II SA/Gl 1571/23

II SA/Gl 1571/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2131/2023/15857 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta M. z dnia 27 czerwca 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi W. P. (dalej: "Strona", "Skarżąca") stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2131/2023/15857, wydana na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - Prezydenta Miasta M. z dnia 27 czerwca 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. P. (dalej: "osoba wymagająca opieki").
Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 4 maja 2023 r. W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że osoba wymagająca opieki, poza córką (Skarżącą), ma jeszcze syna D. P., który utrzymuje sporadyczny kontakt telefoniczny z rodziną, pracuje zawodowo i nie może sprawować opieki nad matką. Nie ma innych osób spokrewnionych, które mogłyby sprawować opiekę. Strona podjęła opiekę w maju 2023 r. i od tego miesiąca zamieszkała z matką. Organ ustalił również, że Strona pracowała niespełna miesiąc w sierpniu 2022 r., obecnie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Osoba wymagająca opieki nie pobiera emerytury, renty ani innych świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."), legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, porusza się na wózku inwalidzkim, jest po amputacji lewej nogi powyżej kolana, cierpi na cukrzycę typu 1 z powikłaniami, nadto w lutym przeszła rozległy zawał, który doprowadził do niewydolności serca, cierpi na lęki pozawałowe oraz ataki paniki, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Opiekę i pomoc zapewnia córka. Czynności opiekuńcze, jakie podejmuje w stosunku do matki to m.in.: poranna i wieczorna toaleta, w tym pomoc w myciu, kąpaniu oraz pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków, podawanie lekarstw, w tym również insuliny co 2-3 godziny, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych, pomoc w prowadzeniu domu (sprzątanie, pranie, zakupy), załatwianie spraw urzędowych, towarzyszenie w wizytach lekarskich. Zgodnie z oświadczeniem Strony opieka zajmuje ok. 11 godzin w ciągu dnia, nadto w razie potrzeby jest do dyspozycji również w nocy. Na podstawie przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności nie da się ustalić daty powstania niepełnoprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na dzień, kiedy matka Strony miała niespełna 33 lata.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która odnosi się do wieku powstania niepełnosprawności, nadto organ nie dopatrzył się związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W związku z powyższym, w oparciu o art. 3 pkt 10 i 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 3, art. 48 ust. 3 u.ś.r., decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. nr [...], organ pierwszej instancji odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Decyzja została doręczona w dniu 30 czerwca 2023 r.
Strona w dniu 6 lipca 2023 r. złożyła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, opisaną na wstępie decyzją z dnia 27 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2131/2023/15857, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał brzmienie art. 17 u.ś.r. Organ odwoławczy nie podzielił wskazanej przez organ pierwszej instancji przyczyny odmowy związanej z momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, opartej o art. 17 ust. 1b u.ś.r. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał na cel i charakter świadczenia pielęgnacyjnego, a także zwrócił uwagę, że przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. W ocenie Kolegium z okoliczności sprawy wynika, że Strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia. Z treści wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że matka Strony potrafi wykonywać większość czynności samodzielnie, porusza się samodzielnie po mieszkaniu, jest w stanie sama spożywać przygotowane posiłki, a także załatwiać sprawy fizjologiczne. Wymaga wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego. Opieka jest sprawowana przez Stronę od maja 2023 r., a brak jest danych, że dopiero w tej dacie powstała konieczność przyjmowania przez osobę niepełnosprawną insuliny, ze wskazaną częstotliwością - co 2-3 godziny.
