II SA/Gl 166/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-04-20
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościwywłaszczenieodszkodowanieumowa sprzedażysąd administracyjnygospodarka nieruchomościamicel publicznycena nabycia

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą ustalenia odszkodowania za nieruchomość nabytą przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej, uznając brak podstaw do zastosowania przepisów o odszkodowaniu za wywłaszczenie.

Skarżący domagali się ustalenia odszkodowania za nieruchomość nabytą przez Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży z 1980 r., twierdząc, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Organy administracji oraz Sąd uznały, że skoro nieruchomość została nabyta w drodze umowy cywilnoprawnej za ustaloną cenę, a nie w drodze decyzji wywłaszczeniowej, brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Roszczenia z tytułu takiej umowy podlegają właściwości sądów powszechnych.

Sprawa dotyczyła skargi K. B. i innych na decyzję Wojewody Śląskiego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. odmawiającą ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w B., nabytą przez Skarb Państwa aktem notarialnym z 1980 r. Skarżący argumentowali, że odszkodowanie powinno zostać im przyznane, ponieważ cel, w jakim nieruchomość została nabyta (budowa osiedla i ulicy), nie został zrealizowany, a wywłaszczenie było niedopuszczalne. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznali jednak, że nabycie nieruchomości nastąpiło w drodze umowy cywilnoprawnej, za którą poprzedni właściciele otrzymali ustaloną cenę. W związku z tym, brak jest podstaw do zastosowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących ustalania odszkodowania w trybie administracyjnym, w szczególności art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Sąd podkreślił, że roszczenia wynikające z umowy cywilnoprawnej podlegają właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych. W konsekwencji, skargę oddalono.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, w przypadku nabycia nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej, za którą wypłacono ustaloną cenę, brak jest podstaw do zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w celu ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym. Roszczenia z takiej umowy podlegają właściwości sądów powszechnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skoro nieruchomość została nabyta w drodze odpłatnej czynności cywilnoprawnej, a odszkodowanie (cena nabycia) zostało ustalone i wypłacone, to nie zachodzą przesłanki do wszczęcia postępowania administracyjnego w celu ustalenia odszkodowania na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sprawy te należą do właściwości sądów cywilnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Nie ma zastosowania, gdy odszkodowanie zostało ustalone i wypłacone w formie ceny nabycia w umowie cywilnoprawnej.

Pomocnicze

u.g.n. art. 128 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 216 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 3

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 6 § ust. 1 i 2

Konstytucja RP art. 21 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w drodze umowy cywilnoprawnej, za którą wypłacono ustaloną cenę, co wyłącza możliwość ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Roszczenia wynikające z umowy cywilnoprawnej podlegają właściwości sądów powszechnych. Sąd administracyjny nie jest właściwy do badania zarzutów dotyczących niedopuszczalności wywłaszczenia dokonanego na podstawie aktu notarialnego.

Odrzucone argumenty

Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, co uzasadnia przyznanie odszkodowania. Wywłaszczenie było niedopuszczalne, co uzasadnia przyznanie odszkodowania niezależnie od trybu jego wypłaty. Organ powinien jednoznacznie wskazać, czy kwestia odszkodowania powinna być rozpatrywana merytorycznie przez organy administracji, czy w drodze postępowania cywilnego.

Godne uwagi sformułowania

regulacji prawnych zawartych w u.g.n., dotyczących odszkodowania należnego z tytułu wywłaszczenia, nie można odnosić do przypadków, w których odjęcie własności nieruchomości nastąpiło w formie odpłatnej czynności cywilnoprawnej, a przysługujące stronie odszkodowanie, zostało ustalone i wypłacone w postaci ceny nabycia. Zawarta przez strony umowa cywilna podlega regulacji przepisów prawa cywilnego, a roszczenia z niej wynikające podlegają właściwości sądu powszechnego, za wyjątkiem roszczeń o zwrot nieruchomości. ani Prezydent ani Wojewoda nie mają uprawnień do badania zarzutu dotyczącego niedopuszczalności wywłaszczenia dokonanego na podstawie aktu notarialnego.

