II SA/Gl 1573/21

II SA/Gl 1573/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Renata Siudyka
Stanisław Nitecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 306/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-18
I OSK 1017/22 - Wyrok NSA z 2023-05-12
I OSK 1047/22 - Wyrok NSA z 2025-05-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17,  art. 27  ust. 5,  art. 24
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2022 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego Oddala skargę
Uzasadnienie
Prezydent Miasta J. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego wydaną na rzecz I. K. (dalej jako strona lub skarżąca) reprezentowanej przez adwokata M. Z. odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem. W dalszej kolejności organ pierwszej instancji przywołał treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych normujących zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia. Nadto organ ten rozważył kwestie obowiązku alimentacyjnego i doszedł do przekonania, że pomiędzy małżonkami nie występuje obowiązek alimentacyjny. W rodzinie występują osoby, które zobowiązane są do alimentacji i one mogą być uprawnione do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji organ ten uznał, że strona nie spełnia wymogów do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie można zaznaczyć, że wskazany organ odrębną decyzją z tego samego dnia przyznał stronie specjalny zasiłek opiekuńczy z uwagi na opiekę sprawowaną nad mężem.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Z., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w części dotyczącej nie respektowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. Nadto wskazano na naruszenie postanowień art. 17 ust. 5 pkt. 2a wyżej wymienionej ustawy poprzez uznanie, że przedmiotowe świadczenie nie przysługuje współmałżonkowi. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b przywoływanej ustawy poprzez przyjęcie, że pobieranie przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza ją z możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jako ostatni zarzut podniesiono brak zastosowania w sprawie postanowień art. 27 ust. 5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit.b cytowanej ustawy w zakresie wyboru przez stronę świadczenia, które chce otrzymywać. W motywach odwołania rozwinięto postawione zarzuty i odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wykazano zasadność wykorzystania tego środka odwoławczego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości zaskarżoną decyzje i przyznało stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem w okresie od 1 lipca 2021 r. na czas nieokreślony w kwocie 1971 zł. miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, w tym rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Następnie wskazany organ przybliżył sytuację faktyczna i działania strony związane z ubieganiem się o przyznanie przedmiotowego świadczenia jak również specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego oraz po przywołaniu obowiązujących regulacji prawnych wskazany organ uznał, że strona spełnia wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia, ponieważ w przypadku analizy obowiązujących przepisów nie można ograniczać się wyłącznie do ich literalnego odbioru. Organ ten podzielił stanowisko strony, że moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do ustalonego momentu przyznania przedmiotowego świadczenia i wskazał, że świadczenie zostało przyznane od 1 lipca 2021 r. ponieważ decyzją z [...] r. uchylona została decyzja przyznająca stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, a ostatnie świadczenie wypłacone zostało czerwcu 2021 r.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej powyższej decyzji postawiono zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegająca na uznaniu, że wyklucza on zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazano także na naruszenie art. 27ust. 5 tej ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy osoba taka ma możliwość wyboru jednego z tych świadczeń. W konsekwencji wystąpiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznania wnioskowanego świadczenia od 1 marca 2021 r. W motywach skargi przedstawiono argumentację przemawiająca za uwzględnieniem wniesionej skargi. W szczególności podkreślono, że skarżąca występując o przyznanie wnioskowanego świadczenia deklarowała chęć rezygnacji z otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, a zatem dokonała wyboru jednego z dwóch świadczeń, do których jest uprawniona.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. Nr 329 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie.
Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przedstawiając stan normatywny odwołać należy się również do postanowień art. 27 ust. 5 powyższej ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Obok przywołanych przepisów w polu widzenia należy mieć także postanowienia zamieszczone w art. 24 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Po przedstawieniu stanu normatywnego przyjdzie odnieść się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i zestawienia go z treścią przywołanych przepisów prawa. Jak wynika z akt sprawy skarżąca pozostaje w związku małżeńskim i opiekuje się mężem, który legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i jego stan zdrowia nie budzi najmniejszych wątpliwości, a zatem osoba sprawująca opiekę nad nią może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu między skarżącą reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika, a organem odwoławczym sprowadza się do tego, że organ odwoławczy przyznał skarżącej przedmiotowe świadczenie począwszy od 1 lipca 2021 r., natomiast skarżąca w skardze akcentuje, że oczekuje przyznania tego świadczenia od 1 marca 2021 r., czyli od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia i deklarowania rezygnacji z otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy wydając swoją decyzję [...] r. przyznał skarżącej świadczenie począwszy od 1 lipca 2021 r. i w uzasadnieniu decyzji wskazał, że świadczenie to przyznał od pierwszego miesiąca po ustaniu pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei skarżąca domaga się przyznania tego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku.
Analiza postanowień art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala dostrzec, że w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie normuje sytuacji dotyczącej momentu, od którego takie świadczenie przysługuje. Odmiennie niż ma to miejsce w odniesieniu do świadczeń wymienionych w art. 24 ust.1 tej ustawy. Zatem oznacza to, że w tym zakresie świadczenie przysługuje od dnia wydania decyzji pozytywnej dla strony, przy czym w polu widzenia należy mieć postanowienia art. 24 ust.2a tej ustawy, albowiem one wprowadzają w tym zakresie określone odstępstwa, przy czym co jest istotne one w tej sprawie nie mogą być wykorzystane. Dodatkowo należy mieć na uwadze to, że skarżąca w okresie ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uprawniona była i otrzymywała inne świadczenie przewidziane tą ustawą, a mianowicie specjalny zasiłek opiekuńczy.
W świetle powyższego rozważyć należy dwie kwestie, po pierwsze należy wyjaśnić ja trzeba rozumieć treść art. 27 ust. 5 przywoływanej ustawy w tym zakresie, w którym mówi on o tym, że "przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną". O osobie uprawnionej do świadczenia można mówić dopiero wówczas, gdy uprawniony do tego organ w prawem przewidzianej formie stwierdzi, że osoba dana spełnia wymogi do otrzymania takiego świadczenia. Oznacza to, że ustawodawca przewidział w tym zakresie wydanie stosownej decyzji lub też dokonanie przez wypowiadający się w sprawie organ takiego ustalenia, że wnioskodawca spełnia wymogi do otrzymania świadczenia, o przyznanie którego występuje do organów administracji.
W rozpoznawanej sprawie jak już było sygnalizowane organ odwoławczy swoją decyzję wydał [...] r. i przyznał skarżącej świadczenie z mocą wsteczną od 1 lipca 2021 r. i jak zaznaczył kierował się tym, że skarżąca ostatni specjalny zasiłek okresowy pobrała za czerwiec 2021 r., a wynikło to z tego, że organ pierwszej instancji w następstwie decyzji skarżącej uchylił decyzję przyznającą jej wymienione powyżej świadczenie. Skarżąca w działaniach organu administracji publicznej dostrzega naruszenie prawa, ponieważ swoim wnioskiem z marca 2021 r. występowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W przedstawionym stanie faktycznym oraz mając na uwadze stan prawny przyjdzie opowiedzieć się za stanowiskiem, że organ odwoławczy nie dopuścił się naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Analiza akt administracyjnych pozwala dostrzec, że jak ustalił to organ odwoławczy skarżąca specjalny zasiłek opiekuńczy otrzymywała do czerwca 2021 r., czyli do momentu wyeliminowania stosownej decyzji z obrotu pranego, fakt ten otworzył organowi odwoławczemu możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od kolejnego miesiąca, czyli przyznał świadczenie z mocą wsteczną. Działanie organu odwoławczego w ocenie wypowiadającego się w sprawie składu nie naruszyło postanowień art. 24 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ skarżąca dokonała wyboru świadczenia do którego ma uprawnienie, przy czym przyznanie kolejnego świadczenia musi wiązać się z uchylenie tego, które przysługiwało w okresie wcześniejszym.
Rozważenia wymaga jeszcze żądanie skarżącej przyznania jej przedmiotowego świadczenia od marca 2021 r. Uwzględnienie tego żądania oznaczałoby, że skarżącej za ten sam okres czasu przysługiwałyby dwa różne świadczenia przewidziane przywoływaną ustawą. Rozwiązanie takie nie jest prawidłowe, albowiem nie wynika ono z postanowień wskazanej ustawy. Skoro w ustawie tej nie ma przepisu, który pozwalałby na równoległe pobieranie dwóch różnych świadczeń, to tym samym wypowiadający się w sprawie organ administracji publicznej, takiego żądania nie może uwzględnić. Na marginesie można jedynie zaznaczyć, że występująca dysproporcja między specjalnym zasiłkiem opiekuńczym a świadczeniem pielęgnacyjnym wynika z wolu władzy ustawodawczej, która od wielu lat nie wykonuje postanowień orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.