Zdaniem Kolegium podjęcia zatrudnienia nie wyklucza również uczestniczenie przez Stronę w badaniu EKG w przychodni. Czynność ta zajmuje ok. 2 godzin dwa razy w tygodniu. Zakres obowiązków spoczywających na Stronie nie usprawiedliwia jej całkowitej bierności zawodowej. Część niezbędnych czynności higienicznych porannych, czy związanych z przygotowaniem w tych godzinach posiłków, mogłyby być wykonywane przed podjęciem przez Stronę obowiązków zawodowych. Natomiast pozostałe czynności związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie kolidują z podjęciem zatrudnienia. Matka strony zdolna jest do częściowego samodzielnego funkcjonowania, nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Kolegium zwróciło uwagę, że matka Strony posiada poza Stroną również syna, a zatem dzieci powinny wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny względem matki. W ocenie Kolegium w sprawie nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Decyzja została doręczona w dniu 31 lipca 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 24 sierpnia 2023 r., sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego: 1) poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że Skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo Skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu, w powołaniu na orzecznictwo, zwróciła uwagę, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie. Zdaniem Skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro opieka świadczona przez Skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę, to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreśliła, iż nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Skarżącej na uwagę zasługuje również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., w którym to Trybunał zważył, iż w przypadku, kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa. W skardze zwrócono także uwagę na obowiązek organów działania na podstawie i w granicach prawa.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W odniesieniu do wniosku zawartego w skardze, odnotowania wymaga, iż wskazana kontrola nie oznacza przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Sądy administracyjne nie orzekają bowiem merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Ustawodawca w przywołanej regulacji stanowi o konieczności niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą.
Wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) oraz brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).
Jak zasadnie wyjaśnił organ odwoławczy przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
Organ odwoławczy jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzi bowiem bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki przez Skarżącą. Wskazano również, że dzieci matki Skarżącej powinny wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Skarżąca zakwestionowała to stanowisko. Podała, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga, aby opieka była sprawowana nieustannie. Brak także wymogu, aby osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była wspierana przez rodzeństwo.
Odnotowania wymaga, iż zgodnie z brzmieniem przywołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba wymieniona w tym przepisie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Niewątpliwie konieczny pozostaje bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem. Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 456/22). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 940/19; z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19).
W ocenie Sądu dokonane w sprawie ustalenia są niewystarczające dla dokonania oceny zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. Niewątpliwie nie została wyjaśniona kwestia związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 4 maja 2023 r. (karta nr 7 akt administracyjnych), osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 22 września 2020 r. nr [...] wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. (karta nr 1 akt administracyjnych). Skarżąca nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku (karta nr 10 akt administracyjnych). Skarżąca oświadczyła, że matka "w lutym przeszła rozległy zawał, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, potrzebuje pomocy w życiu codziennym przez całą dobę", podała także, że stan zdrowia matki nie pozwala Stronie podjąć pracy (oświadczenie z dnia 4 maja 2023 r., karta nr 2 akt administracyjnych).
Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że Skarżąca od maja 2023 r. zamieszkuje i sprawuje stałą opiekę nad matką, która "porusza się na wózku inwalidzkim, w lutym przeszła rozległy zawał", Skarżąca "sprawuje nad matką opiekę ok. 11 godzin dziennie, ponadto jest dostępna w nocy", "wykonuje następujące czynności: poranna toaleta, pomoc w myciu, ubieraniu, przygotowywanie śniadanie, podawanie lekarstw, insuliny co 2-3 godziny, ćwiczenia rehabilitacyjne rano i wieczorem, zakupy, sprzątanie, pranie, przygotowywanie obiadu, wieczorna toaleta, kąpiel, codzienne spacery, przygotowanie wieczornego posiłku, dwa razy w tygodniu wizyty w przychodni (EKG), w razie potrzeby wizyty u lekarza, załatwianie spraw urzędowych (wywiad środowiskowy z dnia 24 maja 2023 r., karta nr 16-22 akt administracyjnych). Skarżąca poza ww. czynnościami podała również: "ćwiczenia na zanik mięśnia po amputacji ok. 1,5 godz. rano i wieczorem", "wizyty u specjalistów zajmują większość dnia (kardiolog, neurolog, okulista, diabetolog, lekarz rodzinny)", zwróciła uwagę także na konieczność regularnych 5 posiłków z uwagi na cukrzycę typu 1, "podawanie leków, insuliny i mierzenie poziomu glikemii co 2-3 godziny", "insulina - ostatnia dawka o 21:00" (oświadczenie z dnia 26 maja 2023 r., karta nr 20 akt administracyjnych). Osoba wymagająca opieki potwierdziła w złożonym oświadczeniu sprawowanie opieki przez córkę w ww. zakresie (oświadczenie z dnia 26 maja 2023 r., karta nr 21 akt administracyjnych, wskazała m.in.: "córka jest jedyną osobą, która może się mną zająć w tej sytuacji, jest ze mną całą dobę").