Skład orzekający

Renata Siudyka

przewodniczący sprawozdawca

Tomasz Dziuk

członek

Edyta Kędzierska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie, że nabycie nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej, nawet jeśli było związane z realizacją celu publicznego, wyłącza możliwość dochodzenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a sprawy te należą do właściwości sądów powszechnych."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy nieruchomość została nabyta w drodze umowy cywilnoprawnej, a nie decyzji wywłaszczeniowej. Nie dotyczy roszczeń o zwrot nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważną granicę między jurysdykcją sądów administracyjnych a cywilnych w kontekście nieruchomości nabywanych na cele publiczne. Jest to istotne dla prawników zajmujących się prawem nieruchomości i administracyjnym.

Nieruchomość kupiona przez państwo za cenę z operatu – czy można potem żądać wyższego odszkodowania w sądzie administracyjnym?

Dane finansowe

WPS: 6 408 342 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 166/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-04-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-02-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Edyta Kędzierska
Renata Siudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 129 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant referent - stażysta Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K. B., M. B., T. B., C. K. i S. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 15 grudnia 2022 r. nr NWXIV.7581.2.41.2022 w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda Śląski decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. nr NWXIV.7581.2.41.2022
działając m.in. na podstawie art. 9a w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899, ze zm. - dalej zwanej "u.g.n."), po rozpatrzeniu odwołania K.B., działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik T.B., M.B., C.K. i S.K., od decyzji Prezydenta Miasta B. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej (dalej zwanego Prezydentem lub organem I instancji) z dnia 2 listopada 2022 r. nr [...] o odmowie ustalenia na rzecz odwołujących odszkodowania za nieruchomość położoną w B. (obrębie [...]), oznaczoną dawniej jako pgr [...] o powierzchni 3,0500 ha, aktualnie stanowiącej części działek: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Niniejsza decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Organ I instancji ustalił, że aktem notarialnym rep. [...] z dnia [...] r. K. i S.K. sprzedali Skarbowi Państwa nieruchomość położoną w B., oznaczoną jako działka [...] o powierzchni 3,0500 ha, za kwotę 6.408.342,00 zł. Umowa ta zawarta została w związku z dwoma decyzjami Urzędu Miejskiego w B. Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia 9 lipca 1980 r. nr [...] i z dnia [...] r. nr [...] zatwierdzającymi plany realizacyjne budowy osiedla "T." oraz ulicy "[...]".
Wnioskiem z 15 marca 2022 r., doprecyzowanym i uzupełnionym pismami z dnia 17 maja i 7 lipca 2022 r., K.B., działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik T.B., M.B., C.K. i S.K. , zwróciła się o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w B., oznaczoną dawniej jako pgr [...] o powierzchni 3,0500 ha.
Zgodnie z aktami poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] r. rep. [...] i rep. [...] spadkobierczyniami K. i S.K. są wnioskodawczynie.
Po rozpatrzeniu wniosku Prezydent, decyzją z dnia 2 listopada 2022 r. nr [...], odmówił ustalenia na rzecz wnioskodawczyń odszkodowania za ww. nieruchomość.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że działka pgr [...] została nabyta przez Skarb Państwa od ówczesnych właścicieli, na podstawie umowy sprzedaży zawartej dnia [...] r. za cenę, która została ustalona na podstawie operatu szacunkowego. W toku postępowania ustalono, że aktem notarialnym sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w B. przed notariuszem T.M. w dniu [...] r. Rep. [...] małżonkowie S.K. i K.K. sprzedali Skarbowi Państwa nieruchomość ozn. jako pgr [...] o pow. 3,0500 ha wraz ze składnikiem roślinnym za cenę 6.408.342 zł, w tym składnik roślinny 39.942 zł. Umowa sprzedaży w § 4 stanowiła, iż Skarb Państwa przedmiot umowy kupuje za podane ceny stwierdzając, że: "ceny ustalone na podstawie operatów szacunkowych opartych wraz z aneksami na aktualnie obowiązujących cennikach i sporządzonych przez rzeczoznawców z listy Wojewody [...] (...), nie są wyższe od odszkodowania, należnego w przypadku wywłaszczenia przedmiotów umowy". Dokumenty nabywca sprawdził pod względem merytorycznym i rachunkowym. Zgodnie z umową nieruchomość była niezbędna dla potrzeb Rejonowej Dyrekcji R. w B. w związku z realizacją zatwierdzonych planów budowy osiedla "T." oraz ulicy "[...]", stosownie do decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska powyższego Urzędu z dnia 9 lipca 1980 r. i dnia7 lipca 1981r. nr [...] i [...] zatwierdzających plany realizacyjne tych inwestycji, które są już w toku (vide § 3 umowy). Ww. zapisy umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] r. wskazują, że została ona zawarta w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64- dalej "ustawa z dnia 12 marca 1958 r."), która obowiązywała do dnia 1 sierpnia 1985r. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Przepis art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. stanowił, że ubiegający się o wywłaszczenie zobowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła zostać zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następowało w oparciu o opinię biegłych z listy wojewody, a cena kupna płatna była w terminie trzech miesięcy od daty zawarcia umowy. Wyjaśnił, że przepisy aktualnie obowiązującej u.g.n. nie dają podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania, bowiem pozbawienie praw do nieruchomości nie nastąpiło bez odszkodowania.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżące, zarzuciły błąd w ustaleniach faktycznych połączony z rażącym naruszeniem prawa mającym wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a w szczególności przyjęcie, że zachodzą podstawy do odmowy ustalenia na podstawie art. 129 ust. 1 i ust. 5 (u.g.n.) odszkodowania za nieruchomość. Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a zatem zachodzą podstawy do wypłaty skarżącym odszkodowania z tego tytułu. W ocenie skarżących wywłaszczenie było niedopuszczalne i to z tego tytułu należy się im odszkodowanie niezależnie od trybu jego wypłaty.
Wojewoda Śląski, po rozpatrzeniu odwołania skarżących, utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że Starosta (prezydent miasta - w mieście na prawach powiatu) wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.).
Podkreślił, iż bezsporne jest, że K. i S.K. sprzedali Skarbowi Państwa nieruchomość na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r. rep. [...], za którą otrzymali ustaloną w nim kwotę. Stwierdził dalej, że przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona na cel publiczny i nie została wywłaszczona w trybie administracyjnym, poprzez wydanie decyzji, lecz nabyta w trybie cywilnoprawnym, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Jak wynika z ww. aktu notarialnego zapłata za działkę została ustalona na kwotę 6.408.342,00 zł.
We wniosku skarżące kwestionują wysokość (adekwatność) wypłaconej kwoty za sprzedaną nieruchomość i tym samym domagają się ponownego ustalenia słusznego odszkodowania. W ocenie Wojewody, żądanie w tym zakresie nie znajduje podstaw prawnych. Obowiązujące przepisy (art. 129 u.g.n.) dają jedynie możliwość ustalenia odszkodowania w takich przypadkach, gdy nie zostało ono ustalone wraz z wywłaszczeniem, co oznacza, że nie dotyczy przypadków, w których odszkodowanie zostało ustalone i wypłacone, a taka sytuacja zachodzi w kontrolowanej sprawie.
Wyjaśnił także, że zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Podkreślił, że regulacji prawnych zawartych w u.g.n., dotyczących odszkodowania należnego z tytułu wywłaszczenia, nie można odnosić do przypadków, w których odjęcie własności nieruchomości nastąpiło w formie odpłatnej czynności cywilnoprawnej, a przysługujące stronie odszkodowanie, zostało ustalone i wypłacone w postaci ceny nabycia. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 2 u.g.n. przewidujący wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu na wniosek właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy, nie może więc stanowić podstawy do jego ponownego ustalenia w postępowaniu administracyjnym, również w sytuacji, gdy nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia.
Stwierdził, że odwołujące kwestionując wysokość przyznanego odszkodowania uznały, iż było ono niewystarczające i nieodpowiadające wartości nieruchomości, a nie podważają jego ustalenia i wypłaty. Jak już wyżej wskazano za zbytą nieruchomość poprzedni współwłaściciele uzyskali uzgodnioną w umowie cenę sprzedaży. Zawarta przez strony umowa cywilna podlega regulacji przepisom prawa cywilnego, a roszczenia z niej wynikające podlegają właściwości sądu powszechnego, za wyjątkiem roszczeń o zwrot nieruchomości. Tylko w tym przypadku bowiem ustawodawca rozszerzył stosowanie przepisów dotyczących nieruchomości wywłaszczonych w trybie decyzji administracyjnej również na nieruchomości, których odjęcie własności dotychczasowym właścicielom nastąpiło w formie czynności cywilnoprawnych, wprost nakazując odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n.
Nadmienił, że skarżące złożyły wniosek o zwrot, a organ I instancji wydał decyzję odmowną w tym zakresie. Niemniej jednak rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu pozostają bez znaczenia na wynik postępowania w sprawie ustalenia wnioskowanego odszkodowania.
