II SA/GL 1601/24

II SA/Gl 1601/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Edyta Kędzierska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61 ust. 2 pkt 2,   art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 par. 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. G. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 października 2024 r. nr SKO.PS/41.5/450/2024/9359 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego D.G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 15 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącego z dopłat do pobytu S.D. w Domu Pomocy Społecznej w C. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżący jako zstępny (wnuk) osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, należy do osób obowiązanych do ponoszenia opłat za jej pobyt w domu pomocy społecznej. Organ podniósł, że w dniu 12 lutego 2024 r. podczas spotkania z pracownikiem socjalnym skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W związku z tym organ zobowiązany był do ustalenia w drodze decyzji wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Jednocześnie organ stwierdził, że brak jest podstaw do zwolnienia z tej odpłatności, gdyż obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do domu pomocy społecznej, przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Organ wskazał, że okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, czy majątkowej, w tym obciążeń związanych z codziennym funkcjonowaniem, nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez obowiązanego i jej wysokości (por. wyrok NSA z 18.12.2020 r., sygn. akt I OSK 1653/20, lex nr 3166950). Następnie podkreślił, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może nastąpić na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu, obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opiera się na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że od oceny organu administracyjnego zależy, czy ulga ta zostanie stronie przyznana. W świetle tego przepisu organ nie ma obowiązku zwolnić z uiszczania opłaty, jest to wyłącznie jego uprawnienie, które może zastosować, jeżeli są spełnione przesłanki określone w tym przepisie. Dodał, że z akt analizowanej sprawy nie wynika, aby skarżący spełniał jakąkolwiek z przesłanek wymienionych w cytowanym wyżej art. 64 pkt 1-7 ustawy lub w art. 64a tej ustawy.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika – podniósł zarzut naruszenia przy wydaniu decyzji prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 64 pkt 2 i 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez ich nieprawidłową wykładnię, a tym samym ustalenie, że nie istnieje żadna przesłanka zwalniająca z dopłat za pobyt babci S.D. w DPS, podczas gdy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego, w tym to, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada majątku i jest studentem pozostającym na utrzymaniu rodziców (z czego jego matka J.G. ponosi już opłatę za pobyt S.D.), powinny uzasadniać zwolnienie go z ponoszenia wymienionych opłat. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący zaprzeczył, jakoby nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Podkreślił, że każdorazowo kontaktował się z pracownikiem MOPS w K. Wskazał, że S.D. ma córkę J.G., która jest obowiązana w pierwszej kolejności do ponoszenia odpłatności za pobyt swojej matki w DPS. Podniósł, że brak jest podstaw prawnych do tego, ażeby organ mógł nałożyć obowiązek ponoszenia odpłatności na wnuka, w sytuacji gdy jest córka S.D.. Obowiązek uiszczania opłaty obciąża bowiem w pierwszej kolejności dzieci, zaś następnie ewentualnie wnuki. Dodał, że istotne w sprawie jest również to, że jest studentem Uniwersytetu Ekonomicznego w K., nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Na jego dochód organ sumuje dochód rodziców, w tym matki – J.G., która już ponosi opłatę za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej. Organ dwukrotnie ustala zatem dochód w jednym gospodarstwie domowym, a następnie obciąża aż dwie osoby odpłatnością z tego samego tytułu. Podkreślił, że w sprawie niewątpliwe zachodzą wyjątkowe i uzasadnione przesłanki do zwolnienia/odstąpienia od obciążania kosztami pobytu jego babki w domu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zwolnienia skarżącego z dopłat do pobytu S.D. w domu pomocy społecznej.
Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283), osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, z przyczyn, które zostały przykładowo wymienione w treści tego przepisu.
W niniejszej sprawie organ stwierdził, iż brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z przedmiotowej odpłatności oraz że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do domu pomocy społecznej, przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Zawarł również w uzasadnieniu decyzji szereg stwierdzeń ogólnych, abstrakcyjnych, w większości dotyczących uznaniowego charakteru podjętej decyzji.
Jedyną skonkretyzowaną okolicznością było stwierdzenie przez organ, że skarżący w dniu 12 lutego 2024 r., podczas spotkania z pracownikiem socjalnym odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Natomiast z akt sprawy wynika, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie było wówczas zawieszone postanowieniem organu I instancji z dnia 18 maja 2023 r. Następnie organ ten postanowieniem z dnia 7 marca 2024 r. podjął zawieszone postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego z dopłat do pobytu S.D. w domu pomocy społecznej.
Z powyższego wynika, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 12 lutego 2024 r., podczas spotkania skarżącego z pracownikiem socjalnym, miała miejsce w ramach czynności podejmowanych w toczącym się wówczas postępowaniu o ustalenie odpłatności skarżącego za pobyt wyżej wymienionej w domu pomocy społecznej. W aktach niniejszej sprawy znajduje się bowiem – potwierdzona za zgodność z oryginałem - kserokopia protokołu z dnia 12 lutego 2024r., w którym nie wskazano, jakiej konkretnie sprawy dotyczy wymieniona czynność, a w rubryce "opis sprawy" pominięto nawet określenie przedmiotu sprawy.
Przede wszystkim jednak z tego powodu, że miało to miejsce w dniu 12 lutego 2024 r., a zatem w czasie zawieszenia postępowania, odmowa przeprowadzenia wywiadu nie może być odnoszona do niniejszej sprawy, dotyczącej zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej.
Podkreślenia przy tym wymagało, że zgodnie z art. 102 Kodeksu postępowania administracyjnego, w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego.
W wyniku przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzić zatem należało, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. i wymienione naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczyły bowiem uchybień w zakresie ustalenia kwestii o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji naruszenia przepisów postępowania, organ całkowicie pominął wskazanie konkretnych okoliczności, przemawiających za przyjętą przez niego oceną, że brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z wyżej wymienionej odpłatności.
Wobec tego, skargę należało uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu i instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące obowiązku odebrania od skarżącego oświadczenia dotyczącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie i w konsekwencji tego ustali, czy spełnione zostały przesłanki zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.