi regulacjami prawnymi. W szczególności przywołany organ nie zbadał kwestii dobrowolności uiszczenia przez niego opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej. Ułomności postępowania w tym zakresie skutkują wadliwością prowadzonego postępowania i wydanej w sprawie decyzji administracyjnej. W ocenie skarżącego organ administracji nie rozpatrzył w całości wniosku o umorzenie ciążących na stronie opłat z tytułu pobytu córki w pieczy zastępczej. W skardze zamieszczono szereg tabel ilustrujących działania organów administracji jak i czynności podejmowane przez skarżącego, a także przybliżono złą sytuację zdrowotną skarżącego przywołując na tę okoliczność liczne zaświadczenia lekarskie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Pismem z 4 marca 2020 r. skarżący poinformował tutejszy Sąd o złożeniu wniosku o wznowienie postępowania, który postanowieniem z [...] r. wydanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie został uwzględniony, a postanowieniem tegoż organu z [...] r. postępowanie to zostało zawieszone. Nową okolicznością uzasadniającą wznowienie postępowania uznano wyrok Sądu Rejonowego dla W. z [...] r. o zaliczeniu strony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe od [...] r. Ponadto w piśmie tym skarżący podtrzymał wszystkie zarzuty kierowane pod adresem kwestionowanej decyzji.
Pismem z 4 maja 2020 r. skarżący uzupełnił swoją skargę wniesioną do tutejszego Sądu. Do pisma tego dołączył postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z [...] r. o utrzymaniu w mocy postanowienia tegoż organu z [...] r. i zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie wznowionego postępowania dotyczącego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z [...] r., dotyczącego uchylenia decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia pozostałej kwoty należności za pobyt córki N. w pieczy zastępczej w wysokości 5 674,50 zł i odsetek 131,99 zł.
W przywołanym piśmie skarżący podtrzymał wniesioną skargę oraz przywołał nowe okoliczności, które w jego ocenie rzutują na ocenę prawidłowości działań podejmowanych przez organy administracji publicznej w zakresie rozpoznania jego wniosku o umorzenie należności za pobyt córki w pieczy zastępczej.
W trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem skarżący złożył pismo procesowe łącznie z załącznikami. Pierwszy załącznik dotyczy wniosku skarżącego skierowanego do organu nadzoru o weryfikację uchwały normującej zasady umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej i instytucjonalnej pieczy zastępczej.
W drugim załączniku zawarto wykaz rozstrzygnięć organu pierwszej instancji uchylanych przez organ odwoławczy. W kolejnym załączniku odniesiono się do złożonego wniosku o wyjaśnienie wątpliwości dotyczących wyroku tutejszego Sądu. W kolejnym załączniku zamieszczono wniosek o wyłączenie od wydawania decyzji administracyjnych zastępcy dyrektora organu pierwszej instancji. W ostatnim załączniku zamieszczono kopię wniosku skierowanego do tutejszego Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) nie wykazała, aby decyzja ta naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie niniejszych rozważań odnieść należy się do kluczowego zagadnienia, a mianowicie tego, czy w realiach rozpoznawanej sprawy możliwe jest orzekanie czy też oczekiwanie na rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego. Stosownie do postanowień art. 56 wyżej wymienionej ustawy w razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu. W rozpoznawanej sprawie skarga została sporządzona 7 listopada 2019 r. i do organu administracji wpłynęła
12 listopada 2019 r., natomiast jak wynika z pism skarżącego wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją SKO w Częstochowie z [...] r. został złożony 22 grudnia 2019 r., a zatem już po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego. Zestawienie dat pozwala w sposób jednoznaczny stwierdzić, że skarga do sądu administracyjnego została złożona wcześniej niż wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego, a to oznacza, że przywołany powyżej art. 56 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania i sprawa podlega rozpoznaniu.