Wyjaśnił, że organ I instancji nie miał obowiązku ustalania w niniejszej sprawie, czy przedmiotowa nieruchomość została przekazana na cel wywłaszczenia oraz czy cel ten został zrealizowany. Zgodnie ze stanowiskiem ugruntowanym w doktrynie prawnej i orzecznictwie sądów administracyjnych (zobacz: komentarze do art. 61a k.p.a.: Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el. 2020, wydanie 29 oraz wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r. sygn. I GSK 1640/18, 13 lutego 2019 r. sygn. II OSK 615/17), gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym należy odmówić wszczęcia postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, został złożony bowiem wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomość nabytą w drodze umowy cywilnoprawnej. Oznacza to, że załatwienie takiej sprawy powinno nastąpić w formie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, bez konieczności ustalania obecnych właścicieli nieruchomości i ustanowienia ich stronami postępowania, ani prowadzenia postępowania, w tym ustalania faktów związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Do prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżących w sprawie odszkodowania niezbędne było jedynie ustalenie i udokumentowanie na jakiej podstawie przejęto ww. nieruchomość, co organ I instancji uczynił. Ponadto Prezydent, ani Wojewoda, nie mają uprawnień do badania zarzutu dotyczącego niedopuszczalności wywłaszczenia dokonanego na podstawie aktu notarialnego. Co więcej weryfikacja ta nie może być prowadzona w postępowaniu o ustalenie odszkodowania. Ewentualna weryfikacja aktu notarialnego może nastąpić wyłącznie w postępowaniu cywilnym (nie administracyjnym) o stwierdzenie jego nieważności - przez właściwy sąd powszechny. Bez rozstrzygnięcia w tym zakresie brak podstaw do twierdzenia o niedopuszczalności wywłaszczenia jak utrzymują skarżące. Można także dodać, iż obowiązujące przepisy nie przewidują odszkodowania za brak realizacji celu wywłaszczenia oraz że niedopuszczalność wywłaszczenia nie jest równoznaczna z niewykorzystaniem nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia.
Wojewoda zaznaczył, że w sytuacji, gdy organ wszczął postępowanie, mimo iż nie miał takiego obowiązku - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - należało umorzyć postępowanie zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. Tymczasem organ I instancji orzekł co do istoty sprawy. W ocenie Wojewody uchybienie to pozostaje bez wpływu na uprawnienie skarżących, a tym samym na prawidłowość decyzji, gdyż skutek obydwo tych rozstrzygnięć.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia15 grudnia 2022 r. K.B. działając w imieniu własnym, oraz w imieniu T.B., M.B., C.K., S.K. zarzuciła organowi administracji rażące naruszenie prawa mające wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a w szczególności art. 129 ust. 1 i ust. 5 oraz ust. 5 Ustawy z dn. 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy skoro w zawartej w formie aktu notarialnego umowie sprzedaży z dnia [...] r. wywłaszczenie zostało dokonane w związku z realizacją zatwierdzonych planów budowy osiedla "T." oraz ulicy "[...]", a cel ten nie został zrealizowany zachodzą podstawy do wypłaty należnego skarżącym odszkodowania, z tego tytułu. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie na rzecz skarżących kosztów niniejszego postępowania o rozpoznanie sprawy na rozprawie W uzasadnieniu wskazała, że podmiot ubiegający się o wywłaszczenie nie wywiązał się z umowy z dnia [...] r. Zdaniem skarżących w takim przypadku należy im się odszkodowanie zgodnie bowiem z art. 21 ust 2 Konstyucji RP wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. W niniejszej sprawie wywłaszczenie było niespuszczalne, z tego tytułu skarżącym należy się odszkodowanie niezależnie od trybu jego wypłaty, a zaskarżona decyzja wydaje się nieprawidłowa.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. W uzasadnieniu podkreślił, że regulacji prawnych zawartych w u.g.n. dotyczących odszkodowania należnego z tytułu wywłaszczenia, nie można odnosić do przypadków, w których odjęcie własności nieruchomości nastąpiło w formie odpłatnej czynności cywilnoprawnej, a przysługujące stronie odszkodowanie, zostało ustalone i wypłacone w postaci ceny nabycia. Podniósł, że do prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżących w sprawie odszkodowania niezbędne było jedynie ustalenie i udokumentowanie na jakiej podstawie przejęto przedmiotową nieruchomość. Zaakcentował, że ani Prezydent ani Wojewoda nie mają uprawnień do badania zarzutu dotyczącego niedopuszczalności wywłaszczenia dokonanego na podstawie aktu notarialnego.