Zauważenia wymaga, iż utrzymanie w mocy decyzji o odmowie przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, organ odwoławczy oparł w głównej mierze o następujące ustalenia: "z treści wywiadu środowiskowego wynika, że matka odwołującej się potrafi wykonywać większość czynności samodzielnie", "wymaga wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego" (str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Materiał dowodowy zgromadzony dotychczas w sprawie nie jest jednak w ocenie Sądu wystarczający do poczynienia takich ustaleń.
Przede wszystkim nie dokonano ustaleń w zakresie oddziaływania schorzeń osoby niepełnosprawnej na jej codzienne funkcjonowanie oraz potrzebę wsparcia opiekuna w wykonywanych czynnościach. Konieczne pozostawało ustalenie jakie czynności osoba wymagająca opieki jest w stanie wykonywać samodzielnie, w tym także w kontekście wskazywanej częstotliwości podawania leków, insuliny, mierzenia poziomu glikemii, ewentualnie możliwości samodzielnego spożywania przez osobę wymagającą opieki przygotowanych wcześniej posiłków. Z akt sprawy nie wynika również częstotliwość wizyt lekarskich, na które wskazuje w oświadczeniu Skarżąca, akcentując, że zajmują one "większość dnia".
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika zatem czy sprawowana przez Stronę opieka jest tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby wymagającej tej opieki.
Dokonane w sprawie ustalenia powinny umożliwić ocenę, czy w przypadku Skarżącej sprawowanie opieki nad matką jest jedyną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia, czego jednak w niniejszej sprawie zabrakło.
Należy również mieć na uwadze ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 840/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 989/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 951/21). Konieczne jest w tym zakresie uwzględnienie chociażby odpoczynku dobowego.
Jednocześnie zgodzić należy się, że niektóre z wymienionych w wynikach wywiadu, a także wskazanych przez Skarżącą czynności wykonywanych w ramach opieki, takich jak przykładowo robienie zakupów, porządki domowe, załatwianie spraw urzędowych, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmiennie mogą jednak zostać ocenione, jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach sprawowanej opieki. Czynności pielęgnacyjne wykonywane wobec matki, tj. pomoc w codziennej higienie osobistej, pomoc w podawaniu leków, częstotliwość podawania insuliny, codzienna rehabilitacja, wizyty u specjalistów, mogłyby skutkować koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania tej opieki.
W związku z tym koniecznie pozostaje ustalenie wskazanych wyżej okoliczności faktycznych oraz dokonanie oceny, czy w wyniku ustaleń uprawnione będą nadal twierdzenia o możliwości podjęcia przez Skarżącą pracy zarobkowej nawet w niepełnym zakresie. Sformułowana przez organy przyczyna odmowy wymagała bowiem przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego.
W kontekście natomiast argumentacji organu pierwszej instancji, zauważenia wymaga, na co zasadnie zwrócił również uwagę organ odwoławczy (str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1364/07; z dnia 24 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1758/07; z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 786/21). Z tego też powodu organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba ubiegająca się o świadczenie jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania jest konieczność sprawowania opieki.
W ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w aspekcie podstawy materialnoprawnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
Sąd zwraca uwagę, że prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia (zarzut nr 1 petitum skargi).
Sąd zauważa, że w aktach sprawy pozostaje także oświadczenie brata Skarżącej: D. P. o braku możliwości podjęcia opieki nad matką (karta nr 3 akt administracyjnych). Powyższe pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa bowiem konkretnej osoby, która spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej, winna sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Powyższe zasadnie akcentowano w skardze (zarzut nr 2 petitum skargi).
Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu z aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21; z dnia 28 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 797/22).
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien przy tym uwzględnić dokonaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1 i ust. 1b omawianej ustawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), tj. wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej będącego adwokatem w wysokości 480,00 zł - ustalone na podstawie § 14 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi oraz odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.