Rozpoznanie wniesionej skargi wymaga odniesienia się do stanu faktycznego w sprawie, jak również do przywołania stosownych regulacji prawnych. Stan faktyczny w sprawie w ocenie składu orzekającego jest stosunkowo czytelny. Punktem wyjścia jest fakt, że córka skarżącego znajduje się w pieczy zastępczej i skarżący nie podejmuje działań zmierzających do jej samodzielnego wychowywania i przejęcia odpowiedzialności z tym związanej. Umieszczenie córki w pieczy zastępczej skutkuje niezbędnością ponoszenia przez rodziców odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Obowiązek ponoszenia tej odpłatności wynika z postanowień art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, a zgodnie z treścią ust. 1a tego przepisu odpłatność ta ponoszona jest od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Odpłatność ta jest solidarna, a wynika to z postanowień art. 193 ust. 2 tej ustawy.
Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zwrócić skarżącemu uwagę, że w ramach rozpoznawanej sprawy przedmiotem kontroli Sądu jest wyłącznie decyzja umarzająca postępowanie administracyjne w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie ciążących na nim odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej w części odnoszącej się do pkt 1 i 2 decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. Oznacza to, że przedmiotem kontroli nie są decyzje organów administracji publicznej, mocą których odmawiano odstępowania od ustalenia takiej opłaty, jak również decyzje ustalające taką odpłatność. Zakres sądowej kontroli wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia organów administracji publicznej z [...] r. Okoliczność ta posiada istotne znaczenie w kontekście zgłaszanych przez skarżącego zarzutów, jak również przedkładanych załączników do pisma z
11 września 2020 r. W tym miejscu przyjdzie stwierdzić, że załączniki do przywołanego powyżej pisma nie są związane z przedmiotem rozpoznawanej sprawy i nie pływają na ocenę prawidłowości poddanej kontroli decyzji.
Jak wynika z pisma organu pierwszej instancji z [...] r. skierowanego do skarżącego, decyzją z [...] r. odmówiono odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej od 1 kwietnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r., natomiast decyzją z [...] r. organ ten ustalił opłatę za pobyt córki skarżącego w pieczy zastępczej.
Pismem z 6 stycznia 2019 r. skarżący wystąpił do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie opłat, które zostały na niego nałożone z uwagi na pobyt córki w pieczy zastępczej za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. w kwocie
660 zł i od 1 czerwca 2018 r. do 28 lutego 2019 r. w łącznej wysokości 694 zł. Wskazany wniosek został uzupełniony pismem skarżącego z 8 kwietnia 2019 r. Przywołanymi pismami skarżący uruchomił autonomiczne postępowanie zmierzające do umorzenia ciążących na nim obowiązków, a wynikających z przywołanej powyżej decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. Następstwem przedmiotowych pism stało się wydanie przez organu pierwszej instancji decyzji z
[...] r., mocą której organ ten częściowo uwzględnił wniosek skarżącego i umorzył część ciążących na nim obowiązków związanych z ponoszeniem opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej. Skarżący był niezadowolony z tej części decyzji z
[...] r., mocą której odmówiono mu umorzenia ciążących obowiązków i we wskazanym zakresie wniósł odwołanie do organu wyższego stopnia. Równocześnie z tym postępowaniem uruchomione zostało postępowanie zmierzające do wyegzekwowania ciążących na skarżącym obowiązków. Postępowanie to miało swoje umocowanie w treści art. 193 ust. 7a i 7b ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej. W ramach tego postępowania skierowane zostało do skarżącego upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślić należy, że jest to pierwszy element tego postępowania warunkujący skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego w administracji. Upomnienie takie kierowane jest do wierzyciela po upływie terminu na realizację ciążącego na nim obowiązku. W następstwie otrzymanego wezwania skarżący [...] r. wpłacił na konto organu administracji ciążącą na nim kwotę opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej. Organ odwoławczy po wpłynięciu do niego odwołania od decyzji z
[...] r. decyzją z [...] r. uchylił w decyzję organu pierwszej instancji w pkt 1 i 2 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w tym zakresie. Po otrzymaniu wskazanej decyzji organ pierwszej instancji decyzją z [...] r. umorzył postępowanie administracyjne w zakresie należności za pobyt córki skarżącego w pieczy zastępczej. W następstwie wniesionego odwołania organ odwoławczy zaskarżoną decyzją z [...] r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł co do istoty, a mianowicie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie umorzenia pozostałej kwoty należności za pobyt córki skarżącego w pieczy zastępczej.
Przedstawiony powyżej stan faktyczny oddaje istotę prowadzonego postępowania i jest wolny od dodatkowych elementów, które tylko przyczyniają się do tego, że staje się mniej czytelny i spójny. W tym miejscu zauważyć należy, że dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji nie mają znaczenia fakty, które pojawiły się po jej wydaniu, a odgrywające według skarżącego istotną rolę w rozpoznawanej sprawie. W szczególności chodzi tu o wyrok sądu powszechnego, mocą którego skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W ocenie składu orzekającego okoliczność ta posiada znaczenie dla postępowań dotyczących wniosku skarżącego o umorzenie ciążących na nim obowiązków, jednakże dla rozpoznawanej sprawy wyrok ten takiego znaczenia nie posiada. Stwierdzenie takie wynika z tego, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie można już mówić o bycie prawnym postępowania administracyjnego zmierzającego do umorzenia ciążących na skarżącym obowiązków ponoszenia odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej w sytuacji, gdy opłaty te zostały uiszczone.
Przed wypowiedzeniem się co do stawianych kwestionowanej decyzji przez skarżącego zarzutów rozważyć należy inną kwestię, która w niniejszej sprawie odgrywa kluczową rolę, a mianowicie jaki jest skutek uiszczenia przez skarżącego opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej. Jak zostało to już powyżej zasygnalizowane opłaty te mają umocowanie w ustawie o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, a organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej wydanej w następstwie przeprowadzonego stosownego postępowania administracyjnego określa wysokość tych opłat. Jak już było to podniesione z uwagi na wcześniejszy wniosek skarżącego o odstąpienie od ustalenia takiej opłaty, decyzja o ustaleniu tej opłaty ustalona została decyzją z [...] r. i skarżący obowiązany był w każdym kolejnym miesiącu uiszczać tę opłatę z wcześniejszym uregulowaniem zaległości za okres od 1 kwietnia 2018 r. Jak wynika to z akt administracyjnych, skarżący ciążącego na nim obowiązku nie wykonywał, lecz generował kolejne postępowania zmierzające do uwolnienia go od tego obowiązku. Spowodowało to, że w tym samym okresie czasu prowadzone były dwa autonomiczne postępowania przez organ pierwszej instancji, a mianowicie uruchomiono pierwsze czynności w ramach postępowania egzekucyjnego zmierzające do wyegzekwowania ciążącego na skarżącym obowiązku i w tym zakresie skierowane zostało do niego upomnienie, które otwiera możliwość uruchomienia postępowania egzekucyjnego. Obok tego postępowania organ pierwszej instancji prowadził drugie postępowanie zainicjonowane wnioskiem skarżącego z 6 stycznia 2019 r. i powtórzonym 8 kwietnia 2019 r. o umorzenie ciążących na nim obowiązków w zakresie opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej. Byt prawny postępowania zmierzającego do rozpoznania wniosków skarżącego występuje wyłącznie wówczas, gdy skarżący był zobowiązany do uiszczenia stosownej opłaty, ponieważ tylko wówczas można mówić o umorzeniu ciążących na nim obowiązków. Z chwilą uiszczenia stosownych opłat, co w niniejszej sprawie nastąpiło z dniem [...] r. (w tym zakresie występują trzy daty, które ilustrują czynności skarżącego i działania organu administracji, przy czym nie jest spornym że [...] r. przedmiotowe środki znajdowały się na koncie organu pierwszej instancji). Jak było to już sygnalizowane skarżący począwszy od września 2018 r. obowiązany był uiszczać te środki, jednakże tego nie uczynił i dokonał tego dopiero w przywołanym okresie końca [...] r. Tym samym z chwilą wniesienia tych opłat zrealizowany został przez skarżącego ciążący na nim obowiązek. W swoich pismach skarżący utrzymuje, że uczynił to pod przymusem, a zatem działanie jego nie miało charakteru dobrowolnego. Stanowisko prezentowane przez skarżącego nie może być uwzględnione, ponieważ we wskazanym zakresie nie można mówić o dobrowolności lub przymusowości. Wynika to z tego, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wynika wprost z ustawy i doznaje konkretyzacji w decyzji administracyjnej. Osoba zobowiązana może to uczynić samodzielnie lub też środki takie będą uzyskane przez organ administracji w następstwie wykorzystania stosownego postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście można uznać, że wszystkie opłaty uiszczone bez uruchamiania postępowania egzekucyjnego uiszczane są dobrowolnie, natomiast wszystkie opłaty pokrywane w następstwie wykorzystania instrumentów przewidzianych postępowaniem egzekucyjnym określić można jako przymusowe. W rozpoznawanej sprawie skarżący uiścił ciążące na nim opłaty po otrzymaniu upomnienia ze strony organu administracji publicznej informującego o możliwości uruchomienia postępowania egzekucyjnego. Jak zostało to zaznaczone, upomnienie to jeszcze nie jest elementem postępowania egzekucyjnego, lecz elementem sygnalizacji, że takie postępowanie zostanie uruchomione. Skoro skarżący po otrzymaniu wskazanego upomnienia unormował ciążące na nim opłaty tym samym dopełnił ciążący na nim obowiązek. Działanie takie należy traktować w analogiczny sposób jakby skarżący w każdym miesiącu uiszczał ciążącą na nim opłatę. W konsekwencji oznacza to, że ciążący na nim obowiązek został zrealizowany, a tym samym prowadzenie postępowania zmierzającego do umorzenia takich opłat utraciło podstawę faktyczną, ponieważ opłaty, które leżały u podstaw podejmowanych działań zostały uiszczone a obowiązek zrealizowany.
Po przedstawieniu zagadnień związanych z obowiązkiem ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, rozważyć należy kwestie procesowe. Stosownie do postanowień art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w części lub w całości. Bezprzedmiotowość postępowania może mieć podstawy podmiotowe lub przedmiotowe. W pierwszym przypadku postępowanie jest bezprzedmiotowe, ponieważ brak jest strony tego postępowania, a w drugiej sytuacji odpada jego przedmiot, czyli dalsze prowadzenie postępowania zmierzającego do rozpoznania zgłoszonego żądania nie jest zasadne, ponieważ żądanie to nie może w drodze danego postępowania zostać uwzględnione z uwagi na zaistniałe okoliczności faktyczne danej sprawy. Na marginesie można zauważyć, że pierwsza decyzja organu odwoławczego z [...] r. uchylająca decyzję organu pierwszej instancji w zakresie pkt 1 i 2 decyzji z [...] r. i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia obarczona jest istotną wadą, ponieważ organ odwoławczy wydał decyzję kasacyjną w postaci przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji, gdy winien uchylić pkt 1 i 2 powyższej decyzji i umorzyć postępowanie administracyjne w zakresie umorzenia, pozostałych ciążących na skarżącym należności z tytułu pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Wskazana tu ułomność została skorygowana dopiero zaskarżoną decyzją, a tym samym organ odwoławczy doprowadził powadzone postępowanie administracyjne do zakończenia odpowiadającego postanowieniom Kodeksu postępowania administracyjnego.
W świetle powyższego dostrzegana tu wada decyzji z [...] r. nie rzutuje już na prawidłowość kontrolowanej decyzji.
Przedstawione powyżej rozważania pozwalają uznać, że organ odwoławczy mocą zaskarżonej decyzji zasadnie uchylił faktycznie wadliwą decyzję organu pierwszej instancji z [...] r. i orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia pozostałej kwoty należności za pobyt córki N. w pieczy zastępczej w wysokości 5 674,50 zł i odsetek 131,99 zł. Uiszczenie przez skarżącego z końcem [...] r. opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej posiada taki skutek, że dalsze prowadzenie postępowania dotyczącego złożonego przez niego wniosku o umorzenie ciążących na nim opłat stało się bezprzedmiotowe, a tym samym wyczerpana została przesłanka umorzenia wszczętego postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ odwoławczy w sposób prawidłowy z jednej strony wyeliminował z obrotu prawnego wadliwą decyzję organu pierwszej instancji i prawidłowo umorzył prowadzone postępowanie administracyjne.
Powyższe rozważania pozwalają uznać, że zarzuty skarżącego formułowane w skardze oraz w poszczególnych pismach są bezzasadne. Skarżący zarzuca organom administracji naruszenie postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem w jego ocenie organy administracji publicznej nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Z takim zarzutem nie można się zgodzić, ponieważ w rozpoznawanej sprawie kluczową funkcję pełni informacja o wpłynięciu środków na konto organu pierwszej instancji, która skutkuje wystąpieniem przesłanki bezprzedmiotowości postępowania i umorzenia prowadzonego postępowania administracyjnego. Odnośnie dobrowolności uiszczenia opłaty tutejszy Sąd się już powyżej wypowiadał i uznał, że w niniejszej sprawie o braku dobrowolności nie można mówić. W kontekście poczynionych ustaleń nie można mówić o tym, że organy nie przeprowadziły żadnych ustaleń co do meritum sprawy, ponieważ istotą niniejszego postępowania, po uiszczeniu opłat jest podjęcie rozstrzygnięcia o charakterze procesowym, mocą którego zakończone zostanie wszczęte postępowanie administracyjne.
Skarżący zarzuca organom administracji naruszenie postanowień art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzut ten w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie uznać należy na chybiony. W ramach przedmiotowego postępowania skarżący miał możność wypowiadania się i uczestniczenia we wszystkich czynnościach podejmowanych przez organy administracji publicznej. Podkreślić należy, że wszystkie okoliczności, które miały kluczowe znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia były stronie znane i przez nią dokonywane. Tym samym podnoszony zarzut nie mógł zostać uwzględniony.
W skardze skarżący wskazuje na naruszenie postanowień art. 8 przywoływanego Kodeksu oraz art. 2 Konstytucji RP i zasady demokratycznego państwa prawa. Stawiane przez skarżącego zarzuty nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a organy administracji podejmowały rozstrzygnięcia stosownie do zmieniającego się stanu faktycznego. Występujące ułomności w działaniu organu pierwszej instancji zostały skorygowane przez organ odwoławczy, a to oznacza, że nie została naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz tym bardziej nie został naruszony art. 8 przywoływanego Kodeksu. Brak jest również podstaw dla uznania naruszenia zasady demokratycznego państwa prawa, skoro skład orzekający nie dostrzegł w kontrolowanej decyzji takich uchybień, które uzasadniałyby przyjęcie takiego stanowiska.
Przyjdzie podkreślić, że dołączone do akt sprawy pismo z 11 września 2020 r. wraz załącznikami, wbrew oczekiwaniom skarżącego, nie mogło wpłynąć na ocenę prawidłowości kwestionowanej decyzji. Ocena prawidłowości uchwały wskazanej w załączniku nr 1 nie ma wpływu na podjęcie kontrolowanej decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowe. Postanowienia tej uchwały posiadałyby znaczenie dla oceny trafności decyzji o odstąpieniu od ustalenia odpłatności, jak również dla decyzji o umorzeniu lub rozłożeniu na raty ciążącej na stronie opłaty. Z chwilą uiszczenia ciążących na stronie opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej znaczenie tej uchwały znika. Także pozostałe załączniki nie wpływają na ocenę prawidłowości poddanej kontroli decyzji.
Skoro zaskarżona decyzja organu odwoławczego nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi należało, stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.
mr