Na rozprawie pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę i zawarte w niej argumenty zaznaczając, że organ powinien jednoznacznie wskazać, czy kwestia odszkodowania powinna być rozpatrywana w merytorycznie przez organy administracji, czy też w drodze postępowania cywilnego. Wskazał na błędy proceduralne popełnione przez organy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozstrzygnięcie sporu wymaga dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nabytą przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej.
W ocenie organów z uwagi na fakt, że Skarb Państwa nabył nieruchomość od poprzedników skarżących za cenę ustaloną przez biegłego brak jest podstaw do zastosowania postanowień art. 129 ust.1 i ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 344 – dalej "u.g.n."). Strona skarżąca kwestionuje powyższe stanowisko organów.
Art. 129 ust. 1 u.g.n. stanowi, że odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5. Natomiast zgodnie z art. 129 ust. 5 u.g.n. stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:
1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126;
2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości;
3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Z brzmienia art. 129 ust. 5 ust. 3 u.g.n. wynika, że ustalenie odszkodowania przez starostę dotyczy wszelkich form pozbawienia prawa do nieruchomości, a nie tylko wywłaszczenia w drodze decyzji. Jednakże dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdyby w sprawie w ogóle nie doszło do ustalenia odszkodowania za odebraną nieruchomość (na przykład co do której zmuszono właściciela do zrzeczenia się własności nieruchomości, względnie w umowie sprzedaży nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego w ogóle nie określono ceny za jaką następuje zbycie nieruchomości), zatem niezależnie od formy odjęcia własności w sprawie znajdowałby zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przewidujący administracyjne ustalenie odszkodowania.
Natomiast w sytuacji gdy do ustalenia odszkodowania za wywłaszczaną nieruchomość doszło poprzez zawarcie umowy sprzedaży tejże nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z dnia wywłaszczeniowej z 1958 r., w której to umowie wskazano cenę nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, to brak jest podstaw do zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Poprzednicy prawni skarżących sprzedali Skarbowi Państwa nieruchomość na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r. rep. [...], za którą otrzymali ustaloną w nim kwotę. Tym samym uznać należy, że odjęcie prawa własności nastąpiło w formie czynności odpłatnej.
Odnosząc się do charakteru prawnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość należy zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca ustalenie odszkodowania w trybie decyzji administracyjnej, a jedynie zawarcie umowy cywilnoprawnej. Do zawarcia umowy doszło w warunkach nierówności stron, gdyż ówcześnie obowiązujące przepisy określały górną granicę ceny jaką uzyskać mógł zbywający nieruchomość, jednakże nie ma to wpływu na ocenę sprawy. Postępowanie administracyjne nie było prowadzone, a organ nie wydał decyzji o wywłaszczeniu. W takim przypadku poprzednicy prawni skarżących za zbytą nieruchomość uzyskali uzgodnioną cenę sprzedaży, a odszkodowanie w ogóle nie było przez organ administracji ustalane. Zawarta przez poprzedników prawnych skarżących umowa cywilna podlega zatem w całości regulacji przepisów prawa cywilnego, a roszczenia z niej wynikające właściwości sądu powszechnego, za wyjątkiem roszczeń o zwrot nieruchomości, co wynika wprost z art. 216 ust. 1 u.g.n..
Uwzględniając powyższe należy podzielić stanowisko Wojewody Śląskiego zawarte w zaskarżonej decyzji o zasadności zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. przez organ I instancji i umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 15 marca 2022 r. W tym przypadku stanowisko organu I instancji o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz skarżących, a wiec decyzji orzekającej co do meritum nie miało znaczenia, bowiem ocena organu odwoławczego o braku możliwości ustalenia odszkodowania na postawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. była prawidłowa.
Sąd podkreśla dodatkowo, że roszczenia z tytułu zwarcia umowy cywilnej podlegają właściwości sądu powszechnego za wyjątkiem roszczeń w zakresie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, co nie było przedmiotem niniejszej sprawy.
Sąd nie podzielił tym samym zarzutów skargi. Uchybienia o charakterze procesowym, mogłyby prowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji, o ile mogłyby mieć wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Podsumowując należy stwierdzić, że poddana sądowej kontroli decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI