II SA/Gl 1642/23

II SA/Gl 1642/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Renata Siudyka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi O. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2368/2023/17353 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 18 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2368/2023/17353 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (dalej "Prezydent" lub "Organ pierwszej instancji") z 4 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Organ pierwszej instancji odmówił O. D. (dalej "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r."), art. 26 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2023 r. poz. 103 z późn. zm.; dalej "u.o.p.o.U.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Skarżąca pobiera emeryturę i nie zamierza zawieszać prawa do niej. W związku z tym uznano, że nie zostały spełnione wszystkie warunki z u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na syna. Zgodnie z obowiązującymi przepisami świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie ma ustalonego prawa do emerytury.
W odwołaniu od decyzji Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca zarzuciła także obrazę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w związku z art. 3 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji rent i emerytur określonych w u.ś.r.
Kolegium decyzją z 18 sierpnia 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że Skarżącej nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, gdyż ma ona przyznane prawo do emerytury na Ukrainie i pobiera to świadczenie. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika oświadczyła, że w związku z niepełnosprawnością syna przeszła na wcześniejszą emeryturę, którą pobiera nadal i nie zamierza jej zawieszać.
Zdaniem Kolegium żaden przepis u.ś.r., jak również u.o.p.o.U. nie zrównuje systemów emerytalnych w Polsce i w Ukrainie. Wobec tego w przypadku Skarżącej brak jest możliwości wyboru świadczenia bowiem wybór ten byłby wyborem pomiędzy świadczeniami w dwóch krajach (dwóch systemach prawnych), a tego nie regulują żadne przepisy oraz umowy międzynarodowe. W sprawie zachodzi zatem przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
Nie do zaakceptowania jest stanowisko Skarżącej, że uprawnienia strony do wypłacanego ukraińskiego świadczenia emerytalnego pozostają poza definicją legalną rent i emerytur zawartą w u.ś.r. Stanowisko takie oznaczałoby w konsekwencji nie zrównanie obywateli Ukrainy przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej, ale stawiałoby obywateli Ukrainy w uprzywilejowanej, nie uzasadnionej obowiązującymi przepisami prawa sytuacji, skutkującej prawem do jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i ukraińskiego świadczenia emerytalnego.
Skarżąca, za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła w całości decyzję Kolegium do sądu administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w związku z art. 3 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji rent i emerytur określonych w u.ś.r. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu pierwszej instancji, a także o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że przepis art. 3 pkt 5 u.ś.r. nie odnosi się w żaden sposób do rent i emerytur przyznanych na podstawie prawa zagranicznego, zatem nie sposób uznać, aby świadczenie emerytalno-rentowe Skarżącej przyznane na podstawie prawa ukraińskiego stanowić mogło przeszkodę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Analogiczne stanowisko przedstawiają jednolicie sądy administracyjne w odniesieniu do renty rodzinnej innej niż renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wnosząc o oddalenie skargi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że pełnomocnik Skarżącej wniósł o zastosowanie tego trybu postępowania, a Organ odwoławczy nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Zasadniczą kwestią - z punktu widzenia prawidłowości zaskarżonej decyzji - jest zastosowanie przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji powołały się na okoliczność, że Skarżąca jest uprawniona do świadczenia emerytalnego na Ukrainie i pobiera to świadczenie. Skarżąca oświadczyła, że nie zamierza zawieszać prawa do świadczenia emerytalnego. Jej zdaniem uprawnienie do świadczenia emerytalnego na Ukrainie nie wchodzi w zakres przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt a lit. a) u.ś.r., gdyż jako świadczenie emerytalno-rentowe przyznane na podstawie prawa zagranicznego nie wchodzi w zakres definicji emerytur i rent z art. 3 pkt 5 u.ś.r.
Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 u.o.p.o.U. obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w u.ś.r., jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w u.ś.r., z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
Z powyższej regulacji wynika, że ocena uprawnień Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać dokonana w kontekście przesłanek uregulowanych w u.ś.r., z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". W tym miejscu zwrócić uwagę należy, że odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu odpowiedniego stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany (por. wyrok NSA z 20 lutego 2019 r., II GSK 5673/16, opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w szczególności w art. 17 u.ś.r. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji w rozpoznawanej sprawie) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
Zacytowana regulacja dotyczy zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i m. in. emerytury lub zasiłku stałego. Okoliczność, że świadczenie emerytalne przyznane na podstawie prawa obcego nie zostało ujęte w katalogu emerytur i rent z art. 3 pkt 5 u.ś.r. nie oznacza, że stosowanie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do obywateli Ukrainy zostało wyłączone. W związku z art. 26 ust. 1 pkt 1 u.o.p.o.U. przepisy u.ś.r. należy stosować odpowiednio. Odpowiednie stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w związku z art. 3 pkt 5 u.ś.r. polega na jego modyfikacji, która prowadzi do przyjęcia, że posiadanie przez sprawującego opiekę obywatela Ukrainy prawa do ukraińskiego świadczenia emerytalnego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Inna interpretacja przepisów, zdaniem Sądu, stałaby w sprzeczności z zasadą odnoszącą się do osób pobierających świadczenie emerytalne w Polsce, które chcąc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, muszą zawiesić prawo do emerytury. Pobieranie bowiem jednocześnie dwóch świadczeń – pielęgnacyjnego i emerytalnego wzajemnie się wyklucza (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 września 2023 r., II SA/Gl 1027/23, opubl. w CBOSA).
Jednocześnie interpretując art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy mieć na uwadze jego wykładnią celowościową, funkcjonalną i systemową. Z art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie może pozostawać w zbiegu z dochodami za pracę lub świadczeniami socjalnymi zapewniającymi źródło utrzymania, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić właśnie źródło utrzymania tym, którzy z powodu sprawowania opieki są go w ogóle pozbawieni. Prowadzi to do wniosku, iż okoliczność ustalonego prawa do emerytury sama przez się nie jest przesłanką uniemożliwiającą skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przemawia więc za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W konsekwencji warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania emerytury jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do emerytury (por. wyroki NSA: z dnia 15 marca 2023 r., I OSK 1280/22; z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20 - opubl. w CBOSA). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.
Z akt sprawy administracyjnej wynika, że Skarżąca jest uprawniona do świadczenia emerytalnego na Ukrainie i świadczenie to pobiera. Wobec tego doszło do zbiegu uprawnień, o jakim mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Jednakże Skarżąca oświadczyła, że nie zamierza zawieszać przysługującego jej prawa do emerytury (oświadczenie z 15 maja 2023 r.). Skarżąca jednoznacznie zatem wskazała, że nie zamierza rezygnować ze świadczenia emerytalnego. W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej Skarżąca zaś podkreśliła, że jej świadczenie emerytalne nie wchodzi w zakres przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdyż nie wchodzi w zakres definicji rent i emerytur z u.ś.r. W związku z tym pobieranie emerytury na Ukrainie nie stanowi negatywnej przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Sądu stanowisko prezentowane przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego wskazuje, że miała ona świadomość, iż pobieranie emerytury na Ukrainie stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a brak rezygnacji z pobierania emerytury stanowić będzie przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca składając ww. oświadczenie dokonała wyboru świadczenia emerytalnego na Ukrainie. W konsekwencji zasadnie Kolegium oceniło ww. oświadczenie Skarżącej jako brak dokonania przez Skarżącą wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako tego, które spośród przysługujących jej świadczeń chce otrzymać.
Z wyżej przedstawionych przyczyn w rozpatrywanej sprawie nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w związku z art. 3 pkt 5 u.ś.r. Nie uchybiono również przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 k.p.a). Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a., a także odpowiada wynikającej z art. 11 k.p.a. zasadzie przekonywania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.